BOEKBESPREKINGEN

De titel van dit boek is verrassend. Het verbindt drie elementen die niet iedereen meteen met elkaar zal associëren: de theoloog Noordmans, de wetenschappelijke discipline theologie en het maatschappelijke verschijnsel van leiderschap. De auteur promoveerde op dit boek aan de Vrije Universiteit. Hij brengt er zijn eigen brede expertise in samen: een studie filosofie, een promotie in de theologie en een loopbaan waarin hij leiding gaf in het hoger beroepsonderwijs. Het boek bevat eigenlijk twee boodschappen: de theologie moet zich niet op oneigenlijke manier laten beïnvloeden door de filosofie en de notie van christelijk leiderschap is een voorbeeld van zo’n oneigenlijke beïnvloeding. Vooral om die laatste boodschap is het boek in eerdere besprekingen gekritiseerd. Toch heeft Boele hiermee beslist een belangrijk punt te pakken. Wie de vooral uit Amerika overgewaaide literatuur over ‘spiritual leadership’ bekijkt, komt al gauw tot de ontdekking dat het in feite gaat om seculier denken over leiderschap, overgoten met een sausje van bijbelteksten. In de Bijbel gaat het echter niet om leiders, maar om dienaren. Dat is meer dan een woordenspel. Als de Gereformeerde Bond kiest voor een jaarthema ‘geestelijk leiding geven’, is dat bewust in die bewoordingen gesteld en niet als ‘geestelijk leiderschap’. Ambtsdragers zijn geroepen om in de gemeente geestelijk leiding te geven, maar hun eigen persoon moet vooral niet vereenzelvigd worden met die roeping. Het leiding geven gebeurt door dienaren, die er vooral voor moeten waken zich niet als leiders te gaan profileren.
Wat heeft dit alles nu met Noordmans te maken? De auteur laat zien dat Noordmans zich beziggehouden heeft met de relatie tussen theologie en filosofie. Hij is daarin heel evenwichtig geweest. Enerzijds heeft hij gewaarschuwd voor een verkeerde invloed van de filosofie op de theologie, waardoor de theologie vervreemdt van de Bijbel. Anderzijds benadrukt hij dat de theologie als wetenschappelijke discipline niet zonder ondersteuning van de filosofie kan, zoals geen enkele wetenschap dat kan. Deze twee benaderingen worden respectievelijk in hoofdstuk 2 en 3 van het boek behandeld. In hoofdstuk 4 betoogt Boele dat de filosofie als het ware een ‘plek licht rondom de theologie’ is – naar analogie van Noordmans’ uitspraak dat de schepping een plek licht rondom het kruis is. Ons bedrijven van filosofie moet worden gekwalificeerd door de theologie. In hoofdstuk 5 schetst de auteur de achtergrond van deze gedachten vanuit Noordmans’ levensloop. Het verdere van het proefschrift gaat dan over de toepassing hiervan op het begrip ‘christelijk leiderschap’, zoals in de vorige alinea van deze bespreking beschreven.
verhaaltje over de manier waarop hij bij zijn studie in aanraking kwam met de reformatorische wijsbegeerte, maar die door de bestudering van Noordmans’ kritiek op de filosofie heeft losgelaten. Dat is jammer, want hij had aan die filosofische stroming noties kunnen ontlenen die een aantal ongelukkige formuleringen in dit boek hadden voorkomen. In de reformatorische wijsbegeerte (later vernoemd tot ‘christelijke filosofie’) wordt namelijk benadrukt dat we steeds goed moeten onderscheiden tussen onze integrale kennis van de werkelijkheid en de abstracte wetenschappelijke kennis daarvan. In Boele’s boek wordt dat onderscheid helaas niet benoemd en daardoor lopen verschillende dingen in de gekozen bewoordingen op ongelukkige manier door elkaar. Theologie moet onderscheiden worden van het christelijk geloof. Filosofie moet onderscheiden worden van een wereldbeschouwing. Bovendien moet onderscheid gemaakt worden tussen de discipline theologie of filosofie en een bepaalde stroming of theorie daarbinnen. Uit de beschrijving van Boele blijkt dat Noordmans niet de invloed van de wetenschappelijke discipline filosofie op de theologie in het algemeen gekritiseerd heeft, maar van een bepaalde stroming binnen de filosofie. Was dat eerste het geval, dan zou er immers geen ruimte zijn voor een positieve (methodisch-reflectieve) rol van de filosofie in de theologie, terwijl uit hoofdstuk 3 blijkt dat Noordmans die wel degelijk erkent. Ook de opmerking over de filosofie als lichtplek rondom de theologie lijdt aan deze verwarring: de wetenschap ‘filosofie’ moet zich niet laten bepalen door de wetenschap ‘theologie’, maar door het christelijk geloof. Dat is heel wat anders. Theologie is zelf, als wetenschappelijke discipline en dus menselijk bedrijf, een lichte plek om zowel schepping als kruis. Hoewel deze conceptuele verwarring wel afbreuk doet aan de helderheid van de boodschap, wil ik het boek graag aanbevelen, omdat ik de zorgen van Boele over de notie van het christelijk leiderschap helemaal deel. Wat Boele hierover schrijft, snijdt zeker hout.

M.J. de Vries, Papendrecht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen