Ds. J.D.Th. Wassenaar schrijft over Noordmans en het orgel

Oepke Noordmans, ‘de geniaalste reformatorische theoloog van Nederland’, aldus prof. H. Berkhof, heeft met hartstocht gepleit voor een liturgie waarin de dienst des Woords centraal staat. Hij vindt: ‘Er is alleen maar de weg van het Woord, dat vlees geworden is; dat in onze zondige werkelijkheid is gekomen. Op die weg gaan de profeten en de apostelen en al die mannetjes, die uit het puin verrijzen.’
In de nieuwste brochure van de Willem de Zwijgerstichting laat dr. J.D.Th. Wassenaar, predikant van de protestantse gemeente te Hellendoorn en tevens voorzitter van de Commissie Orgelzaken van de Protestantse Kerk in Nederland, zien hoe Noordmans niettemin in vervoering kan raken van orgelmuziek. Wanneer hij in de grote kerk te Arnhem Bachs Preludium en Fuga in A-moll hoort spelen, beleeft hij dat als ‘met het oor waarneembare voetstappen Gods. Toen Hij was binnengekomen ontstond een heilig zwijgen.’
Vanaf de zeventiende eeuw is het orgel gaan dienen als instrument om de gemeentezang te begeleiden. Welke bijdrage levert een organist met zijn orgelspel aan een eredienst? Over die vraag is pas in de twintigste eeuw fundamenteel nagedacht. Aan die bezinning heeft niet alleen dr. Noordmans bijgedragen, maar ook prof. dr. G. van der Leeuw. Zij deden dat in de jaren ’30 en ’40 van de vorige eeuw. Noordmans was bij de Liturgische beweging (Van der Leeuw was daarvan de voorman) bevreesd voor ‘een vlucht in de liturgie’. Van der Leeuw ziet de organist als ‘mededienaar’ van de ‘Dienaar des Woords’ – ‘De organist bekleedt niet een betrekking, doch een geestelijk Ambt, van een andere orde dan dat van den Dienaar des Woords, de Ouderling of Diaken, maar van dezelfde aard.’
Een spannende vraag is vervolgens welke betekenis deze discussie, die meer dan een halve eeuw geleden plaatsvond, heeft voor de huidige bezinning op liturgie en eredienst. In het laatste hoofdstuk gaat Wassenaar in op deze vraag. Gesprekspartner in dit hoofdstuk is vooral prof. dr. F.G. Immink, die in zijn recente boek Het heilige gebeurt (Zoetermeer 2011) getracht heeft de gereformeerde nadruk op de dienst van het Woord te verbinden met hedendaagse liturgische inzichten, waarbij gemeenteleden actiever deelnemen aan de eredienst.
Wie nadenkt over de vraag hoe de gemeentezang anno 2012 goed en verantwoord begeleid moet worden, ontkomt niet aan de vraag of dat altijd alleen door een orgel moet gebeuren. Mag dat ook met andere instrumenten, zoals een piano, blazers en strijkers, een band? Om de brochure geschikt te maken voor bespreking in een groep zijn per hoofdstuk gespreksvragen toegevoegd.
De brochure Met het oor waarneembare voetstappen Gods is een uitgave van de Willem de Zwijgerstichting, per post te bestellen bij deze stichting (Postbus 295, 3740 AG Baarn) of via e-mail: wdzst@kpnmail.nl. Voor informatie over de stichting verwijs ik u naar de website: www.willemdezwijgerstichting.nl. De jaarlijkse donatie bedraagt minimaal € 7,-. Elk lid ontvangt daarvoor in voor- en najaar een brochure.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen