ZENDING EN BETUTTELING

De directeur van de Nederlandse Zendingsraad, dr. Gert Noort, schreef onlangs een essay over de negatieve beeldvorming die aan zending kleeft in deze wereld (Gulliver, 20 sept.). Maakt zending niet onvrij? Is ze niet betuttelend en ontneemt ze mensen niet hun waardigheid? Is ze geen restant uit een koloniaal verleden?
Ook al valt over deze negatieve beeldvorming te twisten, ze stelt wel serieuze vragen aan de zending, aldus dr. Noort. En die raken dan ook aan de diepgaande discussie die evangelicale en oecumenische christenen al generaties lang voeren over de kwestie wat voor mensen heilzaam is. ‘Maar als zending mensen niet waarlijk vrijmaakt’, vraagt Noort zich ‘steeds vaker’ af, ‘voeren we dan wel het juiste missionaire debat?’

Het is nu precies veertig jaar geleden dat de bom barstte tijdens een bekende – of veeleer beruchte – zendingsconferentie in Bangkok. ‘Salvation Today’ [Redding vandaag] was het thema. De evangelicale Duitse theoloog Beyerhaus bepleitte dat het in de zending blijvend zou gaan om de oproep Jezus te volgen. De Indiër M.M. Thomas beschouwde echter niet bekering, maar humaniteit als kern van de zendingsopdracht. In het debat over de verlossing kwamen eeuwigheidsernst en een waardig menselijk bestaan scherp tegenover elkaar te staan. Het leidde tot onzalige polarisatie van evangelicalen en oecumenischen.
De spanning kwam niet uit de lucht vallen. Het debat over bekeringsarbeid of beschavingsopdracht leidde al in de negentiende eeuw tot scheuringen in de zending. De discussie stak ook de kop op rondom de integratie van de Internationale Zendingsraad in de Wereldraad van Kerken (1961). Behoudende zendingsmensen waren verontrust. Zou de aandacht voor de onvoleindigde onvoleindigde taak van de wereldzending binnen die raad wel overleven? Evangelicalen zagen de discussies over ‘verlossing in onze tijd’ als het ultieme bewijs dat het eeuwig heil niet meer op de agenda stond. Dat het in de jaren na Bangkok kwam tot de oprichting van zowel de Evangelische Zendingsalliantie (1973) alsook de Evangelische Alliantie (1979) is in dit verband niet zonder betekenis.

Echter, hoewel de verschillen tussen oecumenische en evangelicale gelovigen nog altijd groot zijn, beide stromingen zijn in beweging en lijken naar elkaar toe te groeien. Oecumenische christenen krijgen meer oog voor missionaire thema’s en evangelicals zetten zich meer in voor sociale gerechtigheid.

oecumenische kringen is een herlevend missionair elan zichtbaar. Zo legt de Protestantse Kerk sinds enkele jaren een opmerkelijk accent op gemeentestichting en ontwikkelt ze creatieve modellen om het geloof met anderen te delen. Evangelicalen noemen sociaal werk, anders dan in de jaren zeventig, een authentieke gestalte van zending. Integrale zending is nu hun devies. Bij velen mag nog het beeld bestaan dat evangelicale zending draait om bekeringsarbeid, maar feit is dat het accent sinds de jaren zeventig verschuift van evangelisatie en gemeentestichting naar diaconaal werk. Terwijl evangelicals zich veertig jaar geleden massief verzetten tegen de zendingsvisie van M.M. Thomas, valt nu te constateren dat een zendingsorganisatie als Operatie Mobilisatie zich met kracht richt op de rechten van kastelozen in India.
Deze bij uitstek op getuigenis gerichte organisatie heeft humanisering hoog in het vaandel staan, ook al zullen ze dat woord niet zo snel gebruiken. Natuurlijk beseffen zij dat deze rechtenbenadering ook van betekenis is voor gemeentestichting. Door de integrale benadering kunnen kastelozen immers de concrete betekenis van bevrijdend heil en bindend recht ervaren. Evert van de Poll, gemeentestichter in Frankrijk, stelde onlangs dat zonde en vergeving in de evangelische zending steeds minder accent krijgen. Tegelijkertijd spelen in oecumenische kring verzoening en getuigenis de laatste jaren een grotere rol. Beide ontwikkelingen geven te denken. Bangkok trok een scherpe scheidslijn tussen bekering en sociaal werk. In dat debat stond veel op het spel. En toch creëerde het een valse tegenstelling, want in zending gaat het om beide. Zowel evangelicalen als oecumenischen erkennen dit nu. Gaandeweg verschoven de panelen dus. Daarmee dient zich de noodzaak aan elkaar nieuwe vragen te stellen.

Dr. Noort wil in de leer gaan bij Nehemia, die scherp luisterde naar de armen van zijn dagen. Hun onvrijheid liet Nehemia tot zich doordringen en omwille van het getuigenis van de verlossing zette hij zich vervolgens voor hun in. Wanneer dat vandaag aan de dag ook zou gebeuren zou de bezinning op zending er misschien wel anders uit komen te zien.

Juist mensen die onvrijheid ervaren, zien scherp wat hun leven bedreigt en kunnen aangeven hoe zending hoopvol nieuws kan zijn. Mensen in de marge zouden zomaar nieuwe wegen voor de zending kunnen wijzen. Andere vragen zullen dan opkomen waarover evangelicale en oecumenische zendingen zich moeten buigen. Beide zijn misschien elkaar genaderd, ze zijn nog niet klaar. Ik illustreer dat aan de hand van een voorbeeld over arbeidsmigratie.

‘De oude scheidslijn tussen humaniteit en bekering als kern van de zendingsopdracht gaat steeds minder op’

Ruim 240 miljoen mensen verlieten als arbeidsmigrant of vluchteling hun geboorteland. Het is opvallend hoe verschillend evangelicalen en oecumenischen daarover spreken. De eersten verbinden migratie vooral aan kansen voor de zending. Ze beschouwen christenmigranten als potentiële zendelingen en zien daarin de hand van God. Oecumenische zendingen zien vooral de schaduwkanten van migratie en kiezen voor een rechtenbenadering. De verschillende benadering wordt pijnlijk voelbaar rondom arbeidsmigratie vanuit de Filippijnen. Per dag vertrekken daarvandaan vierduizend nieuwe arbeidsmigranten naar West- Europa, de Golfstaten en de VS. Evangelische zendingsgenootschappen werven voortvarend mensen om zendeling arbeidsmigrant te worden. Migratie als zegenrijke missionaire mogelijkheid. In oecumenische kring klinken juist waarschuwingen voor de schaduwzijden van arbeidsmigratie. Op grote schaal worden migranten verhandeld en mishandeld. Een vloek voor de migrant, zeggen zij, een vloek voor achterblijvende families, die ontwricht raken door het vertrek van gezinsleden.
arbeidsmigrant te worden. Migratie als zegenrijke missionaire mogelijkheid. In oecumenische kring klinken juist waarschuwingen voor de schaduwzijden van arbeidsmigratie. Op grote schaal worden migranten verhandeld en mishandeld. Een vloek voor de migrant, zeggen zij, een vloek voor achterblijvende families, die ontwricht raken door het vertrek van gezinsleden.

Behalve dat het artikel van Noort inzicht geeft in de ontwikkelingen rondom zending in de wereld, laat het tegelijk zien dat nieuwe vragen uit de (wereld)- samenleving de agenda van de kerk verandert en het gesprek tussen verschillende groepen christenen een andere insteek krijgt.
Bij de post zat een folder van de Nationale Synode, die eind oktober voor de tweede keer wordt gehouden. Een initiatief om de onderlinge verbondenheid van christenen te versterken, onder andere door geloofsgesprekken. Om (ook) naar buiten toe het Evangelie beter te kunnen uitdragen en zichtbaar te maken. Daarin klinkt door dat een samenleving die totaal niet meer vertrouwd is met de Bijbel en het christelijke geloof, maar tegelijk zindert van religiositeit en vervuld is van onzekerheid, nu eenmaal niet geholpen is met christenen die een verdeeld huis vormen en elkaar afschrijven.
Overigens kan een geloofsgesprek tussen christenen die verschillend denken ook prima buiten een synode om worden gevoerd − tijdens de (algemene) kerkenraadsvergadering of een bijbelkring, of gewoon zomaar.

G. VAN MEIJEREN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen