College in Groningen

Om de kennis in de verschillende varianten van de Reformatie en het inzicht in hun onderlinge samenhang te vergroten, verzorgde prof.dr. H. van den Belt de afgelopen maanden in het kader van de permanente educatie (PE) een cursus over de gereformeerde en de radicale reformaties. Prof. Van den Belt is bijzonder hoogleraar gereformeerde godgeleerdheid namens de Gereformeerde Bond aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Centraal stond de vraag hoe de radicale, vooral de doperse Reformatie, en de gereformeerde Reformatie zich tot elkaar verhouden. Om tot een antwoord op deze vraag te komen, lazen en analyseerden de deelnemers bronteksten. Elf predikanten uit de noordelijke provincies doordachten de vraag of het beroep op de kerkgeschiedenis terecht is en welke voetangels en klemmen er zijn. Twee van hen blikken terug: ds. J. de Kok van de gereformeerde Kruiskerk te Diever en ds. H. Born, hervormd predikant te Rouveen.

Wat gezaghebbend is
‘Omdat gekeken zou worden naar verbanden met ontwikkelingen in onze tijd, sprak de cursus mij als gereformeerd predikant met een evangelische bevlogenheid aan. Ik merk dat er van alles gebeurt wanneer je meer nadruk gaat leggen op het gezamenlijk lezen van de Bijbel in kleine groepen, of op samen bidden, of meer aandacht vraagt voor andere liederen en andere vormen van muziek. Er zijn mensen die zich bedreigd voelen door deze andere benadering. Anderen hebben de neiging om door te slaan en een heel grote groep ziet het aan, welwillend of ongerust.
Als predikant probeer je enerzijds processen in gang te zetten ter bevordering van geestelijke verdieping en anderzijds dat verantwoord te laten gebeuren. Dit is een grote uitdaging en houdt de boel levend, maar het valt niet altijd mee.’

Spanningsveld ‘
Vanuit deze ervaring lees je weer heel anders over de gereformeerde reformatie en de radicale reformaties. Daarin zie je diezelfde vragen in allerlei varianten terugkomen. De tegenkrachten binnen de kerk, de radicale krachten die de Reformatie niet ver genoeg vonden gaan. En in dat spanningsveld moesten de reformatoren hun weg vinden.
Wat betekent het sola scriptura bijvoorbeeld. Voor Luther hield het in dat niet de paus maar de Bijbel gezaghebbend is. Maar alles wat niet ingaat tegen Gods Woord wordt positief gewaardeerd in de kerk. Voor de radicale reformatoren betekent sola scriptura dat je helemaal opnieuw begint. Dat heeft gevolgen voor de dooppraktijk.
Een andere vraag die dan gaat spelen is: wie is nog gezaghebbend in zo’n situatie. Eén van de gevolgen was een gezagscrisis (ook toen al) en daarmee samengaande opstanden. In dat kader is er door de reformatoren veel nagedacht over de verhouding tussen kerk en overheid. En ook over de vraag in hoeverre je wel gehoorzaam moet zijn en wanneer er een grens bereikt is. Vragen die bij een steeds verder seculariserende overheid ook vandaag actueel zijn.’

Open gesprek
‘Ter voorbereiding van de colleges werd om de beurt een KAVV gemaakt over de gelezen hoofdstukken: een Kerncitaat, Argument, Verband en een Vraag. Aan de hand van de KAVV’s ontstond er een open gesprek. Verder lazen we bronteksten van radicale reformatoren, zodat je helemaal in de sfeer van die tijd komt. Dr. H. van den Belt begeleidde ons en gaf telkens in- en doorkijkjes die alles met elkaar heel erg boeiend maakte. Deze zes colleges heb ik als een verrijking ervaren en ik kan het andere collega’s van harte aanbevelen.’

Ds. J. de Kok, Diever

Actuele argumenten
‘Boeiend was het om te zien dat de vragen die aan de orde kwamen een duidelijke verbinding hadden met praktijk van vandaag de dag. Het thema kwam aan de orde in een hoor- en werkcollege. In het werkcollege moest ieder van de deelnemers een bepaalde brontekst bespreken. Er kwamen verschillende teksten uit de radicale reformatie aan de orde, bijvoorbeeld van Menno Simons en Andreas Karlstadt.’

Vroomheid
‘Karlstadt was de man die in de doorvoering van de Reformatie een heel stuk directer te werk wilde gaan dan Luther. Hierdoor ontstond grote onrust in Wittenberg en Luther moest al veel sneller dan de bedoeling was weg uit zijn schuilplaats, de Wartburg. Luther was bang dat hij de steun van de keurvorst zou verliezen en wilde ook graag de ‘zwakken’ meekrijgen in zijn hervormingsarbeid. Veel onbegrip ontstond wederzijds.
Tijdens het college kwam een man als Karlstadt ons in zijn vroomheid een stuk dichterbij. Het bleek namelijk een vroomheid te zijn die sterk christocentrisch was en een stuk wantrouwen naar zichzelf had.
Ook een man als Menno Simons kwam ons meer nabij in zijn geweldloze vroomheid. Dit neemt niet weg dat er wel degelijk theologisch vragen aan hem te stellen zijn. We kunnen hem echter niet op één lijn stellen met de ontspoorde wederdopers van Münster.’

Ontsporing
‘Zelf mocht ik een brontekst van Guido de Brès aan de orde stellen. In Nederland is de tekst weer beschikbaar gekomen onder de titel Oorsprong en weerlegging van de wederdopers. De Brès mengt zich op hartstochtelijke wijze in de toenmalige strijd en neemt duidelijk positie tegenover de wederdopers. In dit boek gaat het om een geschiedenis van de wederdopers, gevolgd door een weerlegging van hun heel aparte christologie met tot slot de, ook nog vandaag actuele, argumenten tegen de wederdoop.
Opvallend is wel dat De Brès Menno Simons wél ziet in één lijn met de wederdopers uit Münster. Ook de mensen in Münster zijn anders begonnen, maar uiteindelijk loopt het op een ontsporing uit als men de verkeerde opvattingen van de wederdopers als uitgangspunt neemt.
Belangrijk is hier voor De Brès dat bij de wederdopers Woord en Geest niet op een gezonde manier samengaan. Vaak komen visioenen en dromen in de plaats van het Woord, met als gevolg de ontsporingen van Münster. Theologisch gezien trok De Brès heldere, herkenbare lijnen. We vroegen ons op college wel af of hij in zijn historische weergave van de wederdopers wel echt recht deed aan Menno Simons.’

Tolerant
‘Verder constateerden we nog een verschil in houding tegenover de wederdopers Sommigen pleitten voor een zekere tolerantie. Een zekere Adriaan van Haemstede vond dat ze dwaalden, maar wilde hen wel als broeders blijven beschouwen. Hij werd echter door het consistorie van de gemeente van Londen om deze opvatting geschorst. De harde lijn van vervolging won het hier.

Tijdens het college werden we ook meegenomen langs allerlei theologisch interessante aspecten van de Reformatie. We kregen uitleg hoe het precies zat met de middeleeuwse genadeleer en daartegenover de bevrijdende ontdekking van Luther. Heel de middeleeuwse genade- en kenleer werd zo doorbroken. Dr. Van den Belt nam ons zo mee langs allerlei facetten van Reformatie en radicale Reformatie met doorkijkjes richting het heden. Deze cursus was voor de deelnemers een verrijking en geen van de deelnemers had haar willen missen.’

Ds. H. Born, Rouveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen