Essays in lutherse lijn

Toen ik destijds mijn proefschrift had verdedigd, werd ik enkele dagen later door een predikant gefeliciteerd met de afronding van mijn meditatie. Hij bedoelde ‘dissertatie’, maar het juiste woord wilde hem niet op tijd te binnen schieten, en zo werd het ‘meditatie’. Dat was eigenlijk helemaal niet zo’n rare verspreking. Want op een meditatie kun je weliswaar niet promoveren, maar een goede theologische dissertatie moet wel op een of andere manier door te vertalen zijn naar een meditatie.

Nieuwe toonsoort
Je zou kunnen zeggen dat dit precies is wat dr. W.M. Dekker, predikant te Mastenbroek en eerder gepromoveerd op een dogmatisch onderzoek, in zijn tweede boek van zijn hand doet. Gedachtegangen die hij in zijn proefschrift heeft ontwikkeld, worden nu als het ware getoetst aan en gevuld vanuit de Schriften. Ze komen zodoende in een nieuwe toonsoort, namelijk die van de ‘verkondigende theologie’ (7), ter sprake. Het valt zeer te waarderen dat de wereld van de academie en die van de gemeente voor dr. Dekker geen tegenstelling vormen en dat hij op deze meditatieve manier zijn theologische inzichten doorvertaalt naar een breder publiek.
In feite gaat het volgens mij zelfs om een serie bewerkte preken, al wordt dat nergens zo gezegd. De auteur spreekt over ‘essays’, en dat doet het natuurlijk beter, maar van mij had hij zich niet hoeven generen en het gewoon (bewerkte) preken mogen noemen. Een eerste dertiental zeg maar. Ze worden omlijst door een korte voor-, tussen- en slotzang. De hoofdstukken hebben nadrukkelijk elk een bijbeltekst tot uitgangspunt die uitgelegd en toegepast wordt, en zijn meestal subtiel aan elkaar geschreven. Ze zijn ingedeeld in twee delen: ‘Geloof ’ en ‘God’. Die volgorde is doordacht: alleen vanuit het perspectief van het geloof ontstaat er zicht op wie God is.

Scherp
In zijn proefschrift vergeleek dr. Dekker twee theologen met elkaar: de klassiek-gereformeerde Francesco Turrettini en de hedendaagse lutheraan Eberhard Jüngel.
Had hij destijds nog wel wat goede woorden over voor Turrettini, in dit tweede boek wordt duidelijk dat zijn hart toch echt ligt bij de theologie van Jüngel. Dat is een theologie in de traditie van Luther, met een voorliefde voor spanningen en onderbrekingen, contrasten en paradoxen – die uiteindelijk echter goed-hegeliaans wel weer opgeheven worden.
Ook dr. Dekker mag het graag scherp zeggen. Woorden als dood en oordeel vallen al snel bij hem.
Nu eens is dat voor mijn gevoel helemaal raak, dan weer is het net iets ‘over de top’. De titel van het boek bijvoorbeeld wordt weliswaar helder toegelicht, maar blijft voor mijn gevoel iets schreeuwerigs houden. Ook door het boek heen plaatste ik hier en daar een vraagteken.

Oneliners
Minstens zo vaak kwam er een uitroepteken naast een prachtige oneliner. Over Johannes de Doper bijvoorbeeld: ‘Dit kind is een onderbreking van het gewone en mag daarom niet naar zijn vader heten.’ Of over Pinksteren: ‘Wanneer over het begin van de kerk verteld wordt, wordt over het wezen verteld.’
Of naar aanleiding van de vrienden van Daniël, die weigeren te knielen voor het beeld van Nebukadnezar: ‘Er staat in ons land een levensgroot beeld met daarop het woord ‘geloofsafval’ en daar wordt massaal voor geknield.’
Vooral in het eerste deel worden de bijbelteksten sowieso vaak toegespitst op de situatie waarin de kerk in ons land verkeert. Dat gebeurt ook wanneer die teksten daar zelf geen aanleiding toe geven, maar dat lijkt me geen bezwaar: juist in de prediking mogen we teksten immers bevragen op wat ze in onze concrete situatie vandaag te zeggen hebben.
Ook het tweede deel staan mooie zinnen. Naar aanleiding van Elia in 1 Koningen 19 bijvoorbeeld: ‘God is het stiltecentrum van deze wereld, waar iedereen aan voorbijloopt.’ En: ‘God heeft zijn favoriete plekken’ (over kerkgebouwen). Maar ook, als het gaat over het gegeven dat er niemand is die God zoekt: ‘Eenzaamheid is een essentiële eigenschap van God.’ Dogmatisch kan dat natuurlijk niet, God is immers ‘de Volzalige in Zichzelf ’, die als Vader, Zoon en Geest per definitie niet eenzaam is. Maar de uitspraak is een prachtig voorbeeld van wat dr. O. Noordmans bedoelde toen hij zei dat een goede preek het dogma scheeftrekt. Je hoort ervan op doordat het punt dat gemaakt wordt even in alle scherpte wordt neergezet.

Israël
Opvallend is dat de meeste essays een tekst uit het Oude Testament tot uitgangspunt hebben. Dat is dan weer niet jüngeliaans- luthers maar goed gereformeerd. Die teksten worden overigens wel telkens christologisch uitgelegd. Soms gaat dat wat snel, maar het betekent gelukkig nergens dat ze aan Israël ontnomen worden – dr. Dekker behoort duidelijk niet tot die theologen die weinig met Israël op hebben. Hoofdstuk 12, over de strijd tussen Israël en Amalek, vond ik in dit verband een van de sterkste essays/preken uit het boek.

Derde stuk
Wie echter Calvijn minstens zozeer weet te waarderen als Luther, zal het bevreemden dat de dingen van het geloof zo weinig duur krijgen. De bekering geschiedt ‘zonder verleden en zonder toekomst’. Het geloof is voortdurend in ademnood, en God openbaart Zich haast uitsluitend in het kleine en zwakke. Je mist om zo te zeggen het derde stuk, de kalme tred van een leven voor Gods aangezicht waarin de wil van God gaandeweg vorm en gestalte krijgt. Het kruis functioneert op elke bladzijde, en dat is goed, maar als het over de opstanding gaat, heet het tussendoor even dat Jezus ‘natuurlijk’ de Opgestane is. Nu, zo natuurlijk is dat niet, en de consequenties ervan zijn niet minder dan die van het kruis levensgroot: de overwinning op de machten is behaald. Gelukkig begint dat accent in de laatste hoofdstukken meer mee te klinken, en komen de dingen daar voor mijn gevoel meer in balans. Wie leeft van de grote beslissingen die met Pasen en Pinksteren zijn gevallen, hoeft niet steeds naar adem te happen.

N.a.v. Willem Maarten Dekker, ‘Provocatie. Over de zin van God en geloof ’, uitg. Groen, Heerenveen; 144 blz.; € 14,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen