Preken bevatten goud

God verwekt op Zijn tijd door Zijn Woord en Geest mensen die van Hem getuigen. Abraham, Isaak en Jacob, Mozes en Aäron, David en Jesaja, Paulus en al de apostelen – aan hen danken wij de heilige Schrift. En in de kerk de kerkvaders, Augustinus en de hervormers – aan hen danken wij de Schriftuitleg. In het ochtendgloren van de Reformatie zijn dat Luther en Zwingli.
Luther doet machtig werk. Is Gods Geest aan Luther gebonden?
Is Zijn Geest aan Zwingli gebonden? Zo denken de latere lutheranen en zwinglianen. Het is een bijzondere beschikking van Gods voorzienigheid dat Hij nog tijdens het leven van Luther en van Zwingli ook Calvijn roept en hem met zeer grote gaven toerust, zodat het werk van de Reformatie niet zou verzanden.
Calvijn dwingt de machtige stromen van Luthers geesteswerk en van Zwingli in de stroombedding van zijn geniaal kerkomvattend, wereldomspannend denken. Het gaat niet om Wittenberg en Duitsland, het gaat niet om Zürich en Zwitserland, het gaat niet om Genève en Frankrijk. Het gaat om heel Europa, om heel de toenmalig bekende wereld. Het gaat om alle volken.

Bruggenbouwer
Calvijn is een oecumenische bruggenbouwer van formaat. Hij zou tien oceanen willen oversteken om maar iets voor de eenheid van de kerk te doen. De katholiciteit is een hartader van zijn theologie.
Rooms-katholicisme is een innerlijke onmogelijkheid. De katholiciteit kan niet aan een plaats gebonden zijn. Christus heeft ons geleerd dat wij God zullen aanbidden in geest en waarheid. Hij heeft geen discipel als stedehouder op aarde aangewezen. Hij zei tegen hen: ‘Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven, opdat Hij bij u blijft in der eeuwigheid. Die zal Mij verheerlijken.’ Deze andere Trooster, parakleet, advocaat, is de Heilige Geest, die heel de wereld en alle tijden omspant.

Schriftkennis
Calvijn munt uit door helderheid en geestkracht. Zijn werken zijn klassiek, in elegante stijl, helder en energiek van uitdrukking. De man, die als 26-jarige onmiddellijk met de Institutie en de beroemde brief aan Frans I zijn naam vestigt, geeft daarmee zowel een belijdenis van de evangelische leer als een apologie van de reformatorische beweging. De Institutie is geen systematisch werk zoals de latere dogmatieken, maar een scherpe en ordelijke samenvatting van de exegese van de heilige Schrift, waar Calvijn zijn hele leven mee bezig was en uiteindelijk in een trinitarische orde bracht. Het is altijd een bijbels handboek gebleven en daarin is het uniek. Het zijn gouden jaren waarin Calvijn zijn commentaren op bijna de gehele heilige Schrift schrijft, naast zijn vele kleinere traktaten, nog altijd waardevol. Dan is er het organisatorische werk, kerkorde, adviezen, brieven. En dan zeker niet het minst de prediking, die slordig bewaard is, zodat er van de 4000 slechts 1500 over zijn, die nog niet eens allemaal uitgegeven zijn. Twee bundels met Jesaja-preken zullen nu in november verschijnen. Ik zie er naar uit.

Prediking
Uit de kostbare schat van Calvijns preken is goud op te delven. Ik geef enkele voorbeelden uit zijn preken over Paulus, die vertelt van zijn gebed voor de Efeziërs. Zijn preken zijn vermanend, meer nog aanmanend, uitnodigend om ons heil te zoeken in Christus, bij Wie het alleen te vinden is. Een diep besef van Gods heiligheid, voor Wie wij niet bestaan kunnen, gaat tegelijk gepaard met intense vreugde over de oneindige goedheid en onbegrensde liefde van God. Er is bij en in God een overweldigende volheid van gaven.
Ons bidden vindt in Christus een vrije toegang tot de rijkdom van Zijn genade.
Calvijns prediking stelt Christus centraal en tegelijk de Heilige Geest (christocentrisch en pneumatocentrisch), maar niet in die zin dat wij teruggeworpen worden op het drijfzand van onze gevoelens en ervaringen, maar op de vastheid van het werk van onze Middelaar, die in Zijn hogepriesterlijke voorbede de toegang opent en open houdt tot de fontein van de liefde van God.
‘Wanneer God barmhartig is voor ons, ziende dat wij zulke ellendige schepselen zijn, dan moet het wel dat Hij bewonderenswaardige rijkdommen van Zijn goedheid heeft, waarin Hij zelf verheerlijkt wordt, en wij moeten erdoor te meer geraakt zijn dat Hij ons als Zijn kinderen aanneemt, en dat wij het zullen tonen dat wij Hem willen houden voor onze Vader.
Maar opdat wij dat zullen doen hervormt Hij ons naar Zijn beeld; het moet dat Hij de rijkdom van Zijn goedheid ontplooit, dat Hij Zijn gaven in ons vermeerdert en dat Hij maakt dat wij altijd onze loopbaan zullen vervolgen.’ Geworteld en gegrond in de liefde zullen wij begrijpen hoe groot de breedte en lengte en hoogte en diepte is van de liefde van Christus, die de kennis te boven gaat.
‘Laten wij ons dus tevreden geven met Jezus Christus zoals Hij is en verkondigd wordt door het Evangelie’. ‘In Jezus Christus en de goederen die Hij ons heeft gebracht, kunnen wij de toegang hebben tot God en in Zijn naam het volle vertrouwen hebben.’
‘Hij zegt, komt tot Mij en u zult alles vinden wat u nodig hebt. In Hem zijn alle schatten van wijsheid en kennis.’
‘Dan zullen wij de liefde kennen zoals Hij die ons in Zijn persoon heeft verklaard van God Zijn Vader.’
‘Paulus brengt ons bij de bron: de liefde.’ ‘Omdat Zijn genade en vaderlijke goedheid ons zijn verklaard, zoals Hij die ons toont in onze Heere Jezus Christus, dan naderen wij vrijmoedig tot Hem, en Zijn troon is voor ons geen verschrikking meer; wij hebben er door onze Heiland privé toegang, en het is ons een onschatbaar voorrecht dat Hij ons geeft en dat alles te boven gaat wat wij zouden kunnen wensen in deze wereld, zoals het ons hier wordt voorgesteld. Ziedaar dus wat de woorden ‘liefde van God’ met zich meebrengen.’

Testament
Als Calvijn sterft in 1564, na een leven met grote moeilijkheden en ziekten en ondanks alles met een geweldige arbeidskracht, legt hij het moede hoofd neer op de gewisse beloften van God. ‘Vooreerst dank ik God dat Hij Zich niet slechts over mij, Zijn arm schepsel heeft ontfermd, mij getrokken uit de afgrond van de afgoderij, waarin ik verzonken was, en mij gebracht heeft tot de klaarheid van Zijn Evangelie en mij de leer van het heil deelachtig gemaakt heeft, die ik geheel onwaardig was, dat Hij Zijn barmhartigheid heeft voleindigd en mij met al mijn ondeugd en ellenden heeft gedragen, die het wel verdiende dat ik honderdmaal door Hem verworpen werd. Maar wat veel meer is, Hij heeft Zijn genade over mij uitgestrekt, dat Hij Zich door mijn arbeid liet dienen om de waarheid van Zijn Evangelie te dragen en te verkondigen.’ Zo ootmoedig klinkt het testament van Calvijn.

Herinnering aan goede preken

Het grootste voorrecht dat dr. W. Balke meekreeg, zijn de goede preken die hij in zijn jonge jaren hoorde. ‘De herinneringen daaraan blijven.’

‘Wij worden gevormd door ons milieu en onze aanleg. Dat is niet iets wat wij verworven hebben, het is een gave. De gelegenheid tot studie en ontwikkeling is een groot geschenk. Ouder geworden zie ik daarop terug met verwondering.
Het stelde mij in staat om de heilige Schrift vanuit de grondtalen te verstaan en leerde mij de omgang met de groten uit geschiedenis van de kerk, zoals Augustinus en de reformatoren, en zoals in de negentiende eeuw Gunning en Kohlbrugge, om er niet meer te noemen. Met mij is het wonderlijk gegaan.
Eerst waren het Augustinus en Luther, die mijn voorliefde hadden. Toen heb ik mij diepgaand met Gunning en de negentiende eeuw bezig gehouden. Later, eigenlijk via Luther, werd het Calvijn. Maar ik heb de anderen altijd vastgehouden. Tussendoor las ik dr. Noordmans met zijn scherpe observaties die je aan het denken zetten.
Van de hervormers werd Calvijn het meest belasterd, door anderen mateloos vereerd, waar hij zelf zeer sceptisch tegenover stond. Calvijn echter behoort tot de zeer weinigen van wie je nooit kunt zeggen: nu heb ik het wel gezien. Hij blijft boeien en er zijn telkens nieuwe dingen in zijn werken te ontdekken, die verrassend actueel zijn. Dat geldt ook van Luther en Zwingli, en ook van Beza met wie ik in de laatste jaren intensief bezig geweest ben. De mogelijkheid dat nu zijn correspondentie bijna geheel ter beschikking is gekomen, gaf de stoot om over zijn leven en zijn werk een nieuw boek uit te geven dat onlangs verscheen, waardoor Beza in een heel nieuw licht kwam te staan.
Het grootste voorrecht dat iemand uit zijn milieu kan meegekrijgen is dat je in je jonge jaren goede preken hoort. De herinneringen daaraan blijven, net als aan de goede opbouwende gesprekken daarover in de familie- en vriendenkring. De prediking was heilsfeitelijk en had een eschatologische – dat is op de toekomst van het Koninkrijk van God gerichte – en doxologische (Godverheerlijkende) strekking. God maakt God groot. Dat legt beslag en tilt de harten uit boven alle nood en leed. Wat ik van en via mijn vader en moeder heb meegekregen vervult mij steeds meer met diepe dankbaarheid.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen