Johannes Bogerman

Bogerman staat in zijn tijd bekend als ‘de man met de langste baard van Europa, die haast tot zijn middel reikte; geëerd en gehaat, heftig en zachtmoedig, vooral vroom; van een rijzige koninklijke gestalte, met schone gelaatstrekken’. In 1576 wordt hij geboren in het Oostfriese Uplewert als gelijknamige zoon van ds. Johannes Bogerman. Deze is in 1564 in Kollum de opvolger van pastoor Regnerus Meinardy, maar moet in 1567 als aanhanger van de ‘nieuwe leer’ voor de inquisitie uitwijken naar Oost-Friesland. In 1580 komt hij terug in Kollum, als eerste predikant, maar moet in hetzelfde jaar weer vluchten, nu voor de Spaanse soldaten. Hij wordt dan predikant te Bolsward. Zoon Johannes is dan vier jaar en groeit dus op in de pastorie van zijn om het geloof beproefde vader.

Leeuwarden
Op kosten van de Staten van Friesland begint hij al jong te studeren. Door zijn studie te Franeker, Heidelberg, Genève (Beza!), Zürich, Lausanne, Oxford en Cambridge (Perkins!) raakt hij doorkneed in het calvinisme. Als predikant neemt Bogerman vervolgens een grote plaats in de Friese kerk in. In 1599 te Sneek, in 1603 slechts één jaar te Enkhuizen, maar Friesland blijft trekken. Als alumnus van de Friese Staten heeft hij ook wel enige morele verplichting aan Friesland. Zo krijgen de Friese stadhouder Willem Lodewijk en diens neef Prins Maurits het gedaan dat de Friese kerk in 1604 hem weer terugkrijgt. De burgemeester van Leeuwarden, die ook in de kerkenraad zit, gaat hoogst persoonlijk naar Enkhuizen om Bogermans losmaking te bevorderen. In Leeuwarden is groot gevaar van twist en scheuring door het optreden van dopersen en jezuïeten. Bogerman, die als rasechte calvinist krachtig optreedt tegen allerlei ketterse stromingen, acht men voor Leeuwarden de juiste man. Officieel dient hij de gemeente Leeuwarden van 1604 tot aan zijn aantreden als hoogleraar te Franeker in 1636.

Synode
Echter, in die tijd vallen de remonstrantse twisten. Samen met zijn vriend prof. Lubbertus te Franeker verzet Bogerman zich hevig tegen de opvolging van prof. Arminius te Leiden door Conradus Vorstius. Ook predikt hij enige tijd in de Kloosterkerk te Den Haag voor de contraremonstranten. We kijken er niet van op dat de grote synode van Dordrecht (1618- ’19) deze krachtige contraremonstrant kiest als voorzitter. Beroemd is zijn plechtige openingsgebed in de Grote Kerk te Dordrecht. Veel kritiek krijgt Bogerman op het feit dat hij ‘met bulderende stem’ de remonstranten van deze synode wegzendt. Bogerman, het hoofd van de synode, wordt nu uitgemaakt voor ‘Booserman, het hoofd der snoden’.

Universiteit
Hij pleit op de synode ook voor de noodzaak van een nieuwe bijbelvertaling, de ons bekende Statenvertaling. Als groot kenner van het Hebreeuws neemt hij ook zelf deel aan de vertaling van het Oude Testament, waarvoor hij jarenlang als predikant van Leeuwarden wordt vrijgesteld. Ook heeft Bogerman een belangrijke bijdrage in het ontwerp van de Dordtse Leerregels. De leer van de uitverkiezing noemt hij liefelijk en troostrijk. Over de verwerping mag je volgens hem alleen maar spreken in verband met het ongeloof. Na de synode krijgt hij beroepen uit Utrecht, Den Haag en Amsterdam. Daartegen komt echter de magistraat van Leeuwarden in het geweer. Friesland wil hem niet missen. Toch krijgt Leeuwarden Bogerman niet terug. Na zijn jarenlange werk voor de Statenvertaling komt hij in 1636 terug, maar als een zwak en ziekelijk man, uitgeput door de overstelpende werkzaamheden. Al in 1613 kreeg Bogerman een benoeming tot hoogleraar te Franeker, maar toen bedankte hij. In 1633 wordt hij nogmaals benoemd en dan neemt hij het aan. Pas op 7 december 1636 kan hij zijn ambt aanvaarden. Hoewel hij al uiterst zwak is, zegt hij: ‘Ik heb die arbeid op mij genomen tot dienst van Gods Kerk, hopende dat het nog een weinig goeds door Gods zegen zal werken in sommige harten.’ Lang hebben de studenten niet meer van zijn grote geleerdheid kunnen genieten. Al op 11 september komt hij in Franeker te overlijden, 61 jaar oud en totaal uitgeput. Toch is Bogerman in die korte tijd van grote betekenis geweest voor universiteit en kerk. Als hoogleraar maakte hij een sterke indruk. Tijdgenoten prijzen Bogerman om zijn beschaafdheid, zachtmoedigheid, bescheidenheid en godsvrucht. Hij is begraven in de Martinikerk te Franeker. Zijn grafzerk is er niet meer.

---
Publicaties
Veel publiceert Bogerman niet. In 1616 in het Latijn een werkje over de zonde en het berouw van David, ‘geschreven in mijn snipperuurtjes’. Helaas komt hij maar tot de helft, wellicht vanwege gebrek aan deze uurtjes. Opvallend is dat hij in deze tekst op de zonde van echtbreuk de doodstraf stelt, volgens hem een zedelijk voorschrift dat niet alleen Jood maar ook christen geldt. Verder publiceert hij in 1625 een boekje over het godvruchtig sterven van prins Maurits en in 1637 een bundeling van zijn oraties.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen