Volk spreekt over genadeleer

In 1610 had de overheid een verbod uitgevaardigd tot samenscholing. De uitverkiezing veroorzaakte onrust onder het volk. Bij het kerkvolk leefde het wel degelijk: ben je voor de leer van Arminius of sta je aan de kant van Gomarus? Op een steenworp afstand van deze kerk besteedde dr. Van den Brink aandacht aan deze materie in de collegereeks ‘Dordt in context’.

In november en december heeft prof. dr. G. van den Brink een serie avondcolleges verzorgd in het kader van de Leidse leerstoel Geschiedenis van het Gereformeerd Protestantisme. Evenals de afgelopen jaren werd door de Gereformeerde Bond in samenwerking met de Universiteit Leiden een collegereeks georganiseerd waaraan naast studenten ook anderen deelnamen. Het waren vijf leerzame avonden. Het thema van de collegereeks was ‘Dordt in context’. De colleges gingen over de Nationale Synode, die in 1618/1619 te Dordrecht plaatsvond, en vooral over de daar genomen leerbeslissingen.

Voorgeschiedenis
Prof. Van den Brink gaf veel aandacht aan de voorgeschiedenis van de Dordtse Leerregels. In hoofdlijnen behandelde hij het spreken over predestinatie, genade en vrije wil vanaf de Vroege Kerk tot en met de zestiende eeuw. Het conflict tussen Augustinus en Pelagius ging al over de verkiezingsleer. Hier zien we al de vraag: verkiest God uit geloof of verkiest Hij tot geloof ? Prof. Van den Brink gaf aan dat de Dordtse Leerregels nauwelijks anders spreken dan (de late) Augustinus. De term ‘dubbele predestinatie’ werd voor het eerst gebruikt in de zevende eeuw. In de zestiende eeuw kreeg de predestinatieleer vanwege de herontdekking van de genade van God (met name bij Calvijn) een nieuwe actualiteit.
Ook werd de recente voorgeschiedenis van de Dordtse synode behandeld. Er werd licht geworpen op de opkomst van het calvinisme in de Nederlanden. Uitgebreid werd stilgestaan bij de persoon Arminius en bij de periode na diens dood in 1609 tot aan de Dordtse synode. Er was geen sprake van alleen maar een academische discussie. Ook bij het kerkvolk leefde de discussie over de genadeleer. In 1610 ontstaan de remonstranten die een verzoekschrift, de Remonstrantie, indienen bij de Staten van Holland. Zij wilden ruimte krijgen voor hun leringen. De Staten onder leiding van Van Oldenbarnevelt waren de remonstranten ter wille, aangezien zij vooral de eenheid van Nederland op het oog hadden. Naast confessionele argumenten speelden ook politieke argumenten een rol. Wanneer in opdracht van Van Oldenbarnevelt contra-remonstranten gevangen worden gezet, grijpt prins Maurits in. Hier werd de weg gebaand naar de synode van Dordrecht.

Internationale context
De discussies in Nederland over de genadeleer werden in het buitenland nauwgezet gevolgd. De discussie was van belang voor de ene gereformeerde kerk: de leer dient overal dezelfde te zijn. De Dordtse synode kan gezien worden als een gereformeerd oecumenisch concilie. Er waren ook buitenlandse afgevaardigden aanwezig. Prof. Van den Brink behandelde vooral de invloed van met name de Bremense en de Engelse afgevaardigden. De Bremense afgevaardigen stonden tamelijk dicht bij de remonstranten. Op een gegeven moment voelden zij zich in een hoek gedrukt en wilden ze zelfs de vergadering verlaten. Dankzij het ingrijpen van de Engelsen is dit laatste niet gebeurd. Interessant is om de inzichten en invloeden van de diverse afgevaardigden na te gaan. Vanuit wetenschappelijk oogpunt valt hier nog veel werk te doen.

Dordt zelf
De Dordtse Leerregels zijn een consensusgeschrift. Er is wekenlang aan de tekst geschaafd, maar uiteindelijk hebben alle afgevaardigden met het geschrift ingestemd. De Dordtse Leerregels zijn een reactie op de artikelen van de Remonstrantie. Bij de formulering van de leerregels is voor de infralapsarische lijn gekozen, op een wijze dat ook de supralapsariërs tevreden waren. In de traditie wordt de verkiezing nogal eens gezien als hét item van Dordt. Dat is echter niet juist. De Dordtse Leerregels verduidelijken één aspect van de bijbelse leer, dat geagendeerd werd door de remonstranten. Het geeft antwoord op de vraag wat we onder ‘verkiezing’ verstaan in de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Ook wordt Dordt nogal eens gezien als een extreem geschrift. Wie de moeite neemt om de Leerregels te bestuderen, kan niet anders concluderen dat zo’n visie een karikatuur van Dordt maakt. Dordt spreekt veel subtieler dan de beeldvorming.

Ten slotte
Wel plaatst prof. Van den Brink een kanttekening bij het spreken over het ‘besluit van verwerping’. Gaan de Dordtse Leerregels hier niet te ver? Wij moeten leren onze behoefte om door te vragen te weerstaan. En ons vooral richten op het centrum van de Schrift, Jezus Christus. Hij is de spiegel van de verkiezing (Calvijn).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen