In dienst van de Koning

Na een loopbaan van dertig jaar bij de Koninklijke Marechaussee – waarvan tien jaar als generaal in de leiding van ‘het Wapen’ en de afgelopen vier jaren als eindverantwoordelijke commandant – heb ik medio 2012 afscheid genomen. In mijn carrière heb ik twee jaar mogen dienen bij de Antilliaanse politie op Sint Maarten en één jaar bij de Nederlandse politie in de korpsleiding van het Korps Landelijke Politiediensten. Ik heb in mijn werk en leven veel meegemaakt en de nodige ervaring opgedaan op het gebied van leiderschap. Ik mocht leidinggeven aan de Koninklijke Marechaussee, een politieorganisatie met een militaire status. Terwijl de politie zorgt voor de veiligheid op straat, zorgt de Koninklijke Marechaussee voor de veiligheid van de staat, in ons land of ver daarbuiten. De marechaussees voeren politietaken uit, maar wel met een militaire identiteit. ‘Wie ze zijn’ is bepalend voor de taakuitvoering.

Eenzaam?
Aan mij werd nog wel eens gevraagd: ‘Is het eenzaam aan de top?’ Die vraag kun je ook stellen aan predikanten en andere (geestelijke) leiders. Veel leiders erkennen dat het vaak eenzaam is omdat mensen hoge verwachtingen van je hebben. Mensen kijken tegen je op en verwachten van jou antwoorden op complexe vragen. Je wilt hen niet teleurstellen. Ze verwachten dat jij voorop gaat, en de richting en het tempo bepaalt. Soms moet je moeilijke besluiten nemen, waarvoor jij alleen verantwoordelijk bent.
Sommige leiders vinden het wel eenzaam aan de top, maar genieten ervan dat zij het ‘mooiste uitzicht’ hebben. De kans bestaat dat je als leider of dominee op een voetstuk wordt geplaatst. Je wordt dan niet primair als mens gezien, maar vooral als generaal of dominee. Gedrag en tenue bevestigen dat. Ze onderscheiden zich in hun uniform met generaalsrang of toga op de preekstoel, hoog verheven boven de gemeente.

Wij willen in onze loopbaan omhoog, naar het feest

Afdalen
Wie kan helpen is Jezus, die na de wonderen tijdens de bruiloft in Kana afdaalde naar Kapernaüm, een stad vol onrecht, criminaliteit en prostitutie. Wij willen graag in onze loopbaan omhoog, naar het feest. Jezus daalde af naar de ellende, en ging naast de mensen staan. Het afdalen van Jezus helpt ons om bewuster te kijken naar onze taak en positie.
Staan wij voldoende in verbinding met onze naasten, die het vaak moeilijk hebben en ons nodig hebben? Als leider ben je niet meer of hoger, ook al heb je een andere of grotere verantwoordelijkheid. Als mens staan we naast elkaar om elkaar te dienen, ongeacht rang of stand.

Blijven of vluchten
Moet je op je eenzame post blijven of vluchten naar veilige plaatsen? In de tijd van koning Achab was er veel mis in zijn paleis maar ook onder de bevolking. Een zekere Obadja had een toppositie aan het hof van deze goddeloze koning. Toch bleef Obadja zijn functie vervullen. Hij nam geen ontslag om een baan te zoeken bij een ‘christelijke’ organisatie. Hij bleef trouw aan zijn roeping. Later kon hij koning Achab in contact brengen met de profeet Elia.
Toen ik in 1978 belijdenis deed, bij ds. H. Paul in Rotterdam-Zuidwijk, kreeg ik de door hem gekozen bijbeltekst mee: ‘Eert God, dient de koning.’ Voor mij was dit een bevestiging om mij in te zetten bij de Koninklijke Marechaussee. In dienst van de koning en de Koning.
Het is van belang dat christenen op hun post blijven in de samenleving en zich niet terugtrekken achter de veilige muren van een christelijk instituut. Weten dominees nog wel wat er in de samenleving speelt? Kennen onze geestelijke leiders de dilemma’s van jongere en oudere gemeenteleden in hun seculiere werkomgeving? Kennen wij de dilemma’s van mensen in de gezondheidszorg, in het (seculiere) onderwijs, in de veiligheidssector?
Ook hier geldt het thema om af te dalen en naast gemeenteleden te gaan staan, die midden in de wereld staan. Ik heb veel steun gehad aan het zogenaamde Obadjaberaad van christelijke leiders in een seculiere werkomgeving en aan het Landelijk Netwerk Christen Politie-ambtenaren (LNCP), waarvan de leden periodiek bijeenkomen om elkaar te bemoedigen. Gelukkig nemen ook geestelijke verzorgers en predikanten deel aan deze bijeenkomsten.

Voor jezelf zorgen
In mijn ouderlijk huis is mij plichtsbetrachting en verantwoordelijkheid bijgebracht. Ik heb mij altijd volledig ingezet. Ik kreeg in mijn loopbaan steeds meer kennis en ervaring. Daarmee leek het alsof ik steeds belangrijker werd. Mensen aan wie ik leiding mocht geven, waren afhankelijk van mijn inzicht en mijn besluiten. Ik stond dag en nacht voor mijn gezin, voor mijn werk en voor mijn medewerkers klaar. Ik vond het ook lastig om nee te zeggen als een beroep op mij werd gedaan. Ik cijferde mijzelf weg, en dat gaf nog een goed gevoel ook.
Toch pleegde ik roofbouw op mijn lichaam en had geen tijd meer voor mijzelf. Aalmoezenier Nol Smolders zei eens tegen mij: ‘Dick, volgens mij ben je christelijk opgevoed en hebben je ouders je geleerd om je naaste lief te hebben. Echter, in de Bijbel staat er nog wat achter: we moeten onze naaste liefhebben als onszelf.’ Dit was voor mij confronterend. Het voelde egoïstisch om voor mijzelf op te komen. Hij gaf mij een leerzaam boekje, Goed omgaan met jezelf van monnik Anselm Grün. Je moet dus eerst goed voor jezelf zorgen, opdat je iets voor anderen kunt betekenen. Ik ging bewust meer tijd en ruimte maken voor mijzelf. Vroeger voelde ik mij bezwaard als ik geen tijd had voor anderen. Nu leerde ik voor mijzelf te kiezen, om daarmee uiteindelijk anderen beter te kunnen dienen. Ik leerde te genieten van de ‘gewone’ dingen. Voor mij betekende het ook meer lezen en sporten: mentaal en fysiek fit blijven. Ik stuurde heel bewust zelf mijn agenda om een goede balans te vinden tussen werk en gezin en tussen de dingen die mij energie kostten en waarvan ik energie kreeg.
Ik kan mij voorstellen dat predikanten en anderen last hebben van dezelfde valkuil. Je cijfert jezelf weg om er voor de gemeente te zijn. Je wilt niemand teleurstellen. Dominees en generaals zijn alle dagen 24 uur per dag beschikbaar en bereikbaar. Dat vraagt veel. En toch, je kunt pas echt invulling geven aan je roeping als je eerst goed zorgt voor jezelf.

Dienend leiderschap
Tijdens de officiersopleiding heb ik geleerd om leiding te geven aan anderen, die jou moeten helpen om de doelen van jouw commandant te halen. Mensen zijn daarmee vooral een middel. In de loop van mijn carrière ben ik gaan zien dat ik als leider er juist moet zijn voor mijn mensen, die ik kan laten groeien door hen ruimte en vertrouwen te geven, hen te steunen maar vooral door er voor hen te zijn als dat nodig is.
Jezus is ook hier ons grote voorbeeld: Hij daalde af, Hij was de Koning-knecht. Wij mogen als een herder onze kudde leiden. Wij zien en kennen onze schapen, en brengen hen daar waar zij kunnen groeien in een veilige omgeving. Wij zijn er voor de schapen en weten wat zij nodig hebben. De schapen kennen ook de herder; hij heeft hen geleerd om in zijn hart te kijken. De kudde begrijpt wat de herder wil en bedoelt, zonder dat hij dat zegt.
Wat leiders zeggen en (voor)doen is van belang. Ik heb geleerd dat het nog belangrijker is wie de leiders zelf zijn. Authentiek, met passie en vanuit hun spiritualiteit/ geloof. Wat ze zeggen, doen en wie ze zijn moet een eenheid vormen.
Dienend leiderschap is meer een houding dan een bijzondere leiderschapsstijl. Voor dienende leiders staan mensen en hun persoonlijke ontwikkeling centraal. Dat past heel goed in deze crisistijd in seculiere organisaties waarin met ‘hoofd, hart en handen’ moet worden gewerkt. Het geldt ook voor christelijke leiders die hun gemeente mogen dienen. Het hart vormt de kern van ons leven en van dienend leiderschap.

Wilhelmus
Bij mijn aantreden en afscheid als commandant van de Koninklijke Marechaussee heb ik in mijn toespraak verwezen naar het zesde couplet van het Wilhelmus: ‘Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God, mijn Heer, op U zo wil ik bouwen, verlaat mij nimmermeer’. Deze bescherming heb ik in mijn leven en loopbaan steeds weer ervaren, hoewel je dat vaak achteraf beter ziet dan in de hectiek van elke dag. Ik heb moeten leren meer te genieten van hetgeen God ons dagelijks schenkt. Mijn leven is niet gebaseerd op toeval of op eigen kracht en inzicht. Het is mij als geschenk ‘toegevallen’. Ik ben dankbaar dat ik de Koning en de koning de afgelopen jaren heb mogen dienen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen