Christus centraal

De toe-eigening van het heil is een onderwerp van blijvende actualiteit.
Het raakt het hart en het gebinte van de theologie. In ieder geval van de gereformeerde theologiebeoefening. Het gaat niet over een thema dat uiteindelijk ook wel gemist zou kunnen worden.
Hoe zou er ooit sprake kunnen zijn van de rechtvaardiging van de goddeloze zonder toe-eigening van het heil door het geloof ?

Belijdenisgeschriften
Het is een onderwerp dat steeds in de Schrift aan de orde is. Geen wonder dat het dan ook behoort tot het wezen van de reformatorische godgeleerdheid. Dat wordt wel duidelijk in onze belijdenisgeschriften en liturgische formulieren.
Onder de laatste rekenen we ondermeer het formulier om de heilige doop en het heilig avondmaal in de gemeente te laten plaatsvinden. De toe-eigening van het heil loopt er als een rode draad doorheen. Omdat de belijdenis de echo is van het Woord dunkt het me geen bezwaar om mede daarnaar te verwijzen. De tekstverwijzingen onder de antwoorden nodigen uit tot verder persoonlijk lezen en onderzoeken. De belijdenis is daarvan een leerzaam resumé.

Deelachtig maken
Wat schrijven de opstellers van de Heidelberger over de toe-eigening van het heil? In antwoord 45 – naar aanleiding van de vraag wat ons de opstanding van Christus nut – lezen we: ‘Ten eerste heeft Hij door Zijn opstanding de dood overwonnen’, – en dan komt het! – ‘opdat Hij ons de gerechtigheid, die Hij door Zijn dood voor ons verworven had, ons kon deelachtig maken’. Het vervolg is niet minder belangrijk, maar niet direct relevant in verband met het onderwerp de toe-eigening van het heil.
Als antwoord op de vraag ‘Wat gelooft gij van de Heilige Geest?’ lezen we vervolgens (HC53): ‘Dat Hij ook mij gegeven is, opdat Hij mij door een waar geloof Christus en al Zijn weldaden deelachtig make …’
Op de vraag ‘Hoe zijt gij rechtvaardig voor God?’ in zondag 23, volgt een redelijk lang antwoord. Maar midden in die verhandeling wordt ons verzekerd dat God ‘zonder enige verdienste van mijn kant, uit louter genade, mij de volkomen genoegdoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus schenkt én toerekent’.
Laten we die laatste twee begrippen vasthouden.

Waar geloof
Gaan we naar Zondag 7, dan komen we de vraag tegen of ‘alle mensen weer door Christus zalig worden, gelijk zij door Adam verdorven zijn geworden (zoals zij in Adam verloren zijn)’. Het antwoord: ‘Nee, maar alleen zij die Hem door een waar geloof worden ingelijfd en al Zijn weldaden aannemen’.
‘Wat is een waar geloof ?’ ‘Dat is niet alleen een stellig weten of kennen, waardoor ik alles voor waarachtig houd, dat ons God in Zijn Woord geopenbaard heeft, maar ook een vast vertrouwen, dat de Heilige Geest door het Evangelie in mijn hart werk, dat niet alleen anderen, maar ook mij vergeving der zonden, eeuwige gerechtigheid en zaligheid van God geschonken is, uit louter genade, alleen om de verdiensten van Christus’ wil.’

Conclusies
Op grond hiervan trek ik enkele conclusies.
1) Verwerving en toe-eigening of deelachtigmaking horen bij elkaar.

2) Er is zaligheid, heil, toekomst!
Verdiend, niet door mij maar verworven door Christus.
Hoe? Doordat Hij volkomen gehoorzaam is geweest aan de wil van de Vader. De straf op de zonde op Zich nam en de schuld droeg die ons de vrede brengt (Jes.53). Doordat Hij het Lam wilde zijn dat met Zijn dood en bloedstorting volkomen betaald heeft voor ál onze zonden.
De dood is gestorven in Zijn dood. Hij heeft het leven en de onverderfelijkheid aan het licht gebracht. Het evangelie is altijd het evangelie van de plaatsvervanging. Van het ‘Ik voor u, daar gij anders de eeuwige dood moest sterven.’ Goddeloze armoedzaaiers heeft Hij een groots thuiskomen bereid bij de Vader.

3) Wat Hij verworven heeft, maakt Hij ook deelachtig.
‘Gij hebt gaven genomen om uit te delen onder de mensen, zelfs – of: ook aan de wederhorigen, aan opstandigen, om bij U te wonen, HEERE God!’ (Ps.68).
Wat Hij verwierf past Hij toe door Zijn opstandingskracht. Lees daarvoor antwoord 45 van de Heidelberger.

4) Hij past toe en wij eigenen ons toe.
Dat laatste gebeurt door het geloof. Het onmisbare instrument.
Niet fúndament, maar ínstrument. Middel dus waardoor wij aannemen wat God aanbiedt.
Noem het de lege hand die bij Hem wordt opgehouden. Of de emmer waarmee het levende water geput wordt uit de heilsfontein.
Door het geloof verhuizen we eens van de drassige moerasbodem van het eigen ‘ik’ naar de vaste rots van behoud Jezus Christus. Dat geloof altijd toevluchtnemend van aard is, zal wel niemand willen bestrijden. Het neemt de toevlucht tot de levende Christus, tot Zijn dood, bloed en gerechtigheid. ‘Tot Wie anders zouden wij gaan? U hebt de woorden van het eeuwige leven!’ (Joh.6)

5) Het is de Heilige Geest die het geloof in mij werkt.
Dat geloof is dus geen prestatie van mij, maar gratie van God.
Pure genade. Een hemels geschenk. Ronduit gave (Ef.2:8; Filip. 1:29).

6) De Geest stelt Christus centraal.
De Geest zet als Geest van Christus niet Zichzelf in het middelpunt, maar Hij stelt Christus centraal. Ironisch klinken Luthers woorden in dit verband: die arme Heilige Geest. Hij weet maar van één ding: van Jezus Christus. Inderdaad. Hij doet niet anders dan Hem verheerlijken.
Het verwijt dat de catechismus te weinig oog zou hebben voor de Heilige Geest, is dan ook een zwaar verwijt. Tel eens op hoe vaak het in de belijdenisgeschriften over Hem gaat. En laten we vooral letten op wat van Hem beleden wordt. Hij maakt ons volgens antwoord 53 van de catechismus Christus en al Zijn weldaden deelachtig. Die volgorde is niet willekeurig. Kun je geestelijk leven hebben zonder Christus te kennen? Néé, want alleen wie de Zoon heeft, heeft het eeuwig leven.
De Geest leert mij – zoals het avondmaalsformulier het uitdrukt – ‘Zijn ganse lijden en sterven met een gelovig hart aan te nemen’.
Artikel 22 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belicht het zo: ‘Wij geloven dat de Heilige Geest in onze harten ontsteekt een oprecht geloof, dat Jezus Christus met al Zijn verdiensten omhelst, Hem eigen maakt en niets meer buiten Hem zoekt’.

7) De Heilige Geest eigent ons door het Woord het heil toe.
In het rumoerig tijdsgewricht van de kerkhervorming was een van de strijdpunten de vraag wie het heil ons toe-eigent. De Romana antwoordde: de kerk. De Reformatie zei: de Heilige Geest door het Woord. Het Woord werkt niet zonder de Geest en de Geest niet zonder het Woord. De Schrift in de school van de Heilige Geest (Calvijn, Institutie III,21,3).

8) De belijdenis bedoelt in het naspreken van de Schrift niet anders dan het genadekarakter van zalig worden het volle pond te geven.
‘Het is door U, door U alleen, om het eeuwig welbehagen … en onze Koning is van Isrels God gegeven.’ (Ps.89:8, berijmd)

Volgende week deel 2, over het beloftekarakter van het heil.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen