Hemelsferen

Het hiernamaals is typisch een thema van de kerk, zou je zeggen. Het is een geloofsartikel dat naadloos aansluit bij het geheel van de christelijke geloofsleer. Toch peinst elk mens wel eens over een leven na de dood. Al was het maar omdat het een nare gedachte is dat jouw bestaan na de dood compleet uitgewist zou zijn. Niet vreemd dat in hedendaagse romans soms iets te vinden valt over een bovenaardse, ‘hemelachtige’ werkelijkheid, zoals in De ontdekking van de hemel (1992) van Harry Mulisch. In twee recente romans – Blindgangers van Joke J. Hermsen en VSV van Leon de Winter – speelt het hiernamaals een opvallende rol.

Zwevende geest
Allereerst Joke Hermsen. Zij is auteur van een reeks romans, maar publiceerde ook filosofische boeken, zoals het succesvolle Stil de tijd (2008). In het slothoofdstuk van haar roman Blindgangers zweeft de geest van een gestorven personage boven Amsterdam, daalt af en neemt een kijkje bij ouders en vrienden. Er wordt daar getreurd, want de persoon in kwestie is recent door een ongeval om het leven gekomen. De zwevende geest probeert troost uit te delen. Interessant is de uitleg die deze gestorvene geeft over de werkelijkheid waarin hij nu vertoeft: ‘Waar ik nu ben, is alles met alles verbonden.
Zo simpel is het.’ Dit betekent dat het fenomeen ‘onderscheid’ is weggevallen, legt hij uit. Juist ‘onderscheid’ is een bron van problemen in de aardse werkelijkheid: wij onderscheiden, we hebben voorkeuren, leveren strijd – allemaal omdat de dingen ‘los van elkaar’ staan en dus onderscheiden zijn. Dat dwingende patroon levert ook een naargeestige moraal op: goed versus kwaad.
Wie daar te zwaar aan tilt, wordt overmand door schuldbesef – een jammerlijke ontsporing, volgens de gestorvene. De oplossing ligt in de ervaring dat ‘alles met alles verbonden’ is, in een sfeer van oneindigheid en onzegbaarheid.

Boeddhisme light
Dit slothoofdstuk komt niet helemaal uit de lucht vallen. De hemelse eenheidservaring is een antwoord op dilemma’s van de groep vrienden die in de roman centraal staat. Ze worstelen met vragen rond levensoriëntatie, missen bezieling, een zin des levens, en dreigen af te glijden in mistroostigheid of genotzucht. Het antwoord dat Joke Hermsen naar voren schuift, komt overeen met de ervaringen van de gestorvene uit het slothoofdstuk: streef nu al naar een diepere levenservaring, voorbij de dwingende wetten van de klok, de agenda, de moraal en de burgerlijkheid. Dieper borend en zoekend naar verstilling raak je dan aan de spirituele dimensie, die na de dood op ons wacht.
Joke Hermsen spit diep in de thematiek van de levensoriëntatie en lijkt een soort boeddhisme light te propageren. Heel anders dan zij zoekt Leon de Winter in zijn recente roman – waarin eveneens de verwarring groot en diep is – naar inzicht in de christelijke geloofstraditie. Voor Hermsen heeft die traditie geen uitdaging, hoewel ze bezig is met vragen die al eeuwenlang door de kerk ter sprake worden gebracht. De Winter heeft daar blijkbaar wél een antenne voor. In zijn ronduit spannende nieuwe roman, VSV of Daden van onbaatzuchtigheid, schetst hij een samenleving – de Nederlandse – die verscheurd wordt door angst, vijandschap, terrorisme en dreiging. Dit is niet alleen een politiek verhaal, de verscheurdheid zit ook in de levens van personages, die kampen met angst, schuld en wanhoop.

Groeien
Een van de personages uit de roman is Theo van Gogh, die zich in het voorportaal van het hiernamaals bevindt. Hij krijgt daar de opdracht om te ‘groeien, omdat hij anders niet ‘verder’ kan. Zijn adviseur is een overleden franciscaanse priester, die hem opdraagt om als beschermengel daden te stellen van barmhartigheid en onbaatzuchtigheid. Vanuit de hemelsferen kan Theo enige invloed uitoefenen, en die invloed moet van die onbaatzuchtigheid getuigen. Hij slaagt daarin, door met een hemelse lichtstraal een diepe crisis in Amsterdam (gijzeling, vliegtuigkaping) ten goede te keren.
Of dit allemaal geloofwaardig is, zal elke lezer anders beoordelen.
Belangrijk is de vraag welke betekenis die boventijdelijke werkelijkheid precies krijgt. Is het een vage sfeer, of een ‘grapje’ in de roman?
Allerminst: vanuit de hemelsfeer in deze roman wordt een morele orientatie naar de aarde uitgezonden: het gaat erom het goede te doen, zoals de Franciscaan uitlegt. Dat is best heel specifi ek. Zelfs de notie ‘een nieuw hart krijgen’ is een voornaam motief in de roman, evenals de gedachte dat iemand sterft om een ander het leven terug te geven. In De Winters roman keren de dingen zich ten goede, dankzij de verlossing die ‘van boven’ komt.

Volgende week zoomt de auteur in op werk van P.F. Thomése.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen