Diaconie moet vaker helpen

Het Armoedesignaal 2012, een handreiking voor lokale kerken en diaconale organisaties, sluit bij deze constatering aan. Het stelt: ‘De gevolgen van de kredietcrisis zijn inmiddels zichtbaar in onze Nederlandse samenleving. De werkloosheid stijgt. Het aantal schulden neemt toe. Er zijn nieuwe maatregelen aangekondigd of al van kracht geworden waardoor de zorgkosten stijgen. Al deze ontwikkelingen raken een brede groep mensen in onze samenleving, in het bijzonder mensen die in een kwetsbare financiële positie leven.’
Het Armoedesignaal is een uitgave van Kerk in Actie, de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, de Raad van kerken in Nederland en het Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad.

Alarmerend
Alarmerend is dat diaconieën vaak moeten helpen vanwege primaire levensbehoeften op terreinen van wonen, zorg en levensonderhoud. Concreet kan het bijvoorbeeld gaan om mensen die net weduwe of weduwnaar zijn geworden, mensen die een chronische ziekte hebben, eenoudergezinnen, ouderen met alleen een aow-uitkering, ouders van gehandicapte kinderen, mensen die werkloos zijn of gescheiden. Zij worden ook wel aangeduid als risicogroepen: bij hen kan armoede direct of op lange termijn een structureel probleem worden.
Maar waar hebben we het dan over? Armoede is een complex verschijnsel, waarin veelal samenhangende dimensies als inkomen, maatschappelijke participatie, woon- en leefomgeving samenkomen. Het toekomstperspectief is hierbij een belangrijk kenmerk. Dit vooral in situaties waar nauwelijks uitzicht is op werk of verandering van leefsituatie. Armoede in deze brede betekenis is sociale uitsluiting. Armoede in smalle zin wordt beschouwd als een tekort aan financiële middelen. Met andere woorden: je bent niet alleen arm als je weinig geld hebt, maar vooral ook als dat betekent dat je niet mee kunt doen in de maatschappij. Dat je in een sociaal isolement komt, dat je je kinderen niet aan allerlei dingen mee kunt laten doen, dat je je schaamt voor het feit dat je bijna niets hebt en dus maar liever thuis blijft en dat je ook niet meer ziet hoe je eruit kunt komen. Armoede heeft veel gezichten, ook in Nederland, in elk dorp en elke plaats. Het Armoedesignaal: ‘Schrijnend zichtbaar zijn de ontheemden en verwarden die wij vaak op straten van grote steden tegenkomen. Soms ervaren wij hun aanwezigheid als overlast. Even schrijnend zichtbaar zijn de 130 voedselbanken en de 25.000 huishoudens, of 60.000 mensen, die daar eind 2011 gebruik van moeten maken.’

Kredietcrisis
Het Armoedesignaal 2012, dat vorige maand is gepresenteerd, geeft een indicatie van de effecten van de kredietcrisis. Daarnaast geeft het een beeld van het huidige landelijke en lokale overheidsbeleid op de armoede in Nederland en hoe diaconale organisaties daarop inspelen. Het Armoedesignaal biedt slechts beperkt inzicht, maar geeft wel een indicatie van de oorzaken van toenemende hulp bij financiële problemen. Daarnaast biedt het relevante informatie vanuit recente onderzoeken over armoede en schulden, voorgenomen wetswijzigingen en handvatten hoe diaconale organisaties werk kunnen maken van armoedebestrijding.
Voor het Armoedesignaal zijn zeven diaconale organisaties verspreid over Nederland aan de hand van een vragenlijst telefonisch geïnterviewd. Het betreft onder andere ‘Stem in de Stad’ (Haarlem), Noodfonds Uithoorn, Voor Stad en Kerk (Den Haag) en het Interkerkelijk Diaconaal Overleg Lelystad.

Stijging hulpvragen
Uit deze interviews noemen we enkele opvallende uitkomsten:
- Er is sprake van een duidelijke stijging van het aantal hulpvragen ten opzichte van 2011. De toename varieert van 10 tot 50 procent. Dit komt bovenop de stijging van hulpvragen waarmee men in 2011 al werd geconfronteerd vergeleken met de voorgaande jaren.
- Het totaal bedrag aan toekenningen is in de meeste plaatsen hoger.
- Opvallend dominant worden toekenningen gegeven vanwege kosten voor levensonderhoud en wonen. Daarnaast is het hebben van een schuld een veel voorkomende reden om hulp te vragen.
- Ook is er een toename van mensen zonder papieren, illegalen, daklozen en psychisch zieken, kwetsbare groepen die bij geen enkele instantie financiële hulp kunnen krijgen.
- Verscheidene plaatsen noemen dat mensen in financiële problemen raken vanwege te late toekenning van een uitkering of start van een schuldhulpverleningstraject, waardoor verhogingen van incassokosten veel problemen met zich meebrengen.
- In principe vormen nog steeds mensen met psychische problemen, alleenstaande ouders en mensen met schulden de grootste groep hulpvragers.

Ervaringen
Vervolgens gaat het Armoedesignaal dieper in op cijfers, feiten, ervaringen en voorgenomen wetswijzigingen en bezuinigingen. En tussen al deze informatie komen mensen aan het woord. Mensen die het allemaal raakt, in de portemonnee treft.
Twee uitspraken in dit verband. Iemand zegt: ‘Mijn grootste probleem is dat de lasten almaar stijgen en het inkomen hetzelfde blijft. Als ik kijk naar de cijfers van het CPB, ga ik dit jaar 160 euro meer betalen aan energie. De btw gaat van 19 naar 21 procent. Ik zal, hoe dan ook, minder moeten gaan kopen. Maar waar moet ik nog op bezuinigen?’ Over een ander staat er: ‘Soms gaat ze samen met dochter Joy naar mooie kleren kijken, zodat ze ervan kunnen dromen. Meer zit er niet in.’

In de Bijbel Hoe komt het toch dat in de Bijbel, onder andere in Psalm 146, extra zorg en aandacht gevraagd wordt voor de armen? Zou het hiermee te maken hebben dat het kenmerkende van onze God is dat Hij helpt waar anderen het laten afweten? Dat er pas vrede is in het land, wanneer allen welzijn genieten?
Ging het daar ook om in de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan? Ja, ook. Maar het gaat verder. De startvraag aan Jezus is: ‘Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?’ Wie het Koninkrijk van God zullen ingaan zijn degenen die de werken van de barmhartigheid hebben gedaan (Matt.25:31-46). Zo nauw luistert het dus.

Antenne
Diakenen vragen: ‘Hoe komen we armoede op het spoor?’ Enkele aandachtspunten:
- Een wezenskenmerk van de gemeente is dat zij diaconaal is. Hebben ambtsdragers én gemeenteleden een diaconale antenne en geven zij signalen door?
- Vergaderen is belangrijk, besluiten moeten genomen worden. Maar ga als diakenen ook op huisbezoek, vooral naar de risicogroepen.
- Overleg als diaconie met de plaatselijke overheid en sociale instellingen. Samen kom je verder.
- Laat je als diaconie en kerkenraad voorlichten en toerusten door deskundigen, die kunnen vertellen bij wie de problemen het grootst zijn en waardoor ze zijn veroorzaakt.
- Kijk naar elk mens als een schepsel van God en laat een relatie ontstaan van vertrouwen en respect.

Principes
Het Armoedesignaal noemt drie leidende diaconale principes die hun bron vinden in het evangelie: helpen waar geen ander helpt, ervoor zorgen dat bij de overheid oorzaken van armoede benoemd en aangekaart worden, waardoor veranderingen in beleid worden gerealiseerd en nieuwe problemen voorkomen worden (gerechtigheid) en helpen met perspectief. Dat is mensen hoop en steun geven. Of met woorden uit het Armoedesignaal: ‘Het dichtdraaien van de kraan die de oorzaak van het probleem is of het verergert en het maximaal creëren van oplossingen die duurzaam zijn en beter perspectief geven.’

A. Peters is gemeenteadviseur van de Protestantse Kerk van de classis Nijkerk.
B.A. van der Vlist is teamleider Kerk in Actie binnenland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen