Hoopvol bericht uit Boedapest

Sinds het midden van de jaren tachtig woont en werkt dr. Anne-Marie Kool in Boedapest, Hongarije. Op dit moment is zij hoogleraar missiologie aan de gereformeerde Károli universiteit. Sjoerd Wielenga had voor CV.Koers een gesprek met haar.

Via Skype heeft ze contact met de hele wereld. Maar Anne-Marie Kool voelt zich thuis in Boedapest, de stad waar ze midden jaren tachtig vanuit Nederland naartoe verhuisde. Ze woont alleen, maar leeft met haar ‘Hongaarse familie’, want zo sterk ervaart ze de verbondenheid met de Hongaren. (…)
Doordat ze het land en de bewoners goed kent, kan ze zich ergeren aan de, in haar ogen, eenzijdige blik op Hongarije. Dan heeft ze het over de Europese media, over het Meldpunt Midden- en Oost-Europeanen van de PVV, maar ook over de Europese kritiek op de omstreden Hongaarse premier Orbán. (…)

Midden jaren tachtig werd Kool – toen theologiestudente – door studentenorganisatie IFES gevraagd om evangelisatiewerk onder Hongaarse universiteitsstudenten op te zetten. “Zendingswerk in Hongarije was officieel toen niet mogelijk. Ik mocht dus maar aan weinig mensen vertellen wat ik daar ging doen.” Als ‘alibi’ voor haar missionaire komst naar Hongarije koos Kool ervoor om in het land te promoveren. “Ik ben erg praktisch ingesteld, dus ik had er nooit aan gedacht om de academische kant op te gaan. Maar toch begon ik in 1987 met promotieonderzoek naar de geschiedenis van het protestantse Hongaarse zendingswerk tussen het midden van de achttiende en het midden van de twintigste eeuw.”

Anne-Marie Kool vertelt dat ze in die jaren de dictatuur soms van dichtbij meemaakte. “Je werd in de gaten gehouden. Mijn brieven werden opengemaakt – of ik werd door het Staatsbureau voor Kerkzaken op het matje geroepen. Ik heb dus een deel van het leven van veel Oost- Europeanen zelf ook meegemaakt.”

Kool werkte nog maar een paar jaar in Hongarije, toen ze de val van het communisme van nabij meemaakte. Het einde van de dictatuur in Oost-Europa betekende godsdienstvrijheid. Ook in Hongarije mogen christenen doen en laten wat ze willen. Toch wil dat niet zeggen dat de kerken bomvol zitten.
Volgens Kool is er sprake van een dubbele secularisatie. “Eerst was er die vanuit de communistische periode en vervolgens die vanuit het Westen. (…)”

Toch, benadrukt ze, gebeuren er veel mooie dingen in het land. Ik zie steeds meer gemeenten die echt open zijn, en waar in de prediking en het gemeenteleven een brug wordt gelegd naar de vragen van mensen.
Gewoon door dicht bij het Woord te blijven, vinden mensen troost en uitzicht. Ik zie onder mensen een honger naar het Evangelie en dat neemt met de financiële crisis alleen maar toe. Zo’n tien procent van de Hongaren heeft geen uitzicht en is verslaafd aan alcohol of drugs. Dat is ontzettend veel. Maar de kracht van het Evangelie verandert mensen. Zo is er ten zuiden van Boedapest een gemeente ontstaan doordat alcoholverslaafden tot geloof zijn gekomen. (…)

Nu Europa zendingsveld geworden is, spelen de missiologische vragen om de hoek. De Hongaarse kerk sticht gemeenten in nieuwe stadswijken en er wordt nagedacht over de aanpak van mensen als Tim Keller. Wat is bruikbaar voor de specifiek Hongaarse situatie?

In de Hongaarse en Midden-Europese context is de omgang met de Roma een belangrijk thema. “Binnenkort organiseren we voor theologen uit Hongarije en de omringende landen twee weken waarin wetenschappelijke artikelen worden geschreven. Er is behoefte aan grondige informatie over wat er in deze regio allemaal gebeurt. Er gebeuren zo veel prachtige dingen hier en die moeten op een verantwoorde wijze worden opgeschreven. Ik zie zo veel eenzijdige en slordige berichtgeving. Over Roma wordt vooral negatief bericht. Er wordt nauwelijks geschreven over wat de kerk kan betekenen voor de Roma. Er zijn in Europa zo’n twaalf miljoen Roma en er zijn veel problemen. Maar er gebeuren ook veel mooie dingen: er worden zigeunerkerken gesticht.
En ook in andere kerken neemt de bewogenheid voor Roma toe. Helaas bestaan er ook in de kerken veel vooroordelen ten opzichte van de Roma. Er is nog een heel lange weg te gaan. Het getuigenis van Roma is erg indrukwekkend en die verhalen moeten opgeschreven worden.
Wat is het geheim van hun leven? Sommige Roma waren verslaafd en zijn nu actieve christenen. Hun leven is echt veranderd! Met andere woorden: er gebeurt heel veel moois, maar daar berichten de media niet over.”

Niet alleen de berichtgeving over Roma is eenzijdig, vindt Anne-Marie Kool, ook de recente publiciteit over premier Viktor Orbán mist context. De christelijke Hongaarse premier wordt internationaal verweten zich niet aan de Europese wetten en waarden te houden. Kool vraagt om meer oog voor de achtergronden van een ingewikkeld proces. “In 2004 werd Hongarije lid van de EU, het paradijs. In 2006 won premier Gyurcsány de verkiezingen, maar later gaf hij toe dat hij gelogen heeft en dat hij het land jarenlang met leugen regeerde. Hij was nog enkele jaren premier, zonder dat daar vanuit Europa een protest op kwam. Als reactie daarop kreeg Orbán in 2010 een enorme meerderheid.
De erfenis die Orbán op zijn bordje krijgt‚ is niet gering. Maar daar hoor ik weinig over. Ik mis in de media de gedachte dat de steun aan Orbán gezien moet worden in de context van de leugens van Gyurcsány. In de krant lees je dat er hier geen godsdienstvrijheid zou zijn. Terwijl er alleen sprake is van belastingvoordelen die worden afgeschaft voor groepen die zich kerk noemen, zoals Scientology. Dat is aangepakt. Maar dat is iets anders dan geen godsdienstvrijheid. Ik ben zeer verbaasd over het gebrek aan historisch besef van journalisten.’

Dat dr. Kool aandacht vraagt voor een ander perspectief op Hongarije, lijkt me terecht. De problemen waar Victor Orbán voor staat zijn immens en grotendeels erfenis uit het verleden. Maar dat er ook redenen voor ongerustheid zijn vanwege de autoritaire en nationalistische koers van Hongarije kan evenmin ontkend worden.

Op de website RKnieuws.net nuanceert Jan De Volder, politiek redacteur van het Vlaams katholieke opinieblad Tertio de kritiek op het Hongarije van Orbán maar hij waarschuwt ook voor een lichtvaardige sympathie voor Orbán en zijn partij Fidesz.

Toch zou de Kerk beter de nodige afstand bewaren; het zou niet de eerste keer zijn dat kerkleiders zich vergissen in de zogenaamde ‘christelijke politiek’ van een rechts-conservatief regime. Buiten de verdediging van de ‘niet-onderhandelbare waarden’, gaat christelijke politiek bijvoorbeeld ook over de organisatie van de rechtvaardigheid en aandacht voor sociaal zwakkeren en vreemdelingen. Op dat punt scoort Orbán veel minder sterk: daklozen, zigeuners en andere sociaal zwakke groepen worden alvast streng aangepakt met een populistische ‘straf-de-armen’-politiek. Laat er geen twijfel over bestaan: het feit dat Europese instellingen en landen hun bezorgdheid uiten en een kritische dialoog met Boedapest aanknopen, is een goede zaak. Europese integratie betekent ook dat wat in de ene lidstaat gebeurt, de anderen aangaat. Dat Fidesz behoort tot de Europese Volkspartij [de verzamelde christendemocraten, GvM]
– Orban is zelfs ondervoorzitter – doet politieke tegenstanders steigeren, maar het creëert een bijkomend kanaal om mogelijke autoritaire uitwassen te voorkomen.’

Terug naar Anne-Marie Kool. Zoals de ontwikkelingen in Hongarije Nederland bereiken, blijven ook de Hongaren op de hoogte van de Nederlandse politiek. Het PVV-meldpunt, waar overlast van Midden- en Oost-Europeanen kan worden gemeld, werd op de bijbelkring van Anne-Marie Kool met verbazing aangehoord.

Kool ziet de arbeidsmigratie als een missionaire uitdaging voor Europese kerken. “Die kunnen de vraag stellen of er meer in het leven is dan alleen financiën. Maar ook mensenhandel is een gigantisch probleem waar de kerk iets mee zou moeten. (…) Dit zijn maar een paar van de issues waar kerken in heel Europa zich mee bezig moeten houden. Wilders probeert dat op te lossen met een meldpunt, maar de kerk kan vanuit bijbels perspectief gastvrijheid tonen. Vanuit onze christelijke traditie is het belangrijk om open te staan voor de vreemdeling.”
En contact met die vreemdeling kan tot onverwachte inzichten leiden, weet Kool. “Nederlanders komen hier vaak met het idee: we komen in materiële zin iets brengen. Totdat ze zich realiseren: we ontvangen hier veel meer dan we geven. Ze hebben nieuw zicht op wie de Here God is en zien wat het geloof kan uitwerken in het leven van mensen. Dat is bemoedigend. Ze leren van de groeiende gemeentes hier en de bereidheid van de mensen om zich te geven en zich in te zetten, ook als je weinig hebt.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen