Boekbesprekingen

Naim Ateek Roep om verzoening. Een Palestijnse christen over vrede en recht. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 256 blz.; € 19,90.
De omslag van dit boek laat een foto van cactussen zien. Dat beeld werd gekozen vanwege de symboliek. Palestijnen gebruiken cactussen als erfafscheiding en zij vormen de stille getuigen van dorpen die zijn verwoest door Israëlische bulldozers. Daarnaast heeft het Arabische woord voor cactus ook de betekenis van ‘geduld’. Deze cactussen blijven maar steeds terugkomen. Ten slotte kan iemand zich aan een cactus lelijk bezeren; het is een stekelige plant.
Het is een treffend beeld van de inhoud van dit boek. Naim Ateek, én Palestijn én christen (Anglicaans priester) én Arabisch burger van Israël, geeft in het eerste deel een terugblik op de geschiedenis onder de – in zijn woorden – Israëlische bezetting. Gedreven vertelt hij aan de hand van zijn eigen levensverhaal over de impact van onder andere de zesdaagse oorlog, de intifada’s en het ontstaan van Hamas. Even is er in de jaren negentig sprake van de opkomst van een christelijke verzetsbeweging (Hamam), naast het islamitische Hamas. Maar gelukkig – schrijft Ateek – was deze op vergelding gerichte beweging geen lang leven beschoren. In plaats daarvan ontstaat in 1993 Sabeel (‘de weg’ of ‘de bron’), een oecumenisch centrum voor Palestijnse bevrijdingstheologie, waarvan dr. Ateek op dit moment directeur is.
Prioriteit heeft voor Sabeel het bereiken van een rechtvaardige vrede tussen Palestijnen en Joden. Daarin ziet hij juist een rol voor de christenen: wij ‘hebben een geloofsmandaat waarmee wij de knopen kunnen ontrafelen en een oplossing vinden die de behoefte van Palestijnen aan recht en vrede en van de Israëliërs aan veiligheid en recht respecteert’ (onder verwijzing naar Matth.5:9).
Vanuit het perspectief van Ateek zijn er wel veel vredesinitiatieven geweest, maar de Palestijnen trokken daarbij altijd aan het kortste eind. Daarbij heeft Israël kans gezien de Palestijnen als gewelddadige spelbrekers neer te zetten. Ateek wijst ook op de belangrijke rol van Verenigde Staten en de evangelisch- christelijke lobby en schuwt daarbij harde woorden niet.
Het tweede en omvangrijkste deel van dit boek biedt een Palestijnse bevrijdingstheologie voor geweldloosheid en vrede. Ateek bespreekt hierin een aantal bijbelse thema’s, onder andere de visie op het land en het beeld van Jezus. Hij stelt dat onder invloed van christelijk zionisme de ‘zoon-van- David’-lijn het heeft gewonnen van het beeld van Jezus als ‘de lijdende dienaar’. Geweld wint het daarmee van geweldloosheid. In een hoofdstuk over Simson – was hij de eerste pleger van een zelfmoordaanslag? – benadrukt Ateek het contrast tussen het laatste gebed van Simson en dat van Jezus aan het kruis. Niet door geweld wordt gerechtigheid bereikt maar door de zelfopofferende liefde die zal overwinnen.
Dr. Bernhard Reitsma heeft er al eens op gewezen dat Ateek Jezus Christus als een soort filter voor het Oude Testament hanteert. Volgens Ateek hebben we in Christus het ware zicht op God gekregen, en alles wat daar niet bij past, wordt terzijde gelegd. Daarmee wordt de blijvende betekenis en eigenheid van het Oude Testament echter weggewerkt.
Het boek Jona – met zijn nadruk op de uitgestrektheid van Gods heil (niet alleen voor Joden en niet beperkt tot dit ene land) – is voor Ateek van grote betekenis. Waar de auteur van Jona tegen streed, zegt Ateek, is het voornaamste theologische probleem in het huidige conflict. ‘In naam van een antieke stammentheologie die nog altijd hardnekkig vasthoudt aan een speciale joodse god, aan de voorrechten van een speciaal volk van God en aan een uniek joods recht op het gehele land Palestina, worden de Palestijnen onderdrukt en gedehumaniseerd en hun aanspraak op het land (…) genegeerd.’
In het derde deel staat de ‘vrede waarvan we dromen’ centraal. Ateek staat daarin stil bij de zogenaamde tweestatenoplossing. Die kan er alleen komen als de VN resoluties worden toegepast. De enige grondslag voor vrede is gerechtigheid die getemperd wordt door vergevingsgezindheid en barmhartigheid.
Ik heb dit boek met gemengde gevoelens gelezen – onder de indruk van het intense verlangen naar vrede en verzoening en de beschrijving van onrecht in de praktijk van alledag, maar ook met weerstand vanwege de soms massieve stellingnames en rigide theologische redeneringen.
Tegelijk besef ik dat Ateek een aantal theologische noties aan de orde stelt die ook de gereformeerde theologie niet onberoerd hebben gelaten. Ik denk bijvoorbeeld aan de blijvende verkiezing van Israël en het crisiskarakter van de komst van Christus. Het valt me ook op dat Ateek zich hier en daar beroept op evangelical theologen zoals N.T. Wright. Het gesprek daarover moet doorgaan.
Van meet af aan – en dat lijkt me de urgentie van dit boek – maakt Ateek duidelijk dat zo’n gesprek niet plaats vindt in een laboratorium maar in een werkelijkheid die gekenmerkt wordt door het onvermogen van Palestijnen en Israëliërs elkaar lief te hebben.
Het is verleidelijk om dit boek vanwege de ongemakkelijke, om niet te zeggen stekelige vragen die Ateek aan de orde stelt, terzijde te leggen. Beter is het om je door dit boek te laten storen en goed te luisteren naar de stem van deze Palestijnse medegelovige.
Want ‘wie antwoordt voordat hij geluisterd heeft, het is hem tot dwaasheid en schande’ (Spr.18:13).

G. van Meijeren, Utrecht

---
André F. Troost Alle mensen. Bijbelverhalen van Adam tot Paulus. Illustraties van Willeke Brouwer. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 256 blz.; € 24,90.
Dr. André Troost, bekend auteur van gedichten, liederen en andere literatuur, heeft een kinderbijbel geschreven. Ik heb die in de afgelopen tijd gelezen en herlezen en ik heb dat met veel plezier gedaan. Prachtige verhalen met creatief taalgebruik tref je er in aan. Kort gezegd: de auteur is erin geslaagd om op deze manier de Schriften dicht bij kinderen van acht jaar en ouder te brengen.
De opzet van de kinderbijbel is als volgt. Het geheel bestaat uit 124 verhalen over personen uit de Bijbel. Niet alleen bekende sleutelfiguren, maar ook minder bekende personen komen in beeld, zoals Sifra en Malchus. Vandaar de titel: Alle mensen. Vaak worden de personen sprekend ingevoerd, wat de verhalen levendig maakt en iets interactiefs geeft. Je wordt bij het gebeuren betrokken. Elk verhaal kent een korte inleiding, waarin informatie wordt geboden om het verhaal in een bepaald kader te kunnen plaatsen. Ook eindigt elk hoofdstuk met een kort, voor kinderen toegankelijk gebed. Een belangrijke rol spelen de illustraties van Willeke Brouwer, die heel expressief zijn.
De ogen als spiegel van de ziel vallen op.
Ik vind het mooi dat er ruime aandacht besteed wordt aan het kenniselement in het zich ontwikkelend geloof van het kind. Bovendien sluit de taal van deze kinderbijbel nauw aan bij die van de Schrift. Ook bij de inhoud van de Schrift.
Op eerlijke wijze wordt de zonde zonde genoemd en de genade als wonderbaar werk van God bezongen.
Nu kent iedere kinderbijbel iets subjectiefs. Daar is niets mis mee.
Wel bergt de keus voor verhalen over personen het risico in zich dat het weefsel van de heilsgeschiedenis niet helemaal tot zijn recht kan komen. Maar dat is te verhelpen. Laten ouders en anderen die de kinderbijbel gebruiken het daar zelf over hebben in hun gesprek met de kinderen rondom de verhalen.
Verder: een enkele keer gaat volgens mij het creatieve taalgebruik – waar ik overigens zelf van geniet – iets uit boven het niveau van 8-plussers. Een goede, mooie kinderbijbel dus, zowel wat de inhoud als de vormgeving betreft.
NB: Gaat ds. Troost ook zo iets voor 12-plussers schrijven?

W. Verboom, Harderwijk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen