Boekbespreking

M.C. Mulder Israël in Romeinen 10. Intertextuele en theologische analyse van de oudtestamentische citaten in Romeinen 9:30-10:21 Uitg. Boekencentrum Academic, Zoetermeer; 368 blz.; € 29,90.
Onlangs promoveerde aan de Theologische Universiteit te Apeldoorn M.C. Mulder, directeur van het Centrum voor Israëlstudies in Ede, op een onderzoek naar het gebruik van citaten uit het Oude Testament in Romeinen 10. Nu zijn de citaten die de apostel Paulus aanhaalt al eerder voorwerp van studie geweest, maar vaak beperkte dit onderzoek zich tot precies dat tekstonderdeel in het Oude Testament dat in het Nieuwe wordt aangehaald. De eigen, oorspronkelijke context van een bijvoorbeeld door Paulus aangehaald woord uit Jesaja speelt dan geen rol. Michael Mulder wil op een andere manier naar de citaten kijken, en hij gebruikt daarvoor de methode van intertextualiteit. Deze term uit de literatuurwetenschap – aan het einde van de jaren zestig geïntroduceerd door de filosofe Julia Kristeva – laat de nadruk vallen op de verschillende soorten relaties tussen een bepaalde tekst en andere teksten.

In de hoofdstukken 9 tot en met 11 van de brief aan de Romeinen staat de trouw van Gods beloften aan Israël centraal. Maar de uitleg van deze hoofdstukken kent, zoals bekend, grote verschillen. Mulder acht het tiende hoofdstuk van groot belang voor het verstaan van Paulus’ gedachtegang vanwege de aanhalingen uit het Oude Testament die in dat betoog een sleutelrol vervullen. Het grootste deel van dit helder geschreven proefschrift bestaat uit een zorgvuldig beluisteren van deze citaten. Mulder gebruikt daarvoor de Griekse vertaling van het Oude Testament, de Septuaginta (LXX), en de Hebreeuwse tekst waarvan de LXX een transformatie is. Dat klinkt allemaal nogal complex en is het ook. Mulder laat zien hoe de verbindingen van woorden en motieven die de apostel gebruikt samenhangen in de Hebreeuwse en Griekse teksteenheden. Zo wordt tevens inzichtelijk dat de door Paulus gebruikte Schriftwoorden op hun beurt deel uitmaken van een netwerk van teksten binnen het betreffende bijbelboek, of in relatie staan tot andere teksten in het Oude Testament.

Wat levert de methode van de intertextualiteit precies op? Romeinen 9 tot en met 11 laat voor de oplettende lezer drie verschillende lijnen zien. In het negende hoofdstuk de nadruk op Gods verkiezend handelen ten aanzien van Israël, in hoofdstuk tien het accent op de persoonlijke verantwoordelijkheid om te geloven – de boodschap aangaande Jezus Christus is immers dichtbij gekomen – en in het elfde hoofdstuk gaat het om de trouw van God aan zijn verbond waardoor geheel Israël gered zal worden. Vanuit de analyse van het gebruik van de citaten ziet dr. Mulder veel meer eenheid in bovengenoemde gezichtspunten. Gods verkiezend handelen wordt door de apostel benadrukt maar stelt de verantwoordelijkheid van Israël zeker niet buiten werking. Dit wordt zichtbaar gemaakt vanuit de verbondsmatige omgang van God met zijn volk in het verleden. Het is een standpunt dat dichtbij dat van Mulders copromotor prof.dr. O. Hofius (Tübingen) ligt. In een epiloog trekt Mulder stippellijnen naar het gesprek met Israël vandaag. Hoewel er ingrijpende verschillen zijn tussen de kerk en de synagoge, ligt er een kans in het gezamenlijke luisteren naar Hem die door de Thora tot ons spreekt. Mulder ziet in de manier waarop Paulus de oudtestamentische teksten gebruikt – als het ‘door ons gehoorde’ – een belangrijk aanknopingspunt om in de ontmoeting met Israël tot een gemeenschappelijk verstaan te komen.

Het proefschrift van Mulder dwingt respect af en vormt onmiskenbaar een originele bijdrage tot het verstaan van Romeinen 9 tot en met 11 en van de wijze waarop Paulus omgaat met wat wij het Oude Testament plegen te noemen. Een vraag die ik overhoud raakt aan de overtuigingskracht van zijn argumentatie juist met het oog op het gesprek met Israël. Mijns inziens vraagt de methode van intertextualiteit niet alleen naar de overeenkomsten tussen teksten maar ook naar de verschillen. Waar en op welke manier worden teksten uit bijvoorbeeld het Oude Testament getransformeerd, dat wil zeggen op een geheel nieuwe manier in een betoog ingezet? Dr. Mulder geeft aan dat Paulus op een zeer vrijmoedige manier met de teksten van het Oude Testament omgaat. Tegelijk stelt hij, als ik hem goed begrijp, dat Paulus in de manier waarop hij citeert de grondlijnen van de oudtestamentische teksten in hun context recht doet. Van een echte transformatie lijkt zo geen sprake, is mijn indruk. Paulus spreken in Romeinen 10 is geheel in lijn met de Schriften van het Oude Testament. Wanneer dat het geval is, in hoeverre blijft er in het gesprek met het hedendaagse Israël dan ruimte over om buiten Paulus’ interpretatie om, de Thora te beluisteren? Het boek van Mulder vormt een stimulans om over deze en andere vragen na te denken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen