Opheusden als voorbeeld

Pas na de Tweede Wereldoorlog, toen de verschrikkingen van de Holocaust aan het licht kwamen, heeft de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk besloten om de eerste zondag van oktober te bestemmen als Israëlzondag. Naast aandacht voor Gods weg met het Joodse volk in de prediking was deze zondag vooral bedoeld om voor Israël te bidden.
Hoewel ds. Van Herwaarden (1815-1855) geen weet had van de Israëlzondag, was hij wel zeer betrokken bij de bidstonden die onder invloed van het negentiende-eeuwse Réveil op diverse plaatsen in het land werden gehouden.

Rechtzinnig
Wie was ds. Adrianus van Herwaarden? Hij werd geboren in Gorinchem. Na de theologische studie in Utrecht werd hij in 1843 bevestigd in zijn eerste gemeente Waarder.
Drie jaar later verwisselde hij deze standplaats voor Fijnaart en Heijningen, om zijn loopbaan als predikant te beëindigen in Opheusden.
Van Herwaarden stond bekend als een rechtzinnige predikant met een bevindelijke inslag. Hij was zeer bevriend met ds. O.G. Heldring, die zijn collega in Hemmen was.
Het predikantschap in Opheusden heeft niet lang geduurd. Reeds een jaar na zijn intrede kwam er een einde aan. In deze korte periode heeft hij veel mogen betekenen voor de gemeente. Hij werd geprezen om zijn oprechte en innige vroomheid. Van zijn preken wordt gezegd dat ze niet opgesierd waren met ‘bloempjes uit de oude kerkvaders of andere kanselredenaars’, maar regelrecht uit het hart kwamen. De Heilige Geest heeft deze verkondiging rijk gezegend.
Geheel in lijn met de bedoelingen van het Réveil heeft de Betuwse dorpsdominee zich ook ingespannen om zijn vroomheid in de praktijk te brengen. Hij zette zich in voor de oprichting van een fonds om kinderen van arme ouders gratis onderwijs te kunnen bieden. Dit fonds kwam overigens pas na zijn overlijden van de grond.

Tragisch levenseinde
Ds. Van Herwaarden is op aangrijpende wijze aan zijn einde gekomen. Tijdens een kerkdienst in Opheusden op zondag 29 juli 1855 barstte een hevig noodweer los. De bliksem sloeg in en de voorganger werd zodanig getroffen dat hij ter plaatse overleed.
Zijn heengaan bracht grote verslagenheid teweeg, niet alleen in Opheusden, maar ook ver daarbuiten.
In het kerkgebouw van Opheusden is nog altijd een steen ter gedachtenis aan dit droeve gebeuren te zien, met daarop de bijbelwoorden uit Mattheüs 24:46.
Deze tekst staat in een gedeelte dat gaat over de wederkomst. Juist dit aspect van het geloofsleven had de bijzondere aandacht van de Opheusdense pastor. In zijn preken stond hij graag stil bij de leer van de laatste dingen. Gods plan met het Joodse volk had daarin een onvervreemdbare plaats.
Tijdens de laatste ontmoeting die ds. Heldring kort voor zijn dood met zijn vriend had, hoorde hij hem getuigen van de blijde hoop die hem vervulde. ‘Maranatha, ja, kom Heere Jezus, kom haastig’, was zo ongeveer het laatste wat hij ds. Van Herwaarden hoorde zeggen.

Bidstonden
Al vroeg gaf ds. Van Herwaarden vrijmoedig uiting aan zijn diepe liefde voor Israël. Vanuit zijn tweede gemeente Fijnaart participeerde hij in bidstonden met het oog op het geestelijke en nationale herstel van het Joodse volk.
De bekende Messiasbelijdende Jodin Sara Diamant-van Gelderen bezocht regelmatig de gezelschappen die door de predikant werden geleid op zondagen en donderdagavonden. Via hem kwam deze vrouw in contact met enkele voormannen van het Réveil: de tot Christus bekeerde joden Isaac da Costa en Abraham Capadose. Een aantal jaren geleden verscheen een herdruk van haar bekende boekje Een diamant door God geslepen.
Zij noemt daarin ook de naam van ds. Van Herwaarden en typeert hem als een ‘herder die veel met Israël op had’.
Deze betrokkenheid op het Joodse volk kwam niet in mindering op zijn grote liefde voor Christus. Sara Diamant tekent aan dat hij zowel in persoonlijke gesprekken als in de verkondiging hoog opgaf van de gekruisigde Christus.

Tegenstand
Bidstonden voor het herstel van Israël hadden onder meer plaats in Gorinchem, Dordrecht en Leiden.
Ds. Van Herwaarden ging daarin regelmatig voor, evenals zijn vriend ds. O.G. Heldring. In Gorinchem werden niet minder dan twaalf bidstonden georganiseerd.
Ds. Van Herwaarden nam de eerste avond voor zijn rekening. Dr. Abraham Capadose sprak tijdens de tweede samenkomst over de nog onvervulde profetieën aangaande Israël.
Deze toespraak werd later samen met andere voordrachten in druk uitgegeven.
In het Woord vooraf van dit boekje merkt Capadose op: ‘Het is mijn veelgeachte vriend, de Weleerw. Zeer geleerde heer Van Herwaarden, Predikant te Fijnaart, die gedreven door een loffelijke ijver voor de zaak van Israël, en daarin gesterkt bij een nieuw onderzoek van de Profetieën, enige vrienden te Gorinchem het eerst heeft opgewekt, om aan te dringen op de plichtmatigheid, dat Christenen, die overal tesamen komen om voor de Heidenen te bidden, de Kinderen Abrahams niet langer vergeten.
Maar dat zij ook op dat terrein, door het houden van bidstonden, tegelijk de algemene belangstelling in deze zaak – te lang verwaarloosd in ons Land –, aanwakkeren en opwekken zouden’.
Niet iedereen kon deze Israëlactiviteiten waarderen. Onder kerkenraden leefde soms zoveel verzet dat ze weigerden hun kerk open te stellen voor een bidstond. Meer dan eens moest men uitwijken naar nietkerkelijke gebouwen. Als ik zoiets lees, denk ik bij mezelf: ‘Waar komt het toch vandaan, die weerstand, die ergernis als het gaat om Gods heilsplan met het Joodse volk?’
Kort voor zijn plotselinge overlijden ging ds. Van Herwaarden voor de laatste keer voor in een bidstond, dit keer in de ‘komedie’ te Dordrecht. Hij leidde het gebed voor Israël in met een overdenking naar aanleiding van Romeinen 11:15: ‘Want indien hun verwerping de verzoening van de wereld is, wat zal de aanneming wezen anders dan het leven uit de doden’.

Profetieën
Het gebed voor Israël zoals ds. Van Herwaarden en zijn geestverwanten voor ogen stond, kun je niet los zien van hun schriftvisie. Intensief verdiepten zij zich in het profetische woord, dat zij niet bij voorbaat en zeker niet exclusief wilden vergeestelijken.
Capadose schrijft daarover kernachtig: ‘De Vrienden Israëls hebben over het algemeen een vast standpunt ten aanzien van de Profetieën.
Zij zijn van de letterlijke verklaring van de Schrift overtuigd’.
De Joodse voorman van het Réveil heeft hoge achting voor de erfenis die onze gereformeerde vaderen ons hebben nagelaten. Hij noemt met dankbaarheid hun zicht op ‘leerstukken van de waarheid’ en de ‘kostbare aantekeningen’ bij de Statenbijbel.
Slechts op één punt heeft hij een fundamenteel afwijkende mening: ‘Maar ten opzichte van de Profetieën over Israël en over het geheel van de Eschatologie of de leer van de laatste dingen, dus van de onvervulde profetieën zijn zij een dwaalweg ingeslagen. Als het gaat om de positie van Israël in verleden, heden en toekomst zijn veel gereformeerde theologen van de koninklijke weg van de letterlijke Schriftverklaring afgeweken en overgegaan tot een puur geestelijke toepassing van die beloften op de christelijke kerk’.

Herleving
Gelet op de inzet van ds. Van Herwaarden voor de regionale bidstonden voor Israël mogen wij ervan uitgaan dat ook op de kansel van Opheusden vurig gebeden is om vervulling van Gods beloften voor onze oudste broeder. Hij is daarin een voorbeeld voor ons vandaag.
Hopelijk komt het ook onder ons tot een herleving van het gebed voor Israël. Niet alleen in Opheusden, maar ook in de andere gemeenten en kerken in ons land.
Niet alleen op de Israëlzondag, maar iedere zondag als de gemeente van Christus samenkomt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen