Aantrekkelijk anders

In de bundel Evangelisch en reformatorisch. Een wereld van verschil noemt dr. H. van den Belt vier dingen die de evangelische beweging aantrekkelijk maken voor reformatorische christenen.

Aansluiting Ten eerste is de evangelische beweging aantrekkelijk vanwege haar visie op de wereld: ze vindt aansluiting bij de cultuur door een vlotte uitstraling, eigentijdse taal, sociale media. Het gaat om inhoud niet om vorm.
De postmoderne nadruk op individu en emotie bijvoorbeeld heeft razendsnel ingang gevonden in de evangelische beweging. Daarmee is die duidelijk een variant van het postmoderne denken. Het gevolg daarvan is de relativering van de waarheid. Verschillende waarheden kunnen zonder probleem naast elkaar bestaan, zonder dat ze elkaar uitsluiten. Dat het evangelie niet alleen ingaat op de cultuur, maar ook haaks staat op elke cultuur, en dat elke geloofsgemeenschap ook een contrastgemeenschap (zie Kennedy/Van de Beek) dient te zijn, lijkt te worden vergeten.

Lage drempel
Een ander aantrekkelijk aspect van het evangelisch geloofsleven is de visie op de kerk: het legt de nadruk op de gemeenschap. In evangelische gemeenten zijn de drempels laag, je voelt je snel welkom en opgenomen. Je bent iemand met gaven en die kun je gelijk gaan ontplooien. Dat voelt goed aan. En het is in ieder geval fijner om te horen dan dat je een zondaar bent. Passief blijven, min of meer anoniem in de kerk zitten, zoals heel goed mogelijk is in de reformatorische kerken met hun hiërarchische structuur, kan in deze gemeenten bijna niet.

Nadruk op geloofservaring past bij emocultuur

In evangelische kring ligt alle nadruk op de plaatselijke gemeente, gesticht door mensen. Niet langer is de kerk een planting van God die door Christus bijeen wordt gebracht, waar je niet zelf voor kiest, maar waar je voor wordt gekozen.

Heiliging
De evangelische beweging is ook aantrekkelijk vanwege haar visie op het leven van de christen: de nadruk ligt op de concrete levensheiliging. Bijvoorbeeld wat betreft de omgang met geld, de vrijmoedigheid om te getuigen van het geloof – missionaire drang.
De zonde wordt vooral gezien als iets concreets, iets uiterlijks. Dat staat een dieper besef van de zondigheid en verlorenheid van de mens in de weg. Ik noem in dit verband de Canadese filosoof Charles Taylor als hij spreekt over de ‘psychologisering van het levensgevoel’. Volgens hem is er in onze cultuur in de laatste decennia sprake van een ‘therapeutische revolutie’.
Waar in het christelijk geloof het menselijk onvermogen en tekort vanouds verbonden wordt met verantwoordelijkheid, morele ontoereikendheid, schuld, lijden, daar denkt de (post)moderne mens eerder aan ziekte, trauma, beschadiging in de jeugd, en derhalve zoekt hij de remedie in therapie en genezing.
Kwaad is eigenlijk een te verhelpen defect, eerder lot dan schuld.

Geloofsbeleving
Tot slot maken ook blijdschap en geloofszekerheid de evangelische geloofsbeleving aantrekkelijk: de persoonlijke verhouding tot God is heel belangrijk.
De nadruk op de geloofservaring sluit nauw aan bij de heersende emocultuur. Het gaat hier om de ervaring van een persoonlijke bekering door het geloof in Jezus. Wie Hem aanneemt is gered, en dan begint het proces van geloofsgroei in het ontdekken van Gods plan met jouw leven.
Blijdschap en geloofszekerheid zijn daarbij kenmerkend, want je moet niet twijfelen aan de liefde van God voor jou. Dat is zonde.

Theologisch klimaat
De culturele factoren, beschreven in het vorige artikel, en de viervoudige aantrekkelijkheid van het evangelische gedachtegoed die daarbij aansluit, geven inzicht in de theologische verschillen tussen het hervormde en evangelische klimaat.
Dat theologisch klimaat is aangrijpend anders. Hoe meer ik me hierin de afgelopen jaren heb verdiept, hoe meer ik ervan overtuigd ben geraakt dat de theologische verschillen fundamenteel zijn. Ook al zit het in de lucht om gereformeerd en evangelisch met elkaar te combineren. Andries Knevel, Hans Maat en Stefan Paas bijvoorbeeld zien het onderscheid als achterhaald of zeggen zelfs, zoals Paas, dat er nooit een tegenstelling heeft bestaan.

Verbond
Zelf zou ik de verschillen als volgt willen benoemen:
In het evangelische denken is er om te beginnen een andere waardering van de verhouding tussen Oude en Nieuwe Testament. Anders gezegd: er is sprake van een onderwaardering van het Oude Testament ten opzichte van het Nieuwe. Men heeft weinig tot geen oog voor de verwevenheid en eenheid van Oude en Nieuwe Testament.
Het gevolg is een verbleekte Jezus en een verbleekt geloof, waar de ernst van de zonde en de scherpte van de verzoening uit weg zijn. Daardoor raakt men ook het zicht op Gods verbond kwijt, met als gevolg het afwijzen van het dopen van kinderen.
Hiermee verbonden noem ik als tweede de verhouding gemeenschap- individu.
Bij evangelischen is de verhouding omgekeerd. Het individu en zijn beleving, geloof en bekering gaan voorop. Daarom gaan we ook uiteen op het punt van kinderdoop en kerk waar juist de nadruk ligt op de gemeenschap waarvan het kind en zijn ouders deel uitmaken en die door God Zelf is samengebracht.

Remonstrants
Ten derde is het evangelische denken remonstrants.
Alles zit vast op de geloofskeus van de mens, ook al wordt erkend dat dit een gave van de Geest is. Maar daar moet jij je wel voor openstellen! Het gevolg is een ongeestelijk activisme – en een optimistische mensbeschouwing – dat denkt vanuit de mens en niet vanuit de verkiezende genade van God. Maar juist Gods genadige verkiezing doet beseffen hoezeer genade genade is.
Het vierde verschil is dat het accent wordt verlegd van de rechtvaardiging naar de heiliging. De rechtvaardiging van de goddeloze wordt een zijlijn, die ook grotendeels een gepasseerd station is. ‘Denkt u dan dat wij hier in de kerk niet zouden geloven?’ zei eens een kerkenraadslid tegen mij na afloop van een kerkdienst in een gastgemeente.

Gesprek
Deze theologische verschillen moeten blijvend worden ingebracht in het gesprek met evangelisch georiënteerde gemeenteleden en met hen die het elders zoeken. Want het gaat hier niet om ondergeschikte zaken, maar om het hart van het evangelie.
In een interview zegt de Anglicaanse theoloog dr. J.I. Packer, bekend van zijn boeken God leren kennen en Groeien in Christus: ‘De evangelicale beweging moet dringend versterkt worden met de overtuigingen van de Reformatie. Met Reformatieovertuiging bedoel ik een manier van denken waarin God centraal staat, een juiste waardering van Zijn soevereiniteit, een juiste waardering van het ingrijpende karakter van de zonde en van de radicaal vernieuwende kracht van Christus.’ En dr. H. van den Belt zegt hierover: ‘De echte vernieuwing is niet de evangelische aanpassing van de reformatorische kerken, maar de reformatorische verdieping van de evangelische beweging’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen