Handboek kerksluiting

De scriba van onze kerk, dr. A.J. Plaisier, nam vorige week woensdag een boek in ontvangst waar hij niet blij van kon worden. Meer dan hout en steen gaat over allerlei mooie kerkgebouwen die ons land rijk is. Tot zover niets mis. De insteek van het boek is echter pijnlijk: het is een handboek voor herbestemming en sluiting van kerkgebouwen. Daar zit de angel. Op de agenda van de Protestantse Kerk staat de komende jaren de afstoting van honderden, misschien zelfs meer dan duizend godshuizen. De auteurs willen plaatselijke gemeenten helpen bij de aanpak hiervan. In Leeuwarden kunnen ze er misschien nog gebruik van maken. Dezer dagen wordt besloten of de Pelikaankerk, de Koepelkerk, de Fenix en de Adelaarkerk inderdaad de deuren sluiten. Den Haag, Enschede, Doetinchem en Zwolle kennen het dilemma ook.

Patroon
Tien jaar geleden telde de Protestantse Kerk in Nederland naar schatting 2930 kerkgebouwen. In 2009 waren dat er nog 2600 – bijna vijftien procent minder. De komende tien jaar zal nog eens 25 tot 30 procent van alle kerken (protestants en rooms-katholiek) in Nederland sluiten. Het patroon is hetzelfde: een vergrijzende gemeente en een kaartenbak met veel leden die niet in de kerk komen en evenmin financieel bijdragen. Als er niets verandert, zullen volgens godsdienstsocioloog dr. Joep de Hart alle protestantse kerken in 2050 in Nederland de deuren hebben dichtgedaan.

Drie zinnen
Kan het zijn dat de kerk daar zelf de oorzaak van is? Het antwoord vermoed je als je op www.pkn.nl bij ‘kennismaken’ leest wat het betekent als je je in de kerk laat dopen. ‘Dopen is geloven dat God een mensenleven draagt niet alleen als het opbloeit, maar ook bij verdriet en in gevaar. Dopen gebeurt met water. Water is nodig om te groeien, maar te veel water kan levensbedreigend zijn.’ Na deze drie zinnen hoeft niemand zich bij de pastorie te melden. Bij de doop van prinses Juliana was hofprediker J.H. Gerritsen misschien voor jonge ouders geen vlotte ambassadeur van de doop, maar van zijn uitspraak krijg je geen lauwe smaak in de mond: ‘Wij gaan onze Prinses begraven.’

Kruis
Kerk en voorgangers kunnen wel met tranen kijken naar iedereen die maar verder seculariseert en wijzen naar iedereen die stilletjes de gemeente verlaat. Maar wie zal soms niet ook begrip hebben voor hun vertrek? CHE-student Annemieke Kiesel ontdekte tijdens haar afstudeeronderzoek dat de kerkganger het vandaag meer dan eens zonder de boodschap van het kruis moet doen. Ze beluisterde ruim dertig preken, uit zowel de bevindelijkgereformeerde stroming, de orthodox-gereformeerde stroming, de breedte van de Protestantse Kerk in Nederland, evangelische gemeenten en pinkstergemeenten. Haar conclusie? ‘Kerkgangers krijgen niet zonder meer de Gekruisigde gepresenteerd, die van Zichzelf gezegd heeft: ‘Ik ben de Weg en de Waarheid en het Leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij.’’ Kiesel stelt ook vast dat de zondige aard van de mens in bijna de helft van de preken niet aan de orde komt. ‘Dat betekent niet dat de zonde wordt ontkend, maar wel dat de reden waarom ieder mens afhankelijk is van Jezus’ offer aan het kruis grotendeels onbesproken blijft. Gods grote liefde en genade die Hij ten diepste toonde in het offer van Zijn Zoon aan het kruis, komen zelfs in meer dan de helft van de preken niet aan bod. Hoe je als kerkganger deel aan de vergeving kunt krijgen, blijft onduidelijk.’

Passie
Al valt op de kwaliteit van Kiesels onderzoek wel wat af te dingen, toch mag de kerk best nadenken over haar constatering. Kerkelijke vriendelijkheid en vlakheid helpen niet – integendeel, ze vermoeien. Laten predikanten niet te veel moeite doen om hun preken te polijsten en er stilistische kunstwerkjes van te maken, maar liever de uitspraak van C.S. Lewis in gedachten houden: ‘The Church exists for nothing else but to draw men into Christ’, de kerk bestaat nergens anders om dan mensen naar Christus te trekken. Behalve Meer dan hout en steen kwam ook Passie voor verloren zielen onlangs op de markt. Op weg naar 2050 is dat verplichte lectuur voor elke Nederlandse voorganger.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen