Boekbespreking

Tijdens de opwekking in Wales hebben de mijnwerkers dikwijls op straat de predikers aangehoord. Generaal Booth en zijn Heilsleger hebben vooral de straatprediking aangevat om daarmede het volk te bereiken, dat van de kerk vervreemd was. In Engeland is zelfs een kerk te vinden met een preekstoel daarbinnen en met een andere daarbuiten, opdat ook daar het evangelie aan de voorbijgangers kan gebracht worden. De Engelsche predikanten vinden het niet beneden hun waardigheid om ook straatpredikers te zijn.
In zijn studie over Calvijns uitleg van de Psalmen (2006) werd al duidelijk dat Calvijn goed op de hoogte was van de visie van de Joodse exegeten. Maar hoe zag hij de relatie van Joden en christenen? Hebben christenen de plaats van de Joden ingenomen? Zag Calvijn voor de Joden nog een toekomst weggelegd? Op die vragen zoekt dr. De Greef nu een antwoord.
Veel Joden zal Calvijn tijdens zijn verblijf in Genève niet zijn tegengekomen. Na 1490 woonden er namelijk geen Joden meer in die stad. Uitvoerig wordt in de eerste hoofdstukken de laatmiddeleeuwse achtergrond beschreven, waartegen we Calvijns uitspraken over de Joden dienen te verstaan. Een beschamende periode, waarin de Joden onder andere beschuldigd werden van het vergiftigen van de waterbronnen, waardoor de pest zou zijn uitgebroken. Aan het einde van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw komt er onder invloed van het humanisme veel meer belangstelling voor Joodse literatuur. Ook de studie van het Hebreeuws beleefde een enorme bloei. Zelf heeft Calvijn colleges Hebreeuws gevolgd bij Sebastian Münster tijdens zijn verblijf in Bazel in 1535-1536. In de Institutie zoeken we tevergeefs naar een hoofdstuk of paragraaf, waarin Calvijn zijn visie geeft op de Joden. Het beeld dat we krijgen van Calvijns visie op de Joden is vooral gebaseerd op de commentaren. De hoofdstukken 4 tot en met 8 vormen de kern van deze studie. Aan de orde komen de visie op het Oude Testament, de relatie van Joden en christenen, de toekomst van Israël en Calvijns relatie met christelijke en Joodse uitleggers van de Bijbel. Veel wordt in deze hoofdstukken geboden en ik beperk me tot de ook vandaag de dag uiterst actuele vraag naar de betekenis van de landbelofte. Calvijn kan Kanaän een spiegel en onderpand van het hemelse leven noemen. Van grote betekenis voor de landbelofte is ook de komst van Christus. Bij Exodus 23:31 (Ik zal uw grenzen vaststellen, van de Schelfzee tot aan de zee van de Filistijnen, en van de woestijn tot aan de rivier…) merkt hij op: ‘De vervulling van deze voorzegging is pas gekomen met de komst van Christus; niet omdat het geslacht van Abraham toen pas begon te heersen binnen de hier gestelde grenzen, maar omdat Christus in Zijn heerschappij de vier hemelstreken omvatte, van de opgang der zon tot haar ondergang, en van het noorden tot het zuiden.’ Abraham heeft wel het gebruiksrecht gekregen, maar niet de zeggenschap over Kanaän (commentaar op Gen.17:8). Omdat dr. De Greef streeft naar een zo’n compleet mogelijk overzicht van de literatuur, bevreemdt het dat het artikel ‘De landbelofte aan Israël’ van de hand van dr. W. Balke niet vvermeld wordt (Calvijn en de Bijbel, 92-99).
Het boek eindigt met een evaluatie. In de zeventiende en achttiende eeuw hebben verschillende Nederlandse theologen meer oog gekregen voor een toekomstige, massale bekering van de Joden. Op de spannende vragen die de auteur in de inleiding met betrekking tot de landbelofte noemt, komt helaas geen duidelijk antwoord. Deze mooi uitgegeven en waardevolle bijdrage aan het calvijnonderzoek toont niettemin overtuigend aan dat het gesprek met Israël voortgezet moet worden.

Wulfert de Greef Van één stam. Calvijn over Joden en christenen in de context van de late Middeleeuwen. Uitg. Eburon, Delft; 208 blz.; € 26,-.

W.H.Th. Moehn, Hilversum

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen