Nu al beleid maken

Beleid met het oog op de toekomst kan juist voor kleine dorpsgemeenten een moeilijk punt zijn. Het hoort immers bij een dorpscultuur om niet te ver vooruit te kijken, maar te hechten aan wat er is, of zelfs te denken in termen van ‘het komt zoals het komt’. In dorpen wonen naar verhouding ook meer doeners, mensen die in hun dagelijks leven en werk minder bezig zijn met prognoses en visiestukken. In de context van mijn eigen gemeente, Hagestein, zie ik enkele terreinen die om goed beleid vragen.

Voor het dorp
Ten eerste is er de keuze om kerk voor het dorp te zijn. Nu ik een paar jaar in de gemeente actief ben, ervaar ik dat het een beleidskeuze van een gemeente is om je plek in te nemen in het dorp. Het is ergens gemakkelijk om je helemaal te richten op de groep mensen die actief meedoet. Toch voelen we in Hagestein de roeping om te blijven zeggen dat alle 500 mensen in de kaartenbak de gemeenteleden zijn. En dat wij als hervormde gemeente zelfs kerk willen zijn voor iedereen in het dorp. Dat is het bestaansrecht van ons als kleine gemeente.
Strikt genomen zou je ook naar een naburige plaats kunnen rijden om een bijbelse, gereformeerde preek te horen. Waarom dan toch de kleine gemeente in stand houden? Het bestaansrecht van de kleine dorpsgemeente is het geroepen zijn om van Christus te getuigen in de specifieke context van dít dorp. Gezonden om in Zijn Naam naar mensen om te zien op déze plaats.
Gods Koninkrijk gaat wel door, ook als de kerk in Hagestein zou moeten sluiten. Maar we willen graag blijven, omdat we iets te vertellen hebben. Ondanks de secularisatie in het dorp hebben we nog veel kansen om dat te doen. We gaan door met godsdienstlessen op de openbare basisschool, ook al gaan bijna alle kinderen uit onze gemeente tegenwoordig naar een christelijke school elders. We zijn zuinig op de vakantiebijbelweek als een soort dorpsgebeuren. We brengen pastorale bezoeken bij mensen op de rand en over de rand van de gemeente. We zijn betrokken bij wat speelt in het dorp.

Knop omzetten
Er komt bijvoorbeeld een nieuwbouwwijk van Vianen tegen Hagestein aan. Daar is veel verzet tegen, maar de plannen gaan wel door. Als kerk zetten wij straks als eerste de knop om: Hagestein gaat veranderen, laten we ons actief en constructief opstellen en nieuwe mensen verwelkomen.
Het is een beleidskeuze van een gemeente om te investeren in goede relaties en contacten met de dorpsgemeenschap. De predikant speelt daarin een belangrijke rol, maar er is alleen blijvende waarde als ook de gemeente wordt toegerust.
Er is namelijk wel steeds meer veranderd in wat de volkskerk heet. Vroeger probeerden dorpsmensen de kerk een beetje te vriend te houden. Nu probeert de kerk de lijn naar de dorpsmensen open te houden. Nog steeds volkskerk, maar de plaats is minder vanzelfsprekend. Nog altijd zijn er dorpsmensen die nooit zijn afgeschreven door de kerk en in bepaalde levensomstandigheden de weg naar de kerk weer vinden. Of op een sterfbed tot inkeer komen. Ik heb het mee mogen maken in de afgelopen drie jaar.

Heldere identiteit
De keuze voor een heldere identiteit is belangrijk. Zo’n open houding naar het dorp is namelijk spannend. Voor je het weet krijg je te maken met allerlei lastige vragen of zaken als ongehuwd samenwonen, crematie, euthanasie of de vele mensen die zeggen wel te geloven maar niet zoveel met de kerk te hebben. Om in die spanning te kunnen staan is ook visie en beleid nodig.
In deze tijd van secularisatie hoeven we de volkskerk niet koste wat kost overeind te houden.
Kleine gemeenten in 2013 zijn niet gebaat bij inhoudelijke vervlakking, waarbij het niet meer over Jezus Christus gaat of dat we zo gaan praten alsof iedereen in het dorp waarschijnlijk wel zalig wordt. En dat het niet zoveel uitmaakt of je wel of niet naar de kerk komt.
Mijn stelling is dat een kerk die haar plek in het dorp wil innemen, juist een heldere identiteit nodig heeft. We kunnen binnen de kern van de gemeente niet duidelijk genoeg zijn over een radicaal evangelie, met alles erop en eraan, ook met woorden als toewijding en volharding. Inhoudelijk moeten we geen water bij de wijn doen. Tegelijkertijd wil je wel zo ver mogelijk toebuigen naar mensen die wat van de kerk vervreemd zijn maar niet uit beeld zijn geraakt. ‘Help maar mee met de rommelmarkt en met de vakantiebijbelweek’, zeggen we dan. ‘Kom gezellig naar de startdag.’ ‘Krijg een bezoekje bij ziekte of verdriet, wie je ook bent.’
Een gemeente dus met een lage drempel en een hoog doel.

Jeugdwerk
Dat de spoeling dun wordt op de zondagsschool en in het jeugdwerk is een volgend aandachtspunt. Toch is juist het jeugdwerk van groot belang voor de vorming van toekomstig kader. Meer dan ooit is het van belang dat jongeren behalve geloofskennis ook vaardigheden (werken aan kadervorming) leren. En ook dat ze worden ingeschakeld en verantwoordelijkheid dragen. Welke keuzes maak je als het aantal kinderen in de gemeente afneemt?
Net als bij alles in het dorp is ondertussen ook het kerkelijk jeugdwerk vatbaar voor het adagium: ‘Zo doen we dat altijd al.’ In Hagestein merkten we dat er bezinning, visie en toerusting nodig was. Wat we als kerkenraad zelf op dit punt konden doen, was beperkt. Daarom is er mede op advies van de HGJB een soort visiegroepje van enkele gemeenteleden opgericht dat heel precies in kaart brengt wat knelpunten zijn en wat er nodig is voor de toekomst van het jeugdwerk. In de commissie zit ook ‘import’, die met een frisse blik naar de dingen kan kijken.
Een missionaire bril kan wellicht in de toekomst zorgen voor meer kinderen op de club. Door de vakantiebijbelweek en de godsdienstles kennen wij bijna alle kinderen in het dorp. Maar hoe krijgen we hen op de club? Voor de catechese vormen kleine groepen op zichzelf geen probleem, maar als het gaat om groepsvorming en gezelligheid voor tieners en jongeren is het gezien de aantallen misschien wijs om juist samen te werken met andere gemeenten.

Buurgemeenten
In het beleid van de Protestantse Kerk wordt rondom kleine gemeenten vaak gesproken over samenwerking. Er zijn voorbeelden van de vorming van grote streekgemeenten. Het is zeer de vraag of deze ontwikkeling positief gewaardeerd moet worden. In de praktijk betekent het vaak dat de kerk zich meer terugtrekt uit kleine dorpen. Samenwerking zal voor kleine dorpsgemeenten wat mij betreft geen doel op zichzelf zijn, maar vooral nuttig waar ze het kerk zijn in het eigen dorp versterkt. Als predikanten van Zijderveld, Everdingen en Hagestein hebben we eens met z’n drieën bij elkaar gezeten om wat te brainstormen.
Het leidde ertoe dat de kerkenraden besloten om bepaalde toerustingscursussen (rond opvoeding, huwelijk etc.) gezamenlijk aan te bieden. De plaats van samenkomst wisselt dan over de drie dorpen. Samenwerking is vooral nuttig waar het gaat om toerusting van het actieve deel van de gemeente. Maar ook gezamenlijk zaterdagavondjeugdwerk voor tieners en jongeren is er een mooi voorbeeld van.

Predikantsplaats
In Hagestein is tot nu toe geen sprake van een krimpende gemeente en daarom is het financiële beleid erop gericht om een fulltimepredikant te behouden. Met visie kijken naar de toekomst betekent ook dat je bij een tekort niet automatisch gaat minderen op de predikantsplaats. In mijn geboortedorp, Zegveld, woont de predikant al jaren niet meer in de oude, dure pastorie. Het besluit om die af te stoten deed echter wel heel wat stof opwaaien.
Soms is er ook moed nodig om richting de toekomst wijze besluiten te nemen rond stoffelijke zaken en daarbij soms out of the box te denken, ook als het gaat om de rol van een predikant. Wordt hij alleen ingezet om zoveel mogelijk te preken en ouderen te bezoeken of juist ook om het voortouw te nemen op andere terreinen. Als het onvermijdelijk is dat de predikantsformatie in de toekomst wordt teruggebracht, moet het nu een prioriteit zijn dat de predikant gemeenteleden toerust in zaken als pastoraat en leidinggeven, om zo in de toekomst met minder predikant toe te kunnen.
We moeten dus niet alleen focussen op een voltijdspredikant, maar die predikant ook met visie inzetten. Niemand kan in de toekomst kijken.
Maar we mogen ons als kleine gemeente voorbereiden om met visie op onze post te blijven.

Aanbevelingen
Wacht niet te lang met beleid maken
Het is een valkuil om pas na te gaan denken als de grote problemen ontstaan. Onze jeugdraad kijkt bijvoorbeeld nu al hoeveel catechisanten er over tien jaar zullen zijn. Ze zijn als het goed is nu al geboren en, afgezien van nieuwkomers, kun je ze opzoeken in de ledenregistratie. Inspringen op toekomstige ontwikkelingen begint nu.

Denk altijd in kleine stapjes
Zelfs de Reformatie ging in veel dorpen geleidelijk. We hebben als kerk vaak hoogdravende doelen en idealen, maar dwing jezelf om ze in kleine stukjes of stapjes te verdelen.

Doe niet alles tegelijk
Waarom zou je niet elk jaar een ander aandachtsveld met het oog op de toekomst doordenken? Het ene jaar bijvoorbeeld het jeugdwerk, het andere jaar missionair werk, een volgend jaar de rol van de predikant in de gemeente en zo verder.

Houd rekening met enige weerstand
Weerstand tegen mogelijke veranderingen is er niet alleen in de kerkenraad, maar ook in de gemeente. Zoals een gemeente waar met het oog op import en nieuwkomers weloverwogen was besloten om vaker na de dienst samen koffie te drinken, maar waar een groot deel van de gemeente zei: ‘Waar is dat nou voor nodig? En trouwens, wij drinken op zondag altijd koffie bij oma.’

Maak in de gemeente de noodzaak van nieuw beleid duidelijk
Noem bepaalde dingen om er later weer eens op terug te komen. Goede communicatie is van levensbelang. Ik roep bijvoorbeeld al regelmatig iets over die nieuwbouwwijk, zodat niemand volslagen verrast is als we daar als kerk straks iets mee gaan doen.

Zoek als kerkenraad toerusting en vorming
Juist in dorpen kijken mensen nogal eens tegen het ambt op, alsof ambtsdragers het allemaal wel weten. Maar dat is niet zo. Er is nog veel te leren op studiedagen en cursussen, in boeken en bladen. De predikant is een voorbijganger, visie moet gedragen worden door de kerkenraad en zo mogelijk ook door de kern van de gemeente.

Neem tijd voor bezinning met de kerkenraad
Oefen met de kerkenraad om met visie en beleid bezig te zijn. Bezin over thema’s, stel vragen als ‘waarom?’ en neem niet altijd genoegen met ‘zo zijn we dat gewend’.

Benut de gaven in de kerkenraad en de gemeente
In Hagestein vormen wij een subcommissie binnen de kerkenraad om na te denken over een nieuwbouwwijk van Vianen. Niet iedereen hoeft er dan evenveel tijd en energie in te steken. De jeugdraad is een beleidscommissie onder verantwoordelijkheid van de kerkenraad. Deze bestaat uit gemeenteleden en één ouderling.

Benut de predikant
De predikant is niet alleen iemand die is opgeleid om vanuit het Woord leiding te geven. Hij is ook iemand met ervaring van elders en kan dus met een frisse blik waarnemen wat er gaande is. Verder kan hij soms een voorbeeldrol of voortrekkersrol vervullen als het gaat om beleid. De harten in een dorpsgemeente worden namelijk soms ook ingewonnen doordat mensen in de praktijk zien dat iets werkt en dat het dus een goed idee is. Een predikant moet dan wel eens een zetje durven geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen