SCHEIDEN GEEN TABOE MEER

Het klassieke huwelijk als een wederzijds en levenslang verbond van liefde en trouw tussen één man en één vrouw is zijn monopoliepositie kwijt. Na de seksuele revolutie van een halve eeuw geleden, raakten we snel bekend met variaties in relaties. Ze vinden binnen het tolerantiedenken allemaal hun bestaansrecht. Trouwen is een mogelijkheid. Je zou verwachten dat daarmee het echtscheidingscijfer fors naar beneden bijgesteld werd. Immers, wie in de 21e eeuw huwt doet dat zeer wel overwogen. Toch is dat laatste maar de vraag.

DUURZAAM
De Franse filosoof Pascal Bruckner vindt ook vandaag nog voldoende redenen om te waarschuwen voor de idylle van het sprookjeshuwelijk, voor een naïeve, romantische verliefdheid op de prins op het witte paard. In Le marriage d’amour a-t-il échoué? (2010) wijst hij een verkeer verkeerde visie op liefde aan als een voorname oorzaak voor het hoge echtscheidingspercentage, de tanende belangstelling voor het officieel gesloten huwelijk en voor een dalend geboortepercentage. Losgepeld uit de belofte van trouw en duurzaamheid is liefde uiteindelijk weinig meer dan zelfliefde, een karikatuur van wat werkelijk liefde is.
Maar er is meer. De generaties die na 1980 werden geboren, groeiden op in grote welvaart en luxe. De mogelijkheid tot onbeperkt genieten werd een vermeend recht. Er groeide een egocentrische levensinstelling: eigen geluk komt eerst. Zelfverwerkelijking en individuele vrijheid leken de belangrijkste waarden rond de eeuwwisseling te zijn geworden.

CONSUMPTIEDENKEN
Dit komt overeen met de observaties en conclusies die de Antwerpse psychiater Dirk de Wachter in zijn bestseller Borderline Times geeft. Daarin hekelt hij in scherpe bewoordingen de grenzeloze genotobsessie, de ‘leukdwang’ en de voortdurende zoektocht naar kicks. Zodra je geen passie aan iets meer beleeft stop je ermee, ongeacht of het je baan, je auto of je huwelijk is. Hij ageert tegen een abnormaal consumptiedenken. Tegelijkertijd concludeert Bruckner dat duurzame verbindingen niet meer passen in het denken van de postmoderne mens. En inderdaad, we raakten vertrouwd met de flexwerker, met de shop- en vervangcultuur. Levenslange verbindingen staan je ontplooiing in de weg. Er valt ook zoveel te kiezen. Het aanbod is enorm. De verleidingen zijn niet minder. Hoe rationeel onze afwegingen en beslissingen ook lijken te zijn, we gaan toch vaak de weg van het gevoel. Wat goed voelt is ook goed en kan zelfs ‘voelen’ als leiding en zegen van God.
Maar hoe zit het met het gevoel van de ander? En met het beoefenen van zelfverloochening ten gunste van de ander? Te veel huwelijken verpulveren in zelfliefde.

MISÈRE
Wie zich onttrekt aan God, onttrekt zich ook gemakkelijker aan de ander. Een hard oordeel? Laten we ermee inkeren tot onszelf. De cijfers spreken in ieder geval boekdelen. 1 op de 3 huwelijken sneuvelt. In de Verenigde Staten ongeveer de helft en in België meer dan de helft.
Achter het kille cijfermateriaal gaat evenwel een wereld van verdriet en frustratie schuil, zelfs wanneer echtelieden ‘als vrienden’ uit elkaar gaan. De prins of prinses van je dromen bleek ook maar een mens te zijn − en wat voor één. De prins(es) die men eerst aanzocht wordt nu afgewezen. ‘Alles wat ik aan liefde en energie in onze relatie geïnvesteerd heb, is voor niks geweest!’, aldus een zwaar gedeprimeerde ‘ervaringsdeskundige’. Uit elkaar gaan veroorzaakt een rouwproces, ook als je aanvankelijk opgelucht bent dat ‘het’ voorbij is. Er wordt doorgaans twee jaar voor gerekend, een lange periode van wissende emoties.
Dan hebben we het nog niet eens over de kinderen. Die scheiden mee. Voor mijn recent verschenen boekje En ik dan...? interviewde ik een vijftiental kinderen om echtscheiding te beschrijven gezien door hún ogen. Een aangrijpend relaas. De scheiding van je ouders draag je als kind je verdere leven met je mee.
In 2011 ging het om maar liefst 70.000 gedupeerden, die je steeds meer gaat zien als ‘oorlogsslachtoffers’. Was hun jeugd onbezorgd? Ik weet naar aanleiding van genoemd onderzoek voor altijd anders en beter.

BREEKIJZER
Scheiden gaat niemand in zijn koude kleren zitten. Ook financieel niet. Eén op de drie gevallen van gedwongen woningverkoop hangt samen met echtscheiding. En dan is er nog het ziekteverzuim. In het eerste jaar na de scheiding ligt dat aanzienlijk hoger dan onder normale omstandigheden. Achter lichamelijke klachten gaan psychische aspecten schuil.
Uit onderzoek blijkt dat heftige ouderconflicten en een dreigende of feitelijke echtscheiding een negatieve uitwerking hebben op de sociaal-emotionele ontwikkeling, het gedrag en de schoolprestaties van een kind. Het zelfvertrouwen loopt niet zelden een deuk op. Meer dan kinderen uit stabiele gezinnen hebben zij last van angsten en depressies. In de jeugdzorg zijn kinderen uit gebroken huwelijken oververtegenwoordigd. Een ouder zoekt het beste voor zijn kind. Maar een scheiding kan juist wel eens het slechtste zijn dat je het geeft. Zeker wanneer de scheiding uitloopt op een vechtscheiding, waarbij de exen partijen zijn geworden die nog maar één doel lijken te hebben: de ander zoveel mogelijk schade toe te brengen, de ander psychisch en materieel te slopen. Er zijn ouders die hun kinderen inzetten als breekijzer om de ander voor zich op de knieën te krijgen. Wat dat doet met een kind!

OVERSPEL
Soms zag de omgeving de breuk tussen de partners ontstaan en groeien. In incidentele gevallen was al ver voor het huwelijk gesloten werd voor de verkeerde partnerkeuze gewaarschuwd. Maar verliefdheid maakt blind en immuun voor goedbedoelde raad. Vaker komt de scheidingsmededeling als de spreekwoordelijke donderslag bij heldere hemel. Niemand had het verwacht en toch gebeurt het.
De eerste oorzaak voor scheiden is overspel. Dit gaat op voor 39 procent van de mannen en 34 procent van de vrouwen. Niet eens zo verwonderlijk als afgaat op wat televisie, bioscoop, boek, krant en tijdschrift ons voortdurend voorhouden. Denk ook aan wat via het internet ons leven binnendringt. Er is Second Love voor wie wil vreemdgaan. ‘Monogaam is monotoon’ luidt de slogan. De website registreerde onlangs meer dan 410.000 bezoekers, 55 procent meer dan een jaar eerder.
Als tweede oorzaak voor echtscheiding wordt genoemd op elkaar uitgekeken te zijn: 34 procent. Verder scoren botsende karakters, onverenigbare toekomstplannen, financiële en/of seksuele problemen en strijdende opvattingen over opvoeden.

KERKEN
De tijd ligt nog maar ternauwernood achter ons waarin vragen rondom echtscheiding sterk rationeel juridisch werden benaderd. ‘Er staat geschreven. Dit is het gebod, daar heb je je aan te houden.’ Bovendien maakten huwelijksproblemen nog lange tijd deel uit van een schaamtecultuur. Ondertussen vonden achter een schone façade hemeltergende zonden plaats.
Het taboe op echtscheiding is in de 21e eeuw overal doorbroken. De burgerlijke overheid ging genuanceerder spreken over echtscheiding. Het huwelijk degradeerde gelijktijdig tot een samenlevingscontract, een zakelijke overeenkomst met de mogelijkheid tot eenzijdig opzeggen.
Enkele jaren geleden diende het fenomeen flitsscheiding zich aan. We raakten vertrouwd met bureaus die hun diensten aanboden om tegen een aantrekkelijk tarief snel en efficiënt de zaken te regelen. De belastingbetaler is er trouwens goed mee; aan de vele echtscheidingen hangt een prijskaartje dat er niet om liegt.
Hoe reageerden de kerken op deze ontwikkelingen en trends? Meestal duurt het even voor er een reactie komt. Ligt daar de hoop achter dat het ‘ons’ voorbijgaat? Of dat het zal overgaan? Geen enkele denominatie kon nog langer de ogen sluiten voor deze en andere ontwikkelingen. Een stroom aan publicaties volgde. Wie die ter hand neemt, merkt de worsteling om recht te doen aan God en mensen. Jezus’ woorden: ‘Wie onder u zonder zonde is werpe de eerste steen’ wegen zwaar. Niet minder het: ‘Alzo zegt de HEERE’.

Ds. J. Belder uit Dordrecht is hervormd emeritus predikant.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen