globaal bekeken

Wordt een heer! is de titel van een fraai boek van John Exalto, waarin hij ‘Kweekschool De Driestar en de emancipatie van de bevindelijk gereformeerden’ historisch in kaart brengt (uitg. Groen, Heerenveen). Onvermijdelijk komen ook de kerkelijke bewegingen in Gouda – ‘het rattennest en de dreckwagen van alle ketterijen’ – ter sprake. De Mammoetwet leidde tot reformatorisch voortgezet onderwijs binnen de muren van De Driestar en maakte het instituut nog meer dan het al was een magnetische regionale kracht voor bevindelijk gereformeerden.
Het rekkelijke en tolerante religieuze profiel van Gouda was in de loop der eeuwen veranderd en door de komst van verschillende gereformeerde modaliteiten kreeg de stad een rechtzinniger uitstraling – al bleven het alle religieuze minderheden. De Goudse kerkhistoricus Paul Abels heeft zijn stad weleens het Rijssen van Holland genoemd. Voor de kwantitatieve religieuze verhoudingen gaat de vergelijking mank, maar voor de perceptie en beeldvorming klopt zij wel: Gouda vertegenwoordigt in het Zuid-Hollandse verstedelijkte landschap de bible belt met haar relatief grote reformatorische kerken, haar reformatorische scholen voor lager en voortgezet onderwijs – en niet het minst dankzij De Driestar. De dichter Jan Willem Schulte Nordholt bevestigt dat de beeldvorming van Gouda een reformatorische tint had gekregen. In 1960 bezocht hij de stad en vertoefde toen een uur in een winkeltje achter de Sint-Janskerk waar ‘een ernstige, stille man’ oude schrijvers verkocht. ‘Veel Bond, zei hij, hier in de buurt/ en veel Gereformeerde Gemeenten/ en oud-Gereformeerde Gemeenten’.

‘s Avonds laat in de trein
rijdend door ’t donkere land
las ik in ’t stichtelijke boek
dat hij me aan had gepraat,
las ik de donkere woorden
van oude Hollandse vroomheid,

las ik: wat helpt het o mensje
om te praten over de hemel
als je geen hemel hebt
diep in je eigen hart.

De zompige grond van Gouda is een vruchtbare voedingsbodem gebleken voor kerkscheuringen en religieuze twisten. (…) De Goudse historicus Jan Kompagnie heeft gesuggereerd dat de streekfunctie die Gouda van oudsher vervult van invloed is geweest op het hoge gehalte scheuring en twist: bevindelijke gelovigen uit de omtrek namen uit hun kleine dorpsgemeenschappen hun eigen opvattingen mee en vertoonden weinig rek en tolerantie zodra die botsten met opvattingen en karakters van andere bevindelijke gelovigen. Zodra de diversiteit te groot werd, trad scheuring op.

In Protestants Nederland bespreekt dr. O.W. Dubois uitvoerig de dissertatie van dr. Enny de Bruijn over de dichter-predikant Jacob Revius (1586-1658). Hij citeert het gedicht over de Kananese vrouw:

[Vrou]
O Heere Davids Soon,
mijn tonge moet u dancken
Voor u onstrafbaer woort.
Ick ben een snoden hont,
oock wil ick na u jancken
Tot ghy my hebt verhoort.
De kinders hoort het broot,
de hondekens de cruymen
En watter overschiet:
Dit is mijn eygen deel: en
soud’ick dat versuymen?
Neen, ick en willes niet.

[Christus]
O mannelijck geloof!
ô wonderbaer betrouwen!
O hope vast geset!
Ghy hebt met God gecampt en
hebt den strijt behouwen
hebt den strijt behouwen
Gaet dan getroost na huys:
u tranen zjn belonet,
U wensch is al geschiet.
Soud’ick so groten deucht oock
laten ongecronet?
Neen, ick en willes niet.

Correctie. In ‘Globaal bekeken’ van 20 december is een van de stellingen van ir. Fortuijn onjuist vermeld. De juiste verwoording is: ‘Fundamentalistische christenen die geweld (willen) gebruiken ter verbreiding van het christelijk geloof zijn niet fundamentalistisch in de letterlijke zin van het woord.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen