Boekbesprekingen

Dr. J. Hoek (red.) Vreemde wereldburgers. Christenen onderweg in de wereld. Uitg. Groen, Heerenveen; 220 blz.; € 14,95.
Vreemde wereldburgers gaat over de spanning tussen verantwoordelijkheid en pelgrimage.
Een christen is niet wereldvreemd en voelt zich tegelijkertijd vervreemd van allerlei ontwikkelingen in deze wereld, die haaks staan op wat de Bijbel leert.
Als eerste komen de jongeren van de kerkelijke gemeente over het voetlicht. Zij participeren in diverse sociale verbanden, waarvan de kerkelijke gemeente er één is. De vorming van hun christelijke identiteit en inwijding (socialisatie) in die kerkelijke gemeente is daarom geen vanzelfsprekend proces. De schrijver daagt de kerkelijke gemeente uit de jongeren hierin te ondersteunen. Leer hen wat geloven betekent door een voorbeeld voor hen te zijn en help hen om te gaan met de verschillende uitingen van de culturen waar ze deel vanuit maken.
Daarvoor zijn in de Bijbel genoeg voorbeeldsituaties te vinden. Vanuit het Oude Testament worden meerdere personen gevolgd die aan de ene kant leefden vanuit het geloof en tegelijkertijd ook aan de lokale machthebbers loyaliteit betoonden. Vanuit het Nieuwe Testament kijken de auteurs naar de metafoor van vreemdelingschap. Het belang van de hermeneutiek komt daarbij aan bod. Hoe werden de betreffende teksten in de tijd van de Bijbel bedoeld en wat is de betekenis ervan voor ons vandaag?
Uit dit alles blijkt dat je als christen een stuk mee kan gaan met de ‘eisen’ van de tijd, maar dat er tegelijkertijd ook offers gevraagd worden om daarin trouw aan God te blijven.
Dan gaat het om levensheiliging, wat een uitstekend evangelisatiemiddel is in een ongelovige omgeving.
Vervolgens krijgen de gelovigen wel een spiegel in het boek voorgehouden. In hoeverre ervaren zij (nog) dat ze vreemdelingen op deze aarde zijn? Het gevaar is namelijk dat ze zich gemakkelijk mee laten nemen.
Dat ze zich laten beïnvloeden door de omgeving en zich al te comfortabel nestelen in het hier en nu.
Daarom komen enkele stemmen vanuit de gereformeerde traditie naar voren over vreemdelingschap (Johannes Calvijn en John Bunyan). Calvijn legt er de nadruk op dat gelovigen zich moeten laten leiden door het Woord en de Geest op weg naar hun eindbestemming. Dat geeft verankering en richting in het leven, dat gedragen wordt door de hoop. We wandelen immers door geloof en niet door aanschouwing (2 Kor.5:7) Bunyan zegt dat een gelovige in verbondenheid met Christus groeit in geloof, hoop en liefde, tijdens zijn reis (de christenreis) naar de eeuwigheid. Zo kan hij weerstand bieden tegen de zuigkracht van de wereld en een navolger van Christus zijn. Dietrich Bonhoeffer komt vervolgens ook aan het woord en zegt dat geloof pas geloof is in de concrete daad van gehoorzaamheid. Dat sluit alle vrijblijvendheid van de gelovige uit en leidt tot de navolging van Christus. Dat is wat Paulus bedoelt als hij zegt dat het burgerschap van de gelovige in de hemel is (Fil. 3:20). Zijn verblijfsvergunning voor deze wereld is slechts tijdelijk.
Maar dat betekent niet dat een gelovige in zijn schulp moet kruipen en zich terug moet trekken uit de samenleving. De roeping voor iedere gelovige is juist om een helder getuigenis te geven van de liefde van God en paraat te zijn op zijn plek in de maatschappij.
Dit alles uit liefde tot de wereld, zonder die wereld lief te hebben. ‘In de wereld, maar niet van de wereld.’ Zo is een gelovige een ‘vreemde wereldburger’.
Na het lezen van dit boek kwam bij mij het beeld van een reflector naar boven. Een reflector voldoet alleen wanneer hij op licht gericht is. De verantwoordelijkheid voor iedere gelovige is om zich in alles op Christus te richten. Zo weerkaatst hij het licht van de Zon van de gerechtigheid. Dat is geen gemakkelijke opdracht, maar de verschillende schrijvers van dit boek bieden voldoende handvatten voor verdere doordenking. Op een heldere en begrijpelijke manier beschrijft het een aantal facetten van het thema vreemdelingschap en werkt die uit. Naar mijn overtuiging zou iedere voorganger het boek moeten lezen om daarna dit thema aan de orde te stellen tijdens de verkondiging. Zo krijgt de gemeente het onderwijs dat ze zo hard nodig heeft om in diepe verbondenheid met Jezus Christus missionair te zijn.

A. Vastenhoud, Den Haag

---
Ruud Stiemer Johannes Verkuyl (1908-2001). Een leven lang zending en dialoog. De ontwikkeling van zijn visie op andere godsdiensten en levensbeschouwingen. Uitg. Boekencentrum Academic, Zoetermeer; 242 blz.; € 22,50.
Het proefschrift van Ruud Stiemer, predikant van de gereformeerde kerk van ’s-Gravenhage- Oost, brengt ons in gesprek met de bekende missioloog Johannes Verkuyl. En vooral rond een van de grote thema’s die zijn leven hebben beheerst: de theologie van de godsdiensten. Er is geen afgeronde theologie bij Verkuyl, maar er is wel een aantal kernthema’s die voortdurend terugkeren. Het gaat Ruud Stiemer om de ontwikkeling in de visie van Verkuyl, die hij plaatst in het kader van zijn leven en van de hoofdmomenten van de zendingsgeschiedenis. Verschillende ideeën blijken een blijvende rol te spelen en in het slotdeel wordt de relevantie daarvan voor het denken over de grote wereldreligies kort uitgewerkt.
Verkuyl spreekt op een dialectische manier over de religies. Religie laat de mens zien in zijn zoektocht naar God, maar tegelijkertijd is religie ook het beperkte menselijke antwoord. Om God werkelijk te leren kennen is de openbaring van God in Christus noodzakelijk. Zijn spreken over Christus is niet exclusief maar inclusief (christocentrisch universalisme). Alle mensen, ook zij die andere godsdiensten aanhangen, vallen onder de reikwijdte van de liefde van Christus. De liefde van Christus vraagt echter wel om aanvaarding door de mens! Zo handhaaft Verkuyl dat de waarheid van Christus absoluut is, voor iedereen en overal hetzelfde.
Kenmerkend voor Verkuyl is dat nadenken over de grote religieuze vragen altijd vraagt om concrete betrokkenheid. Is verzoening in zijn denken een sleutelbegrip, dan hoort daar de dienst van de verzoening bij. Dat wordt hoorbaar in de verkondiging van de liefde van Christus voor allen. Het wordt zichtbaar in een pleidooi voor de rechten van mensen, de strijd tegen apartheid en een pleiten voor godsdienstvrijheid voor iedereen. Vrijheid en respect zijn voorwaarden voor een open dialoog. Waar die is, daar kan de naam van Christus klinken. Verkuyl daagt ons uit, hij dwingt ons om na te denken maar ook tot het maken van keuzes, soms dwars tegen de geest van de tijd in.
Al heeft Verkuyl geen uitgewerkte theologie van de religies nagelaten, dit proefschrift laat zien langs welke lijnen en in welke context zijn denken heeft plaatsgevonden. Ideeën die ook voor de huidige bezinning nog altijd relevant zijn. Dat is ook de mening van Ruud Stiemer, maar er zijn kanttekeningen. Verkuyl benaderde religies fenomenologisch (beschrijven van het wezen van een religie), maar was aan de andere kant betrokken op de religieuze mens en zijn zoektocht naar God. Of bestaan religies niet, maar alleen religieuze, zoekende mensen? Stiemer kiest voor het laatste en wil de absoluutheid van het christelijk geloof ook loslaten. Mensen getuigen op allerlei manieren van Christus en samen met nietchristenen ontdekken we wie Hij is en wat Hij doet in de wereld van vandaag. Maar dat roept vragen op voor verdere bezinning. Hoe verhouden zich gedachten over de universaliteit van Christus met de ‘absoluutheid’ van het christelijk geloof? De liefde van Christus dringt ons Zijn liefde te delen met iedereen, maar de liefde tot Christus dringt ons ook om Zijn naam als de enige Naam in deze wereld hoog te houden.

J.P. Ouwehand, Houten

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen