BOEKBESPREKING

Dr. Hans van de Wal Tot op het bot verdeeld. Nederlandse protestanten, de zending en de Indonesische revolutie. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 488 blz.; € 29,90.

Met regelmaat van de klok verschijnen er publicaties over een gedeelte van de Nederlandse en Indonesische geschiedenis die soms een herhaling van het bekende zijn of nieuw licht op bekende zaken werpen of deze ordenen. Tot op het bot verdeeld behoort tot de laatste twee categorieën. Met betrekking tot de Nederlandse rol in het dekolonisatieproces van Indonesië moge het duidelijk zijn dat deze geschiedenis niet onbewogen gelezen, verteld of bekeken kan worden. Voor menigeen roept deze periode emotionele herinneringen op. Zij (en hun familie) die in het voormalig Nederlands-Indië gediend of gewerkt hebben dragen vaak nog de littekenen van de wonden van het ‘er geweest zijn’ en het ‘thuiskomen’ met zich mee. Vol ideologie (en ook psychologische druk) waren ze op weg gegaan naar dit ‘stille volk’ dat ‘onderdrukt en uitgebuit werd’. Duizenden van hen waren onkundig van het Indonesische vraagstuk. Maar ‘onze jongens’ en het kabinet waren gevangen door de publieke opinie en zichzelf.

Dr. Hans van de Wal beschrijft en analyseert de geschiedenis met haar heftige debatten en tegenstellingen in het conflict Nederland en de Republiek Indonesië. In het bijzonder gaat het hem om de relatie met en de houding van kerk en zending. In een twaalftal hoofdstukken laat hij de gebeurtenissen in de periode 1945 tot en met 1949 binnen zowel Nederland als Indonesië de revue passeren en schetst hij de impasse van kerk, zending en staat. Ook besteedt hij aandacht aan de internationale verhoudingen en reacties. Van de Wal stelde zich bij het schrijven van zijn dissertatie de centrale vraag waardoor er in de zending anders gedacht werd over het Indonesische nationalisme en vooral de op 17 augustus 1945 geproclameerde Republiek Indonesië. De socioloog C.L. van Doorn en de theoloog H. Kraemer waren voor de Tweede Wereldoorlog dit nationalisme en het verlangen naar vrijheid tegengekomen en hadden geleerd daar serieus mee om te gaan. Zij stonden daarmee in de voorhoede van dit denken. Bij deze vraagstelling en het uiteindelijk resultaat zou ik willen opmerken dat je niet over ‘de’ zending kunt spreken. Uiteindelijk gaat het in dit boek om de gereformeerde (synodale) zending en de zending van de Nederlandse Hervormde kerk (de NZV). Binnen beide zendingen waren de meningen behoorlijk uiteenlopend. Over de visie en de reacties van andere zendingsorganisaties lezen we niets. Hadden ze geen mening of zijn die (bewust) buiten het onderzoek gehouden? De GZB komt slechts zijdelings en niet aan het thema gerelateerd ter sprake. Daarbij wordt het in het tweede geval als ‘de zending van de Gereformeerde Bond’ (pag. 195) genoemd. Die bestaat niet.

In het overigens zeer waardevolle onderzoek geeft Van de Wal aan dat men in Nederland over het algemeen vond dat Nederland en Indonesië (Nederlands-Indië) onlosmakelijk aan elkaar verbonden waren (een soort huwelijk en dat mocht je niet scheiden). Zo werd met theologische redenen (binnen de ARP als politieke spreekbuis van de Gereformeerde Kerken) de Indonesische revolutie gediskwalificeerd. Nederland had van Godswege de opdracht gekregen Indonesië te moeten opvoeden tot het zijn zelfstandigheid aan kon. Deze gedachte was ook ‘te begrijpen’. Nu had de zending anderhalve eeuw lang ons volk voorgelicht over de omgang van Nederlanders (lees: de zendelingen) met de Indonesiërs, christenen en niet-christenen. Deze voorlichting draaide om de welwillendheid van de Nederlanders en de weldaden die de Indonesiërs ontvingen en over de daaruit voortvloeiende dankbare of minstens positieve gevoelens van de laatstgenoemden jegens de Nederlanders (Van Randwijck noemt dat de idee van de ‘tevreden Inlander’). Dan opeens staat die inlander tegen zijn weldoener op. Dat kan niet waar zijn. Dus moet het een kwestie zijn voor een groep jongeren, intelligentsia, door de Japanners opgestookt, door Soekarno geradicaliseerd, die de anderen monddood maakt en eventueel vermoordt. Dit beeld werd bij de mensen in Nederland uiteraard versterkt/ bevestigd door de gruwelen van de Bersiap-tijd. Een en ander vertaalt zich in een conservatieve houding ten aanzien van de koloniale politiek, zowel voor als direct na 1945. Maar toch getuigde dat alles (H. Kraemer) ‘van een onbegrip voor een ligging der dingen in Azië’. Azië was veranderd. In Azië was een onstuitbaar ontwakingsproces gaande dat zich in nationalistische bewegingen manifesteerde. Dit is nog iets anders dan het nationalisme waar Europa zich van had bevrijd. Hier gaat het om het bewust worden van de eigen identiteit.

Deze uitgebreide studie van Van de Wal is zeker de moeite van het lezen waard en is een waardevolle aanvulling op wat er tot nu toe verschenen is. Heel verhelderend is het te lezen dat ‘de’ zending, ondanks alle verdeeldheid en tegenstem, een eigen stem liet horen. Het is een schat aan gesystematiseerde informatie, waarbij een enkele herhaling je helpt de weg niet kwijt te raken. Dat Van de Wal van ’68-’77 in Indonesië gewerkt heeft, zal de lezer niet ontgaan. Grote betrokkenheid en kennis worden getoond. Jammer dat er geen kaart (met uitzondering van een klein exemplaar op pag. 284) is toegevoegd en een chronologische lijst met gebeurtenissen ontbreekt. Overigens wordt het boek ook in het Indonesisch vertaald.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen