Johannes Maccovius

Maccovius studeert filosofie te Dantzig en theologie te Praag, Lublin, Heidelberg en Marburg, ten slotte in 1613 te Franeker. Na zijn studie keert hij echter niet terug naar Polen, vanwege de onderdrukking van de Reformatie daar door koning Sigismund. Maccovius blijft in Franeker, waar al spoedig zijn ster begint te rijzen. Hij promoveert er in 1614 tot doctor in de theologie en wordt er al in 1615 op aandringen van de studenten hoogleraar. Hij is dan 27 jaar. Johannes trouwt met Antje Ulenborgh, een schoonzuster van Rembrandt. Daarna hertrouwt hij nog tweemaal.

Niet erg bescheiden
In Franeker botst het algauw met vooral zijn collega S. Lubbertus, die bevriend is met Johannes Bogerman. Het vermoeden is dat de oorzaak te maken heeft met jaloezie van de kant van Lubbertus, want Maccovius is in zijn optreden niet erg bescheiden, ook niet ten aanzien van zijn oudere collega en promotor Lubbertus. Bovendien is hij nogal los van levenswandel. Hij houdt van meedoen met uitbundige studentenfeesten. Zodoende zijn de studenten nogal op hem gesteld. Daarbij vloeit ook rijkelijk de drank, gepaard met een behoorlijke losbandigheid. Prof. Lubbertus is juist voorstander van een strenge zedelijke levenswandel.
Maar ook theologisch zijn er verschillen. Maccovius is een zogenaamde supralapsariër ofwel bovenvaldrijver, terwijl Lubbertus en Bogerman het infralapsarische standpunt aanhangen. Simpel gezegd gaat het daarbij over de vraag of God eerst besloten heeft tot de zondeval of eerst tot de uitverkiezing. Dat verschil is er wel meer tussen de calvinistische theologen, maar men verdraagt elkaar daarin gewoonlijk wel.
Maccovius trekt zijn standpunt echter heel consequent door en komt zo tot dogmatische uitspraken als dat God de zondeval van de mens heeft gewild en geenszins de zaligheid van alle mensen. Lubbertus beschuldigt hem nu van duistere scholastieke spitsvondigheden en dat hij niet spreekt overeenkomstig de woorden van de Heilige Schrift.
Bij de classis Franeker worden hem nu liefst vijftig dwalingen ten laste gelegd; zelfs komt er een klacht van de faculteit te Heidelberg. De zaak loopt zo hoog op dat zij zelfs op de grote synode van Dordrecht in 1619 aan de orde komt. Daar geeft Maccovius aan Lubbertus de schuld. Lubbertus zou de klachtenlijst van de classis hebben opgesteld, wat deze onder ede ontkent, wat hem echter weer een vermaning van preses Bogerman oplevert.

Filosofie
Toch lukt het de synode de beide tegenstanders te verzoenen. Maccovius wordt vrijgesproken van ketterse dwalingen, maar wel vermaand om meer te spreken met de woorden van de Heilige Schrift en meer opbouwende onderwerpen voor de studenten te behandelen. Toch blijft het met Lubbertus wrijven.
In 1631 komt Maccovius bovendien op dogmatisch terrein in conflict met zijn collega Amesius, onder andere wat betreft het punt van een voorbereidende genade voor de wedergeboorte. Amesius leert dit en Maccovius ontkent dit. Bovendien geeft Maccovius een behoorlijke plaats aan de menselijke rede in de zaken van het geloof. Hij acht de filosofie nodig om de theologie te kunnen verstaan.

Geheime brief
Niet alleen vanwege zijn losse levenswandel, maar ook vanwege zijn scholastieke spitsvondigheden, die alles te maken hebben met zijn sterk wijsgerige inslag, blijft Maccovius in de kerk een omstreden figuur. Dr. Sybrand Galama, die het wijsgerig onderwijs te Franeker beschrijft, noemt Maccovius’ Godgeleerde onderscheidingen en wijsgerige regelen (1658) ‘ongenietbaar’. Inderdaad, als je als theoloog dit boek leest, zeg je met een zucht: Waar blijft bij zulke haarkloverijen nog de eenvoudigheid van het geloof ? Een viertal collega’s van Maccovius, namelijk Hachting, Amama, Amesius en Verhel, noemt hem in een geheime brief een man van barbaarse zeden, door wiens leven als een constante goddeloosheid de Naam van God wordt gelasterd en de academie onteerd. Hij zou zelfs eens met een aantal Polen op straat een smid hebben neergeslagen, die hij later weer met geld omkoopt om hem zoet te houden. Toch heeft Maccovius ook vele bewonderaars. Maar hij blijft bekend als een man die niet alleen in Franeker maar ook op de Dordtse synode de geesten in beroering brengt.
Na zijn overlijden op 24 juni 1644 te Franeker houdt prof. Coccejus over hem de lijkrede. Deze kan zelfs dan niet nalaten in krasse termen te spreken over de ruwheid van de toen heersende zeden. Als omstreden figuur blijft de naam van Maccovius aan de voormalige academie van Franeker verbonden.

Volgende week: Wilhelmus Amesius.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen