Wereldwijd contact

'De enig houdbare reden om als kerken gescheiden op te trekken is een geografische’, zei de Chinese evangelist Watchman Nee in 1940. Op veel plaatsen in de wereld bestaan binnen een ruimte van enkele vierkante kilometers meer dan tien verschillende christelijke gemeenten, die elkaar niet zien staan, of – erger – elkaar te vuur en te zwaard bestrijden. Het aantal denominaties op de wereld was anno 2011 nog nooit zo groot. Toch lijkt het getij van de kerkelijke verdeeldheid te kenteren. In ons land zijn enkele opvallende initiatieven genomen zoals de nationale synode, vorig jaar in Dordrecht. Ik denk ook aan de beweging ‘Wij kiezen voor eenheid’, met vertegenwoordigers van de Rooms-Katholieke Kerk, de Protestantse Kerk en pinkstergemeenten. Afgelopen zomer ondertekenden de Evangelische Alliantie en de Raad voor Kerken een document dat meer samenwerking beoogt.

Contact
Wereldwijd zoeken christenen die elkaar eerst meden, contact. Oecumenicals die zich verloren in maatschappelijke vragen, in vragen over gerechtigheid en milieu, ontmoeten evangelicals die zich eerder alleen bekommerden om evangelisatie en persoonlijke bekering. Ze erkennen dat ze elkaar nodig hebben. De bekende zendingshoogleraar Johannes Verkuyl zei in 1985: ‘Every ecumenical should be an evangelical and every evangelical should be an ecumenical.’ Wordt zijn droom werkelijkheid?

Geloofsgesprek
In oktober maakte ik het tweede Global Christian Forum (GCF) in Manado op het Indonesische eiland Sulawesi mee. Het GCF is allereerst een ontmoetingplaats waar ruimte is voor het geloofsgesprek. Dat vraagt tijd, je moet een drempel over naar de wereld van de ander. Leidraad is niet wat je vindt, wat je (theologische) overtuiging is, maar: hoe je tot geloof bent gekomen, hoe God je leven heeft geleid en wat je aan hoogte en diepte in de geloofsweg hebt meegemaakt. Ik heb de verhalen in mijn gespreksgroep met interesse beluisterd. Getuigenissen van een koptisch orthodoxe priester die een zendingspost in Kenia leidt, een Indiase studentenwerker, een Indonesische non, een lutherse bisschop uit Zweden – ieder op een heel eigen manier vol van de omgang met de levende God. Het bevindelijke leven dat ik hier tegenkwam was als regel meer beproefd, meer door het lijden gelouterd dan dat van mijzelf. Ik denk aan het verhaal van de Javaanse predikant over een aanslag op hem. Er was een bom onder zijn auto vastgemaakt. Zijn vrouw was de eerste die de auto gebruikte. Zij werd zwaar gewond bij de aanslag en lag maanden in coma.

‘Dat de Heere haar oprichtte, ervaren we als een wonder. Hij heeft ons niet verlaten en Hij helpt ons onze vijanden lief te hebben’, zei hij. Het GCF beoogt ontmoetingen van hart tot hart tot stand te brengen. Het is de tweede keer dat dit forum wordt gehouden. Vier jaar geleden vond het in Nairobi, Kenia, plaats.

Open voor veranderingen
In plenaire lezingen viel het accent op de grote veranderingen in de wereldkerk en in de zending. De groei van de christelijke kerk op het zuidelijk halfrond is voor ons onvoorstelbaar. Het zwaartepunt van het christendom ligt al lang niet meer in de noordelijke helft van de wereld. Een groot deel van de wereldkerk is nu pentecostal of gestempeld door de charismatische beweging. Van de christenen op het zuidelijk halfrond kun je heel ruwweg zeggen dat de helft rooms-katholiek is en dat de helft daarvan een min of meer charismatisch karakter heeft, met nadruk op de doop met de Heilige Geest en geestesgaven. Dan hebben we het over (veel) meer dan 100 miljoen mensen. In Manado ging het ook over het lage tij van de traditionele kerken in Europa, de groei van migrantenkerken en de herleving van de (oosterse) orthodoxie. Het GCF is bedoeld als een veilige plaats om na te denken over al deze veranderingen en die open tegemoet te treden. De oude tegenstellingen tussen katholiek en orthodox, tussen katholiek en protestant, tussen evangelisch en oecumenisch lijken niet zo belangrijk meer. Het gaat nu om heel andere tegenstellingen: charismatisch tegenover puriteins; multicultureel tegenover autochtoon; vloeiende kerken (netwerkkerken zoals de zogenaamde huiskerkbeweging) tegenover gevestigde, institutionele kerken; migrantenkerken (in Manado diasporakerken genoemd) tegenover nationale kerken. De nieuwe tegenstellingen gaan door alle denominaties heen, van katholiek tot baptist, van gereformeerd tot charismatisch.

Plekken van hoop
Presentaties over plekken van hoop in de wereldkerk maakten veel indruk op de deelnemers. Zo heeft de Albanese orthodoxe kerk een opvallende comeback gemaakt. Gemeenten groeien, jeugdwerk en kringen bloeien. De gemeente ontfermt zich over armen en daklozen, heeft weeshuisprojecten en houdt meisjes uit de handen van mensenhandelaren. Bijzonder om een verslag uit China te horen. De gemeenten maken een ongekende groei mee, die al tijdens de culturele revolutie is begonnen en die zich onder het communisme heeft voortgezet. Ik hoorde vertellen dat op een zondag in China meer mensen voor een kerkdienst samenkomen dan in heel Europa.
Broeder Ghislain, de reizende broeder van Taizé, vertelde ook zijn verhaal. Bij alle vragen die je over Taizé kunt stellen, raakte het mij zeer. Wie bekommert zich over de jongeren van Europa? Week in week uit bezoeken duizenden jonge mensen Taizé in plaats van naar de Franse Rivièra of de Spaanse Costas te trekken. Wat fascineert hen? Elke laatste week van december trekken tienduizenden naar één van de Europese steden, zoals afgelopen jaar naar Rotterdam, waar op oudjaar 30.000 jongeren in Ahoy bijeenkwamen.

Geest doorbreekt grenzen
Het GCF is mijns inziens een katalysator. Het forum helpt je oog te krijgen het verrassende en onmiskenbare werk van de Heilige Geest, dat ons blikveld ver te buiten gaat. Geen wonder dat de geschiedenis van Petrus in Joppe (Hand.10) een centrale plek in de bijbelstudies innam: hij moest bekeerd worden van zijn eigen gelijk en werd door de Geest out of the box, uit zijn Joodse denkkader, gehaald. Het GCF biedt inderdaad een veilige plek om de schoonheid van Christus te ontdekken in de ander (die zo anders is dan ik), en in de andere kerkelijke traditie (die hemelsbreed verschilt van de mijne). Juist in zo’n ontmoeting kan ik de waarde van mijn eigen geloofstraditie opnieuw ontdekken en vind ik ruimte om daarover te vertellen. Het thema van het GCF was: ‘Het leven samen in Jezus Christus – door de kracht van de Heilige Geest’. Daar moet het ook om gaan: de eenheid in Christus en het overtuigende werk van de Heilige Geest. Alleen als het uit Hem is, wanneer Hij er kracht aan verleent, kunnen we als christenen samenleven en samenwerken.

Waarom eenheid?
Het GCF hielp me ook weer te zien waar het nu om gaat als we naar eenheid zoeken. Dat kan nooit uniformiteit betekenen. Het is de eenheid van een lichaam met verschillende ledematen en organen. In het licht van de Bijbel is de kerk al één. Het is één lichaam, het lichaam van Christus (zie alleen maar Efeze 2 en 4), ook al is het zo hopeloos verdeeld op de aarde. Eenheid is geen extra, niet iets waar je ook nog aan kunt werken als al het andere gedaan is. Het is noodzakelijk omdat Christus heeft gebeden ‘dat ze allen één zijn’, zoals de Vader en de Zoon en de Heilige Geest één zijn. Maar het is ook noodzakelijk, omdat een verdeelde kerk geen stem, geen getuigenis heeft in de wereld. ‘Manado’ had duidelijk een missionaire spits. ‘Het GCF is ervaren als een gave van God in een verscheurde en verdeelde wereld, als een bron van inspiratie en hoop, als een werk van de Heilige Geest met het oog op de zaak van Gods zending in deze wereld, als een getuigenis van Gods reddende en transformerende liefde’, aldus de slotverklaring.

Kwetsbaar concept
De geloofservaring is een mooie entree, maar geen solide woonkamer voor de eenheid van de kerken. We moeten wel een paar stappen verder. Bijvoorbeeld moeten we de vraag onder ogen zien hoe we de Bijbel lezen. Hier gaat de kerkelijke traditie een woordje meespreken. Of wat voor antwoord we geven op de uitwassen en de ketterijen die de christelijke gemeente altijd begeleiden. Of wat het (theologische) fundament is dat ons draagt. En natuurlijk ook hoe je de liturgie beleeft, want daarin klopt het hart van elke geloofsgemeenschap. Als je insteekt op ervaring zet je de deur naar andere godsdiensten gemakkelijk open. Moslims en hindoes hebben tenslotte ook ervaringen met God. Fundamenteel voor GCF is de belijdenis dat God drie-in-één is en dat Jezus volkomen mens en volkomen God is. Het GCF beoogt geen interreligieuze dialoog. Elke morgen ging op het GCF de Bijbel open, soms in een bijbelstudiegroep, soms in een kerkdienst in een van de kerken in de buurt van het conferentiecentrum. Samen luisteren naar de Schriften, dat moet het GCF er vooral inhouden, anders smoort de eenheid in het drijfzand van de ervaring. Samen luisteren naar de Schriften kan ook voorkomen dat het forum gekaapt wordt door één van de kerken om – heimelijk of openlijk – het eigen gelijk te adverteren.

GCF in Nederland
Het GCF wil inspireren tot het opzetten van regionale en nationale fora met een zo breed mogelijke deelname van christelijke tradities. Dat wordt in Nederland nog wel spannend. We moeten aansluiten bij wat er is. Laten we de voorzichtige en uiterst noodzakelijke pogingen binnen de protestantse traditie koesteren, maar er is veel meer. Ook oud-katholieken en rooms-katholieken, pinkstergemeenten en migrantengemeenten moeten meedoen. We hebben te veel gemeenschappelijk en we hebben te veel gemeenschappelijke vragen om van elkaar geïsoleerd te blijven. Ik vermoed dat het plaatselijk, in de dorpen en de steden, nog het lastigste is. Laten we daar beginnen om elkaar te zoeken, samen te luisteren naar de Bijbel en te bidden, als het daar nog niet begonnen is.

---
Ontvangst
De Indonesische kerken hebben de GCF-gedelegeerden uitbundig ontvangen. Stel je voor: meer dan 350 mensen van buiten verwelkomen in een kerkdienst, waarbij jong en oud in de gemeente gemobiliseerd wordt. En na de dienst worden de gasten rijkelijk voorzien van eten en drinken. In Manado kwam ik voor de eerste keer in aanraking met de Indonesische kerken: Sulawesi, historische grond, werkgebied van de Nederlandse protestantse zending. (De GZB werkte in het zuiden van Sulawesi.) Hier is niet voor te stellen dat Indonesië het grootste moslimland ter wereld is. De fraaie kerkgebouwen in Manado vertegenwoordigen koloniale geschiedenis, maar ook rijke zendingsgeschiedenis. Ik hoorde Psalm 89 in Bahasa Indonesia, de Indonesische taal, zingen en het trof me (terwijl ik me wel afvroeg of de wijs echt past bij hun cultuur). Het maakte ook indruk op mij jongeren te ontmoeten die zich intens verbonden weten met hun kerk. De jonge taxichauffeur die me aanbood een vulkaan in de buurt te bezoeken, vroeg me hoe hij weer in het reine kon komen met God en met de gemeente na zijn scheiding. Hij schaamde zich voor wat er gebeurd was, maar hij kon niet zonder God en hij kon niet zonder de gemeente.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen