GLOBAAL BEKEKEN

In het recent verschenen boek van dr. H. Vreekamp, Als Freyja zich laat zien, beschrijft hij onder andere hoe Epe vrijzinnig werd. Een fragment:

We schrijven het jaar 1868. Op een foto zien we in de opening van de theologische hut de Tongerense Lodewijk Willem Ernst Rauwenhoff staan. Hij is hoogleraar in de theologie te Leiden. Rauwenhoff is een apologeet van het modernisme. In de negentiende eeuw had je globaal drie ‘richtingen’ in de theologie. De orthodoxe of confessionele richting, de Groninger of evangelische richting en de moderne richting. Rauwenhoff vat de kenmerken van het modernisme als volgt puntig samen. Niet kunnen geloven in een God die zich op bovennatuurlijke wijze openbaart en ingrijpt in de dagelijkse gang der dingen. Voor wonderen moet een natuurlijke verklaring gevonden worden. God doorbreekt niet zijn eigen natuurwetten. God kun je leren kennen door je verstand, door ervaring uit de natuur, uit de geschiedenis en uit je innerlijk leven. Wat Jezus betreft, deze was de ideale mens, maar niet goddelijk. Van lichamelijke opstanding kan geen sprake zijn. De Bijbel is een historisch boek en moet ook zo gelezen worden. Leervrijheid is een groot goed en elke vorm van belijdenisdwang moet worden verworpen. Het hart van de moderne richting klopt in de theologische faculteit van Leiden. In de zomer nodigt Rauwenhoff zijn Leidse collega’s uit naar zijn Tongerense landgoed te komen om in de theologenhut met elkaar de moderne theologie te beoefenen. De broedplaats van de negentiende-eeuwse vrijzinnigheid ligt in het Veluwse Epe. De Leidse theologie zoals beoefend in Tongeren zou zich ook uitbreiden naar de dorpskerk van Epe (..) Op 30 mei 1870 besluit de kerkenraad van Epe een brief te versturen aan de synode, waarin geadviseerd wordt om ‘het uitspreken van de woorden in de naam des Vaders, des Zoons en des Heiligen Geestes bij den Doopsbediening niet tot wet te verheffen’.

Uit het proefschrift van Teus van de Lagemaat, De stille revolutie. Individualisering in de Gereformeerde Bond, een fragment over de naar zijn waarneming theologische ontwikkelingen in hervormd-gereformeerde kring.

Specifiek gaat W.L. Tukker, de latere voorzitter van de Bond (1969-1978), in 1957 in een lezing op het Hervormd Seminarium in op veranderingen binnen de Bond. Hij geeft aan dat de theologische ligging van de Bond is veranderd in vergelijking met de vooroorlogse jaren. (…) Dit betreft de verhouding tussen rechtvaardiging en heiliging, verkiezing en belofte, inwendige en uitwendige roeping, wedergeboorte en geloof. Verschillen in visie hebben tot controversen in eigen kring geleid. Het theologisch denken ontwikkelt mee met het theologisch denken binnen de Hervormde kerk en een trinitarische hoofdlijn is herontdekt. ‘Persoonlijk is het voor mij een ontdekking geweest te merken, dat de Reformatie geen orde des heils kende. De Reformatie hield al die stukken bijeen. Als de reformatoren zeiden geloof, dan bedoelden ze hetzelfde als wedergeboorte’ ( W. L. Tukker) Het citaat van Tukker bevestigt de algemene indruk dat vanaf de jaren ’60 en ’70 binnen de Bond andere theologische accenten worden gelegd. Terwijl eerder breed een verbondsmatige beschouwing geen aandacht heeft gekregen of zelfs is afgewezen, wordt zij nu als een belangrijk aspect gezien. De sterke nadruk op de verkiezingsleer maakt plaats voor een christocentrische prediking. Theologen die voorheen vaak snel en scherp wordt afgewezen (Hoedemaker, Woelderink), worden weer als gesprekspartners en inspiratiebronnen beschouwd. De invloed van het denken over rechtvaardiging van de 19e-eeuwse theoloog Kohlbrugge neemt toe, waarbij niet de christen centraal staat maar Christus. Dat geldt ook voor de Utrechts theoloog A.A. van Ruler met zijn visie op de werking van de Geest in de cultuur en zijn theocratische visie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen