Pioniersgeest moet ontwaken

De rode lijn is de volkskerk. Daarmee is verbonden de idee dat een kerk niet rust in de belijdenis maar in het verbond.
In dat opzicht is Volkskerk in de marge een eerlijk boek. Van der Graaf schrijft: ‘Ik sluit niet uit dat ik zelf ook van tijd tot tijd geschreven heb over de belijdenis als ‘akkoord van belijden’. Maar het in het Woord gefundeerde verbond is ruimer, breder en ook dieper dan de van het Woord afgeleide belijdenis.’

Voor allen
De kerk is kerk voor het volk. Voor een belangrijk deel wil dit zeggen dat de kerk er wil zijn voor allen.
Voor het geheel. De kerk is katholiek. De kerk is geen sekte, geen vereniging van gelijkgezinden die zich opsluit in zichzelf.
De Protestantse Kerk is een belijdende kerk die betrokken is in Gods toewending tot de wereld.
Omdat God Zich op de wereld richt, daarom kan de kerk zich niet van de wereld afkeren. De barmhartigheid van God geldt deze wereld, geldt de mensheid, geldt deze in zichzelf gevallen werkelijkheid, die nochtans door God in barmhartigheid wordt aangezien.
De apostelen zijn de wereld ingetrokken met de verkondiging van Jezus de Gekruisigde die is opgewekt. Hij is de ware Koning en mensen worden opgeroepen om in Hem te geloven en Hem te volgen.
De kerk is dienstbaar aan dit getuigenis.
Voor een deel is de kerk zelf ook een stuk wereld, waarin deze verkondiging plaatsvindt, want we zijn nooit ten volle bekeerd en soms zijn we helemaal niet bekeerd. In de verkondiging grijpt het Woord naar de mens als wereldling, maar ook naar de menselijke gemeenschappen. Alleen daarom al moeten we nooit een te scherpe grens trekken tussen kerk en schare, tussen mensen in de kerk en mensen erbuiten. Wie staat er eigenlijk ten volle in, en wie is er eigenlijk helemaal buiten?
De verkondiging van het evangelie heeft wel een kerk opgeroepen als eigen gestalte. Er is een gemeenschap rond Christus. De kerk is lichaam van Christus, een eigen samenlevingsvorm die niet samenvalt met de burgerlijke samenleving en die zich onderscheidt van de staat.

Uitstraling
De verkondiging van de kerk en de presentie van de kerk heeft een uitstraling gehad op onze Nederlandse samenleving. Er is een tijd geweest waarin ook de regeerders zich verstonden als dienaresse Gods en de kerk een begunstigde plaats had. Dat is, zoals Van der Graaf duidelijk maakt, al voorbij sinds de Franse tijd. Er is daarnaast een diepgaande invloed op de samenleving geweest. Dat maakte dat de grenzen tussen kerk en samenleving niet zo scherp waren, ook al was er steeds weer het besef van het onderscheid tussen beide.

Verzuiling
De kerk heeft haar plaats in het midden van de samenleving verloren. Er heeft een voortgaand proces van secularisatie plaatsgevonden. Om de kerk niet steeds meer te verdunnen en te seculariseren is er als reactie een tijd van mobilisatie geweest. Dat zien we vooral in de Doleantie. De ware gelovigen definieerden zich opnieuw, maar er was nog rek genoeg om tot een eigen soort samenleving om de kerk heen te komen, de tijd van de verzuiling.
Tot de schotten wegvielen en de vloedstromen van de secularisatie des te harder naar binnen sloegen.
De mobilisatie bleek niet zozeer antwoord te zijn op de secularisatie, maar zelf gestalte van die secularisatie. Een vorm van maakbaarheid, die nu juist het wezenskenmerk is van de secularisatie.

Bruggen
Intussen leven we in een tijd waarin Nederland al lang de verzuiling voorbij is. We zijn in andere tijden aanbeland. Hoe ziet de kerk er uit in deze tijd? De afstand is groter.
Dat wil niet zeggen dat de kerk weer sekte moet worden, ook al zal ze wel als sekte gezien worden.
De kerk is missionair. Ze heeft nog steeds een woord voor de wereld. Ze zal bovendien de bruggen gebruiken die er nog zijn. Er is nog menig kerk in het dorp. Er is volk in de stad, tot in hartje Amsterdam. Waarom een gestalte opgeven die er nog is?
We leven in een samenleving, die tot in haar instituten toe gestempeld is door de invloed van het evangelie. Het is dom en ondoordacht daar geen oog voor te hebben. De Geest heeft niet gewerkt als een oppervlakkige vernisser, maar als dieptewerker.
Sommigen lijken er niet op te kunnen wachten dat de laatste dorpskerk verdwenen is en het platteland van kerkmensen ontvolkt. Hun profetieën in dezen zouden ze misschien graag zien als self-fulfilling prophecy, maar we weten allemaal dat niet ieder die de profetenmantel aantrekt ook profeet is. Alleen wie gewerkt en ook geleden heeft aan de interactie tussen evangelie en samenleving in het verleden, heeft de breedte van visie en de diepte van het geduld die in ieder geval ook nodig zijn om mee te werken aan die interactie in de toekomst.

Breukvlakken
Intussen moeten we constateren dat de breukvlakken groot zijn. Er worden kerkgebouwen gesloopt of omgeturnd tot winkelpand. Kerken zullen water- en winddicht gemaakt worden. De kerk zal vele gestalten moeten loslaten. Ze zal zeker in het oog van de buitenwacht een sekte worden. De waan van de dag en de macht van de media die in het zeer beperkte heden werkt, breekt historisch bewustzijn. Veel gaat verloren.
De kerk heeft de gestalte aangenomen van een nationale kerk. Is het nog reëel om van een nationale kerk te spreken? Bezuiden de grote rivieren gaat dat al minstens twee eeuwen niet meer op. Met God, Nederland en Oranje moeten we maar geen theologie gaan bedrijven, nu de toekomst aan paarse politiek zal zijn.
Is de kerk volkskerk? De kerk is wel kerk voor het volk, maar ik spreek liever niet van de volkskerk.
Daar zitten noties aan die verloren zijn gegaan en die te veel suggereren dat de kerk de kerk van het volk is.
Dat licht nog steeds op en blijft oplichten, maar we gaan er geen staat op maken in een naam.

Zwerfsteen
Kerk is er voor het hele volk. Ja. Maar de kerk is meer een zwerfsteen geworden. En daarom spreken we weer over kerkplanting. En daarom zal de geest van de pionier weer meer over ons vaardig moeten worden.
De idee dat de Protestantse Kerk bestaat uit een netwerk van parochiale gemeenten dat in principe het hele land afdekt, is niet houdbaar.
Te lang heeft de kerk in het vermeende warme bed van de samenleving gelegen en is daar in slaap gevallen. Nu is de wekker gegaan en moet ze wakker worden, maar dat valt niet mee. Toch zal het nodig zijn.
En veel tijd om de lessen te leren hebben we niet.

Volgende week schrijft dr. W. Verboom over de doopvont als centrum voor het dorp.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen