SOBERDER LEVEN

De oproep om de tering naar de nering te zetten berust niet op een diepzinnige filosofenwijsheid maar is een basale volkswijsheid. Ook simpele gezegden kunnen echter ‘vergeten’ worden, vooral als de nering zich voortdurend in opwaartse richting beweegt. Daarom heb ik toch maar even de uitleg van K. ter Laan in diens Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen geraadpleegd: ‘de vertering, d.i. zijn uitgaven regelen naar de nering = naar de opbrengst van winkel of bedrijf.’

MINDER WELVAART
Onderzoeksbureau Motivaction doet sinds 1998 onderzoek onder duizend mensen. Onlangs verscheen van dit bureau het rapport Mentaliteitstrends 2013. Daaruit blijkt dat ruim een derde van de ondervraagden zegt uit eigen beweging (!) gekozen te hebben voor een soberder leven. Vijftien jaar geleden lag dat percentage op nog geen kwart (23 procent); een toename van elf procent, maar dus nog geen procent per jaar.
Deze uitkomst zou erop wijzen dat Nederlanders in toenemende mate accepteren dat de welvaart vermindert. Zij zouden minder materialistisch zijn geworden, minder hechten aan bezit, vooral aan méér bezit en bezit van het allernieuwste. Deze ontwikkeling blijkt evenwel niet voort te komen uit ideële motieven, zoals bijvoorbeeld een grotere bezorgdheid over de toekomst van de aarde. Duidt deze trend nu op het in praktijk brengen van bovengenoemd gezegde? Het lijkt er sterk op. Het rapport legt er, zo lijkt het in elk geval, enige nadruk op dat de toepassing van deze volkswijsheid uit vrije wil of uit eigen beweging beweging plaats vindt. Vraag is natuurlijk of dat ook zo is en hoe dat te verifiëren valt. Hoe raadzaam en verstandig het ook moge zijn om de uitgaven aan te passen aan de inkomsten (en dus geen schulden te maken), is er ook niet sprake van een dwingende noodzaak? Hoe vrijwillig is die stap terug te noemen? Is het geen ‘bekering’ onder dwang?

DE ‘BV IK’
Er is wellicht een extra reden om vraagtekens te plaatsen. Want deze aanpassing is allereerst en allermeest ingegeven door – welbegrepen – eigenbelang. Uit het onderzoek kwam tevens naar voren dat mensen nogal voor zichzelf bezig zijn: de opmars van de zogenoemde ‘bv IK’. Deze term werd in 2009 door dit onderzoeksbureau gebruikt als beschrijving van een enigszins narcistisch en veeleisend type werknemer. De term is populair geworden. Beeldhouwer Jan van Munster richtte de stichting ‘Ik’ op en inmiddels zijn her en der in den lande kunst- en bouwwerken verschenen die de vorm hebben van de combinatie van de letters I en K. Uitdrukking van onze egocultuur?
Welke bewijskracht moet overigens aan het Motivaction-onderzoek worden toegekend als het gaat om de bereidheid tot vrijwillige matiging? Nog in 2012 – dus ook tijdens de economische recessie – concludeerden sociologen van de Radboud Universiteit Nijmegen op basis van een enquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de afgelopen drie decennia de neiging tot zogenoemd consumptief hedonisme (genotzucht) was toegenomen. Vooral jongeren en mensen zonder zonder kinderen toonden interesse voor een opwindend leven en consumptiedrift. Hiermee gaven zij uitdrukking aan processen als individualisering, welvaartsgroei en technologische ontwikkeling, zeiden de onderzoekers. In sterkere mate dan in 1980 zou men ‘gaan’ voor aanzien, succes en prestatie.
Deze tegenstrijdig klinkende signalen verklaren wellicht enigszins dat een deel van het electoraat mort over een asociaal beleid van de overheid als gevolg van bezuinigingen in de collectieve sector, terwijl een ander deel geniet van de kansen van de ‘bv IK’. Het gelijkheidsideaal heeft geleid tot een scherpe concurrentie tussen burgers onderling. Traditioneel werd die concurrentie ingeperkt door rangen en standen. Als maatschappelijke barrières worden opgeruimd kan in principe iedereen de top bereiken. Maar wat voor iedereen afzonderlijk mogelijk is, kan uiteraard niet bereikt worden door alle mensen tegelijk.

RISICO
De ontstane maatschappelijke verschillen kunnen een risico betekenen voor de democratie. Conservatieve, populistische verdedigers van de ‘verworvenheden’ van de verzorgingsstaat ter linker- en ter rechterzijde van het politieke spectrum, kunnen namelijk leiden tot exploitatie van het maatschappelijk ongenoegen.
Het collectief bewustzijn van de noodzaak om de tering naar de nering te zetten is (nog) niet groot te noemen. Trouwens, de overheid zet ons voortdurend aan tot juist méér consumptieve uitgaven, terwijl ze tevens de lasten verhoogt

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen