Wijsheid die wakker roept

Als je denkt aan wijze woorden, komen in eerste instantie wellicht zaken als afgewogen en genuanceerd boven. Toch is dat niet wat de woorden van Prediker kenmerkt. Die zijn eerder stekelig, je schrikt ervan wakker.

Volgens de tekst is dat ook bedoeling van wijze woorden. De spreuken van wijzen dienen als prikkels te werken.
Het beeld hier gebruikte beeld gaat om de ijzeren punt op een ossenstok, die de bedoeling heeft om de ossen de goede weg te laten lopen. Ze hebben het nodig om opgeschrikt te worden als ze dreigen niet het rechte spoor te houden. Zo hebben wij ook prikkels nodig. Speerpunten, die ons bepalen bij de vraag waar het nu om gaat (H.J. de Bie). Wijze woorden zijn niet alleen woorden die kunnen duiden en doorzien, maar vooral ook woorden die wakker schudden – dit is waar het nu om gaat.
Zo was Johannes de Doper een wijze: ‘Bekeer u, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen.’ (Matth.3:2) En Jezus deelde in Zijn onderwijs zulke prikkels uit: ‘Verkoop al wat u hebt en deel het uit onder de armen en u zult een schat hebben in de hemel’. (Luk.18:22) ‘Wie van u zonder zonde is, laat die als eerste de steen op haar werpen.’ (Joh.8:7) De boodschap van God is een boodschap die raakt en binnenkomt. Als het goed is, roept het op tot bekering. Het zet aan tot keuzes die ingaan tegen ons eigen vlees. Prikkels zijn pijnlijk, maar daarom nog niet verkeerd. Pijnlijke ingrepen zijn niet altijd de slechtste.

Herder
Prediker verwijst aan het eind van het vers naar een Herder. In de herziene Statenvertaling wordt door middel van de hoofdletter meteen verwezen naar de Heere God als Herder. Het bekende beeld van God als Herder (Ps.23) wordt dan ook toegepast op de wijsheid die we van God ontvangen. Wellicht is in eerste instantie ook gedacht aan Salomo of een andere verzamelaar van wijsheidsspreuken.
De gedachte dat de wijsheidsspreuken iets herderlijks, iets pastoraals hebben, spreekt me aan. Wat is het belangrijk om op het juiste moment een wijs woord te spreken.
Om op zijn tijd een prikkel uit te delen. Als een herder met de staf het schaap te laten schrikken en terug te roepen.
Wellicht mag je er ook nog iets in zien van de Goede Herder, Jezus Christus. Leven, God vrezen en Zijn geboden houden, hoe kan dat ooit?
Dan heb je die goede Herder nodig. Alleen achter Hem aan gaat dat.

Schijnvroomheid
Het boek Prediker zelf prikkelt op een andere manier. Het prikt door veel geestelijke schijnvroomheid heen. Het laat zien dat onze geestelijke wetmatigheden vaak niet werken. Wij kunnen God vaak maar moeilijk narekenen en al helemaal niet voorrekenen.
Daarmee is overigens niet gezegd dat God een grillig God is. Uit vers 10 blijkt dat de Prediker op zoek was naar woorden van waarheid.
De prikkels hebben natuurlijk wel de bedoeling om ons de goede weg te laten gaan. Zo werd de ossenstok immers ook gebruikt. Wijsheid van God komt blijkbaar niet voort uit menselijke overwegingen, een lijn die we ook elders in de Bijbel tegenkomen: ‘Want omdat, in de wijsheid van God, de wereld door haar wijsheid God niet heeft leren kennen, heeft het God behaagd door de dwaasheid van de prediking zalig te maken hen die geloven.’ (1 Kor.1:21) Prediker houdt vast aan Gods weg, Gods oordeel en Gods goedheid tegen alle onnavolgbare ervaringen in.
Zoals wij geroepen zijn om vast te houden aan Gods Koninkrijk tegen alles in wat dat weerspreekt.

Spijkers
Naast het beeld van de prikkels gebruikt Prediker ook het beeld van de spijkers. Dit beeld is moeilijker te verklaren en ook de vertaling van het tweede deel van de tekst is onzeker. Waarschijnlijk gaat het om verzamelingen wijze spreuken die vastheid geven. Ze geven een stevige basis onder je bestaan, zodat dat niet zomaar op losse schroeven komt te staan.
Wanneer iets goed is vastgespijkerd aan de muur, valt dat er niet zomaar af. Daarom moeten de spreuken van wijzen worden verzameld, ze moeten worden gebundeld en gelezen. Het moeten spreekwoorden en gezegden worden die ons leven verklaren. Ze moeten ingescherpt worden in ons hart. Wijsheid biedt de weg naar het leven.
Tegelijkertijd komen wij er natuurlijk nooit helemaal uit. Wie bezig gaat, raakt nooit uitgedacht. Dat heeft Prediker zelf wel gemerkt en filosofen zullen blijven denken.
Dat heeft ook iets vermoeiends en iets onafs. Prediker waarschuwt er in vers 12 voor. Laat het denken niet het doen beheersen. We zijn geroepen om te leven, God te vrezen en naar Zijn geboden te leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen