Aandacht biedt perspectief

Al vele jaren staan straatkrantverkopers bij winkelcentra. ‘Goede morgen’, zo wordt ons toegeroepen. Nee, we krijgen de krant niet opgedrongen, maar zien wel nadrukkelijk dat deze mens de krant aan ons wil verkopen. Daarmee verdient hij een bescheiden inkomen dat (hopelijk) voldoende is voor het eten van die dag.
Meestal heb ik haast als ik daar naar binnen ga en zeg ik ‘goede morgen’ terug. Soms koop ik een krant. Een enkele keer ga ik samen met hem wat eten (een visje of zo) en praat wat met hem. Wie is die mens en hoe is hij in Nederland verzeild geraakt? Plotseling wordt die anonieme figuur iemand en raakt zijn levensverhaal mij.
De man is daarna voor mij nooit meer één van de vele straatkrantverkopers gebleven. Wat is het toch, dat zijn jeugd en zijn eerste jaren als volwassene zo totaal tegengesteld zijn ten opzichte van mijn jonge jaren. Wij leven toch beiden in de wereld die van God is. Ook deze man is toch een schepsel van de Heere, onze God. In hem mag ik toch ook ‘een door God geliefd mens’ zien?
Het zet je aan het denken.

‘De Ander’
In het (kwetsbare) gelaat van de ander kan ik God ontwaren. Dat zegt Emanuel Levinas, een Joods- Franse filosoof die leefde van 1906 tot 1995. Het eigene van zijn filosofisch denken is, dat hij steeds meer overtuigd raakte van het belang van ‘de Ander’ (consequent door hem met een hoofdletter geschreven). Daarbij gaat hij uit van het onophefbaar anders zijn van ‘de Ander’. Daarom kan ‘de Ander’ ook niet gebruikt worden door mij voor eigen doeleinden.
Meer nog: ‘de Ander’ doet een appel op mijn verantwoordelijkheid. Daarmee heeft Levinas een ethisch verband gelegd. Hij heeft het over ‘het gezicht van de Ander’, en is op zoek naar de transcendentie van ‘de Ander’ ten opzichte van ‘het zijn’ (de werkelijkheid). Als Levinas het over ‘het gelaat van de ander’ heeft, zegt hij ten diepste dat ik in het (kwetsbare) gelaat van de ander God kan ontwaren.
Bijvoorbeeld: Omdat ik dat gezicht vóór mij zie, wil ik mij inleven in de situatie van de ander. Ik besef dat ik (vanaf nu) medeverantwoordelijk ben voor die ander, namelijk: op de wijze waarop ik met die ander omga. Het middel daartoe wordt door emeritus hoogleraar De Boer ‘dialogisch luisteren’ genoemd.

Relatie
De Bijbel leert ons niet anders. Omdat God de mens zo geschapen heeft, in relatie tot de ander en ook tot Hemzelf (de Ander) willen we kijken naar enkele teksten die de Bijbel ons aanreikt. Ten eerste zoekt de Heere God die relatie op, uitsluitend en alleen vanwege Zijn genade en Zijn goedertierenheid. Dat zien we bijvoorbeeld in Genesis 3 (‘Adam, waar zijt gij?’).
Als je doordenkt over het Sabbatsjaar (het jaar van de kwijtschelding) en het Jubeljaar (het jaar van de vernieuwing) dan zie je dat daar zichtbaar wordt dat God het recht van de arme en ontrechte in de samenleving bovenaan zet en op ons netvlies ‘brandt’. De ander is onlosmakelijk met mijn bestaan verbonden. Wij kunnen onszelf niet losmaken van die verantwoordelijkheid. Sterker nog: het belang van de ander wordt vertrekpunt van ons denken.
Mattheüs 25:31-46 leert ons: voor zover je dit aan één van deze Mijn minste broeders hebt gedaan, heb je dat aan Mij gedaan. Mensen die honger hebben, dorst lijden, vreemdelingen, thuislozen, mensen zonder goede kleding of die ziek zijn, in de gevangenis zitten. Jacobus 2, ten slotte, leert ons dat we in het contact met de medemens geen onderscheid moeten maken.
Blijkbaar is ook in de Bijbel ‘het gelaat’ van de Ander (de Heere God, onze Schepper) en daarmee ook de ander (onze medemens) onlosmakelijk met mijzelf verbonden. En dus wordt het ‘dialogisch luisteren’ (De Boer) ‘antwoord geven’ aan de roep van de Heere, onze God.

Vlakbij
Het diaconaat confronteert ons met vele mensen. Bijvoorbeeld met iemand die schulden heeft. Zijn hele denken wordt daardoor beheerst. Een soort neerwaartse spiraal dreigt. De praktijk van SchuldHulpMaatje heeft inmiddels in haar korte bestaan laten zien dat de echte aandacht die het maatje voor de ander heeft, nieuw perspectief, uitzicht biedt.
Wereldwijd Wereldwijd komt dat zo mogelijk nog sterker op ons af. Het lijkt zo uitzichtloos. En toch is Luisterend Dienen voor de gemeente het handvat om die verre naaste heel nabij te brengen. In de gemeente zichtbaar en tastbaar gemaakt. Dat begint met de folder bij de collecte, of de nieuwsbrief die we drie tot vier keer per jaar laten verschijnen. Vijf keer vraagt Luisterend Dienen in 2013 aandacht voor werelddiaconale projecten, voor partners ver weg. We laten weten dat we hen niet vergeten, dat we oog hebben voor hun vragen en mee willen dragen in hun noden.
Maar ook roept de confrontatie met de ander heel veel in mijzelf wakker. Niet in het minst dat mijn ‘bezit en de zorgen daarover’ sterk gerelativeerd wordt. Zoals in de ontmoeting met de straatkrantverkoper. Ook al blijft dat gevoel van onmacht: de ander ver weg heeft een gezicht gekregen en maakt dat wij als kerk meer kunnen doen dan (een beetje) geld geven en voor hem bidden. Want die onbekende heeft een naam gekregen. Hij is ons ‘bekend geworden’. En: voor een ontmoeting met hem, met haar kan Luisterend Dienen veel betekenen! Het uitwisselingsprogramma tussen de classis Katwijk en partners uit Nigeria heeft onuitwisbare indrukken achter gelaten.

Gave
Is de ander daarmee een opdracht of een gave? We leven in een gebroken wereld en zullen eigenlijk altijd onrecht en armoede om ons heen hebben. Moeten we ons daarbij neerleggen? Wanneer het tot een echte ontmoeting met die ander komt, zal er in mij (ook) iets veranderen. Zal hij nooit meer één van die … zijn. Dan wordt het een persoon met een naam en een gezicht en een levensverhaal.
Dat is zo bij de krantenverkoper, met wie ik bij de viskraam stond. Maar dat geldt ook voor de opgejaagde vluchtelingen in Soedan of de hongerende mensen in … Bij de mensen ver weg is het gezicht veel moeilijker op ons netvlies te krijgen. Daarom werkt Luisterend Dienen aan goed materiaal en heldere berichtgeving.
Het zal de vraag zijn of de ander in en door mij heen de liefde van God heeft ontdekt, gezien. Daarmee wordt de vraag omgekeerd tot: Ben ik ‘een gave’ voor de ander?
Ontmoeten verandert. Het is maar hoe wij naar de ander kijken. Herkennen wij iets van de ontferming van God en van Zijn liefde voor ook deze mens? Daardoor wordt elke ontmoeting in ons leven niet zomaar iets vrijblijvends! De ander mag een appel op ons doen, want wie weet hoe achter deze ontmoeting de leiding van God schuil gaat.

D. van Dijk is gemeenteadviseur in de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen