MAZELEN

Even leek het er op alsof alle aandacht voor de mazelenepidemie na de zomer weer zou verdampen. Maar het overlijden van een zeventienjarig meisje zorgde in de media opnieuw voor verhitte discussies en felle ingezonden brieven. Daardoor hebben onderstaande bijdragen over de voors en tegens van vaccinatie hun actualiteitswaarde behouden.

KONTEKSTUEEL

In het septembernummer van Kontekstueel somde ds. P.L. de Jong zijn zomerergernissen op. Wat hij de ‘mazelenmanie’ noemt is er daar een van:

Het zat erin, dat zodra de eerste meldingen binnen kwamen van een mazelenepidemie in de Biblebelt meteen alle liberalen op tilt zouden slaan. Zeker in de zomer. Om die mensen in de Biblebelt te wijzen op hun domheid en onverantwoordelijkheid naar hun kinderen. En hun inconsequenties: de dijken liggen er toch ook voor het geval dat? En rijdt u wel in een auto met airbags? Luisterend naar dit soort rare argumenten dacht ik vaak: wat is nu jullie zorg als liberalen? Mazelen moet je niet onderschatten en als je kind het heeft, goed opletten. Zelf heb ik natuurlijk ook mazelen gehad, wie niet? Is dat echt zo’n drama? In Trouw schuwde Ton Planken – indertijd een heel knap politiek journalist bij de televisie, zo goed dat hij voor zichzelf ging – zelfs niet woorden als ‘kinderoffers’ en ‘strafbaarstelling door de staat’. (…) In een onbewaakt moment liet premier Rutte zich verleiden de refodominees op te roepen hun parochianen te zeggen dat een mazelenprik ook een geschenk van God kan zijn – ‘ik ben zelf ook gelovig’ – en ook: ‘zo’n lijdend kind is toch vreselijk om te zien?

De Jong vraagt echter ook aandacht voor een ander punt:

Waarom zeiden de refodominees zo weinig? Waarom hielden ze het op een vrije ,kwestie waarvoor iedereen in gebed de Here moest raadplegen? Bij ‘Knevel en Van den Brink’ liet SGP-voorman Kees van der Staaij zich niet verleiden een uitspraak te doen: ‘Ik ben blij dat het in onze achterban een kwestie is waarover iedereen vrij mag denken en zijn beslissing in afhankelijkheid nemen.’ Van een politicus kun je niet meer verwachten. Maar de refodominees? Waarom zeiden zij niets? Omdat ze, voor zover ik het heb gevolgd, zelf tegen het inenten zijn. Maar zeg dat maar eens hardop. ‘Wij dringen niets op’, was de visie. Alsof men dat niet alle zondagen doet: standpunten opdringen. Maar bij dit punt zweeg iedereen. Bang voor de wolf die zich dan zou melden?

DE GROENE

In De Groene Amsterdammer stond begin oktober een groot en opvallend genuanceerd artikel over mazelen in de Biblebelt door Anna van Dijk. Daarin worden onder anderen ds. B. Labee en enkele gemeenteleden van de gereformeerde gemeente in Veenendaal alsook de arts Helma Ruijs aan het woord gelaten.

In de media blijven (…) verhalen de ronde doen over moeders die met hun baby’s verborgen in boodschappentassen via een achterdeur het consultatiebureau bezoeken. (…) Helma Ruijs, arts infectieziektebestrijding en onderzoeker bij onder meer ggd Gelderland-Zuid, heeft niet het idee dat stiekem inenten tegenwoordig nog gebeurt: ‘Misschien toen er twintig jaar geleden polio uitbrak, maar nu niet meer.’ Onlangs promoveerde Ruijs op de besluitvorming van reformatorische ouders om wel of niet in te enten. ‘Dit soort verhalen wordt opgeklopt en vaak herhaald’, vertelt ze. ‘Een zekere mate van groepsdruk zal hooguit nog voorkomen binnen de meest conservatieve kerken zoals de Oud Gereformeerde Gemeenten en de Gereformeerde Gemeenten in Nederland.’ Maar, benadrukt Ruijs, in alle kerkverbanden worden kinderen gevaccineerd en nooit zal iemand om die reden uit de kerk of gemeenschap worden gezet. Want de individuele mening telt zwaar binnen het reformatorische geloof. Ruijs onderscheidt twee groepen. De eerste groep volgt klakkeloos de traditie en doet wat vader en moeder ook deden. Dat geldt voor zowel wél als niet inenten. ‘Dat zie je overigens bij het grootste deel van de Nederlandse bevolking’, aldus Ruijs. De tweede groep bestaat uit mensen die over medische beslissingen uitgebreid nadenken. Zij besluiten, met de bijbel als leidraad, op basis van hun eigen argumenten tot wel of niet inenten. (…)’

Dat is een ander beeld dan het etiket van passiviteit dat vaak op het reformatorisch geloof wordt geplakt:

Discussie en deliberatie vinden de leden van dominee Labee’s kerk erg belangrijk – vooral echtparen bespreken veelvuldig de belangrijke beslissingen. Sommige bevindelijken vertellen dat ze daar dagen voor uit kunnen trekken: dan gaan ze bijvoorbeeld samen wandelen in een mooi gebied om te praten over een kwestie. Vaak worden de kinderen, soms de familie of intieme vrienden, bij dit beslissingsproces betrokken. Slechts zelden spreken de echtparen over moeilijke keuzes met artsen of dominees – hooguit vragen ze om extra medische of religieuze uitleg. Helma Ruijs beaamt dit: de mensen die ze interviewde voor haar onderzoek klopten nooit aan bij hun dominee om een beslissing voor ze te nemen.

TROUW

Prof.dr. Fred van Lieburg maakte in een informatief gesprek met Trouw (27 juli) duidelijk wat de achtergronden zijn van het debat over vaccinatie. Het bezwaar tegen inenting heeft te maken met verzet tegen de Verlichting. Een voorbeeld:

In 1823 overlijdt de Schotse arts Edward Jenner, die een veilige manier bedacht om mensen te enten met koepokstof. Zijn dood is groot nieuws, gedenkschriften roemen hem als toonbeeld van Verlichting. Van Lieburg: ‘Isaac da Costa, een belangrijke orthodox-protestantse denker in die tijd, raakte zo geïrriteerd door deze lofzang dat hij het hele Verlichtingsdenken aan de kaak stelde in een boek, ‘Bezwaren tegen den geest der eeuw’. Dat boek kreeg grote invloed.’ Hij is niet de enige. Een ander schrijft zelfs een boekje speciaal tegen vaccinatie. ‘Overigens heeft Da Costa later zijn mening over vaccinatie herzien, iets wat dikwijls wordt vergeten.’ (…)

Toch komen gelovigen die niet inenten altijd met theologische argumenten. God wikt en beschikt, redeneren ze, niet het vaccin. ‘Het is meer vroomheid dan theologie. In de klassieke gereformeerde theologie is het menselijk handelen gewoon erkend naast het goddelijke handelen; mensen zijn daarin redelijke wezens die verantwoordelijkheid dragen. Eigenlijk zit daarin helemaal geen potentieel om tegen vaccinatie te zijn. Niet voor niets nemen de meeste reformatorische kerkgenootschappen geen standpunt in over deze kwestie. Voor en tegen bestaan gewoon naast elkaar.’

Dus het is geen brandende geloofskwestie? ‘De wereld van de preventieve geneeskunde wekt wantrouwen bij orthodoxe protestanten. Daarvoor moet je weer even tweehonderd jaar terug. Eenmaal succesvol werd vaccinatie een van de symbolen van de overwinning van het rationele denken op een wereldbeeld waarin epidemieën aan Gods straffende hand werden toegeschreven.’ Dit was tegen de zin van sommige gelovigen. ‘Ze vonden de wereld niet zo maakbaar als wij mensen denken. Volgens hen is zo’n vaccin een uiting van hoogmoed: alsof ons niets meer kan overkomen. Deze gedachte zie je al bij sommige protestanten tijdens de Verlichting, in de achttiende eeuw. Dan ontstaat er een stroming binnen het calvinistische christendom waarmee veel reformatorische christenen zich nu nog verwant voelen, die persoonlijke spiritualiteit sterk benadrukt. Het verzet tegen vaccins moet je in de context zien van het verzet tegen de Verlichting: tegenstanders weigeren een modern middel te gebruiken, omdat ze denken daarmee mee te gaan in de verlichte wereld. Toch is hun reactie paradoxaal genoeg op een bepaalde manier ook modern.’

Legt u dat eens uit. ‘Ze handelen natuurlijk ook gewoon in hun tijd. Ze zien dat de wereld verandert, zo krijgt de wetenschap meer grip op de natuur. Ze voelen zich gedwongen om zich te verzetten tegen al het nieuwe. De wereld wordt minder onvoorspelbaar, maar zij, redeneren ze, komen tenminste nog op voor Gods onvoorspelbare wereld. Zo zijn deze gelovigen aanvankelijk ook tegen kunstmest, tegen de stoomtrein en tegen verzekeringen. Maar anders dan in de tijd voor de Verlichting, toen vrijwel iedereen geloofde dat de mens geen enkele invloed had op Gods willekeurig handelen, creëren ze een soort menselijk beïnvloedbare voorzienigheid. Ze vinden dat ze voor God en de voorzienigheid moeten opkomen. De mens haast op zo’n voetstuk plaatsen is heel modern. Want als je echt vindt dat God zijn eigen plan trekt, dan maakt het niet uit of je bent ingeënt of niet. God kan je dan toch wel ziek maken als Hij het wil in zijn voorzienigheid.’ (…)

Van Lieburg kiest voor een nuchtere benadering van deze thematiek:

‘Gewoon zakelijk op een rijtje zetten wat vaccinatie is en hoe er in twee eeuwen tijd zoveel verwarring kon ontstaan. Veel politici hebben geen idee dat de refogemeenschap de kant opgaat dat ze vaccinatie aanvaardt. Dat proces moet je gewoon in rust zijn gang laten gaan.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen