Globaal bekeken

Van Jan Terlouw, ooit minister van economische zaken, verscheen Hoed u voor mensen die iets zeker weten. Zelf bekent hij zich als agnost. Hij vertelt over een begrafenis die zijn vader (ds. J.C. Terlouw) leidde toen deze in Garderen stond. De begrafenis betrof de vrouw van een ‘vrij jong gepensioneerde landmachtofficier’, onder de ‘deftigen van de bosrand’, ‘kennelijk onkerkelijk’. Hier volgt het slot.

De dominee besloot met de mededeling dat het de wens van de overledene was dat de aanwezigen bij het graf Psalm 42 vers 1 zouden zingen. Hij maakte zich er geen illusie over dat iemand deze berijmde Psalm zou kennen. En hij begon te zingen. Hij kon slecht wijs houden, maar zijn volume deed niet onder voor dat van een operazanger. Hij zong alleen, en dacht aan zijn katholieke collega’s met hun gezongen mis. Uit volle borst zong hij over het hijgend hert dat aan de jacht ontkomen was en hunkerde naar een verkwikkende dronk.
Daar mengde zich een vrouwenstem met de zijne: de wijkverpleegster. Ze stond op een van de achterste rijen, maar kwam naar voren en stelde zich op naast de predikant.
De overste wist zich met zijn houding geen raad. Hij had het gevoel dat er iets bijzonders aan het gebeuren was. Hij beleefde een sensatie alsof er een wereldrecord werd verbeterd. Hij aarzelde niet langer – hij sprong in de houding. De andere aanwezige militairen, opgelucht, volgden onmiddellijk zijn voorbeeld. Daar stonden ze, de linkerhand op de naad van de broek, de rechterhand aan de pet, de ogen recht vooruit, en betuigden hun respect aan de geestelijkheid, afgedwongen op een niet eerder vertoonde manier.
De dominee beet een lach weg. Hij en de verpleegster, ze stonden daar te zingen aan dat open graf en ze triomfeerden. En toen het lied uit was, begonnen ze als bij afspraak spontaan aan het tweede couplet.

Het kerkhofje ligt vredig in de schaduw van de Veluwse bossen. Een, tweemaal per jaar wordt er een nieuw graf gedolven, verder komt er zelden iemand. De paden, bedekt met fijn grind en dennennaalden, dempen het geluid van de voetstappen. Het is er goed toeven. Op het graf van mevrouw Bronkhorst ligt een steen. Erin gebeiteld staat: ‘Wandelaar, ga hier stil voorbij, mijn Anneke slaapt.’

***

Onder redactie van George Harinck en Gert van Klinken verscheen bij uitgeverij Meinema te Zoetermeer Van kansel naar barak, over gevangen Nederlandse predikanten en de cultuur van herinneringen. Een fragment:

Aan deze beroepsgroep is tijdens de oorlog het recht om publiek te spreken niet ontzegd. Er zijn vele voorbeelden van predikanten die daarvan gebruik hebben gemaakt om tegen het nationaalsocialisme te waarschuwen en maatregelen van de bezetter te bestrijden. Als geen ander kon de predikant, in de Nederlandse cultuur getekend als ds. Wawelaar en als inspirator, in de oorlog een publiek bereiken en dat met een gezaghebbend Woord toespreken.
De predikanten hebben daar als groep een relatief hoge prijs voor betaald: op een beroepsgroep van ruim drieduizend dienstdoende mannen en vrouwen hebben honderden van hen gevangen gezeten, 127 zijn in kampen opgesloten geweest en van hen zijn er 34 omgebracht. De dichter A. Marja heeft die onverwachte rol van de Nederlandse predikant aan het front van de bezette samenleving aldus verwoord:

Een predikant

Hij sprak aan één stuk door: in onze kringen doet men nog steeds te weinig aan cultuur, ik geef het toe, maar in het laatste uur gaat het – nietwaar – ook om de laatste dingen!

Zijn adamsappel danste op en neer boven de toga of het khaki-hemd, over het godsrijk sprak hij hooggestemd en blozend over sexueel verkeer.

Hij sprak over zijn eerbied voor het leven, en dat God altijd kracht naar kruis wil geven hing ingelijst in zijn studeervertrek.

Hij leek een halfzacht ei, maar toen ze kwamen en hem met knuppels onder handen namen hield hij voor ’t eerst èn tot het laatst zijn bek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen