STRIJD TEGEN EENZAAMHEID

Om kerkenraden en gemeenteleden een handreiking te bieden schreef de predikant uit Nijkerk het boek Homoseksualiteit tussen Bijbel en actualiteit. Een poging tot verheldering.
Hij deed dit op verzoek van de redactie van de Artiosreeks.
Met zijn nieuwe boek, dat vorige week verscheen, wil ds. Prosman een handreiking bieden voor nadere bezinning. ‘Het is één van de pijnpunten bij kerkenraden dat ze zich niet door de landelijke kerk gesteund weten. In de jaren tachtig heeft het in de Hervormde Kerk gestormd rond homoseksualiteit en tuchtuitoefening. Het orthodoxe deel van de Protestantse Kerk herkent zich niet in de rapporten en de standpunten van onze kerk over homoseksualiteit. Daarom heb ik daar ook kritisch over geschreven.’
De predikant richt zich met zijn publicatie niet alleen op de achterban van de Gereformeerde Bond of op de Protestantse Kerk. ‘Je merkt dat andere kerken hier ook mee worstelen. Juist ten aanzien van dit onderwerp wordt goed over kerkmuren heengekeken. Je moet elkaar een beetje helpen.’

ANTWOORDEN
Over één ding is de predikant glashelder: homoseksualiteit is een complex probleem en er is niet echt een oplossing voor.
‘Maar dat wil niet zeggen dat er geen antwoorden zijn. Rondom homoseksualiteit leven vragen van allerlei aard. Hoe denkt de Bijbel erover? Hoe staat de bezinning in andere kerken ervoor?
Hoe werd er in het verleden over gedacht? Op die vragen kun je wel proberen antwoord te geven.
Door een probleem van verschillende kanten te bekijken, valt er een ander licht over zonder dat je zegt: ‘Hier is de oplossing’.’ Pastoraat heeft altijd met gebrokenheid te maken, aldus ds. Prosman. ‘Die gebrokenheid valt niet op te heffen.’

BIJBELSE GEGEVENS
Hoewel veel mensen het wel weten – ‘de Bijbel veroordeelt homoseksualiteit’ – ligt het zwaartepunt van uw boek in de bespreking van bijbelse gegevens.
‘Altijd weer is de vraag, en dat is de beslissende vraag: ‘Wat zegt de Bijbel?’ Wat daarover geschreven is, ook vanuit de kerkelijke hoek, valt mij tegen. Veel teksten worden wel genoemd en men plaatst er wat kanttekeningen bij, maar een uitgebreide behandeling vind je in de publicaties niet. Het gaat bijvoorbeeld om Genesis 19, Leviticus 18 en 20, Romeinen 1 en om wat de nieuwtestamentische brieven erover zeggen.
Ik denk dat je de lezer een dienst bewijst door dat eens op een rij te zetten. De hermeneutische insteek is daarbij het belangrijkste (hermeneutiek = uitlegkunde). In behoudende kringen verwijst men wel steeds naar het Oude Testament, maar als mensen zoals dr. B. Loonstra en dr. R. Ganzevoort dan de kritische vraag stellen ‘Waarom haal je die ene tekst eruit?’ dan verkeert de gereformeerde gezindte in een bepaalde verlegenheid. Daarom ben ik dieper en uitvoeriger op die hermeneutische vragen ingegaan. Waarom heeft bijvoorbeeld de ene tekst in het Oude Testament nu nog wel gezag en de andere niet? Met het oog daarop zijn de besluiten van het apostelconvent van groot belang. In Handelingen 15 staat wat de christelijke gemeente van de oudtestamentische (mozaïsche) geboden overneemt en wat niet.’

LIEFDESGEBOD
Velen zeggen: ‘Leef uit de liefde dan leven we naar Gods wil’. Waarom keert u zich daartegen?
‘Leven naar het liefdesgebod klinkt wel bijbels, maar het Nieuwe Testament koppelt liefde aan het gebod. Dat gebeurt niet hier of daar, maar het is een doorlopende lijn. Dit geeft ook spanning aan het begrip liefde. Het element van zelfverloochening komt dan in beeld.
De liefde kan niet zonder het gebod. In het evangelie en de brieven van Johannes is de kern juist dat liefde en de gehoorzaamheid aan het gebod van God zo nauw met elkaar verbonden zijn. Je kunt liefde niet als autonoom, zelfstandig begrip hanteren. Dan kunnen we er alle kanten mee op.
Als liefde niet verbonden is met het bijbelse gebod, dan wordt het een bleek begrip dat bijna niet te onderscheiden is van tolerantie.
Dan is liefde niet veel anders dan dat je de ander geen schade toebrengt. Maar liefde heeft een veel diepere inhoud.’

EENZAAM
Het wordt spannend in uw boek als u de suggestie van dispensatie opwerpt: een homorelatie zou in sommige gevallen toch moeten kunnen. Dat is geen goedkeuren, maar toelaten. Later wijst u deze optie toch van de hand. Waarom?
‘Het is geen begaanbare weg. Dispensatie beperkt zich tot één bijzonder en uniek geval. Als we het over homoseksualiteit hebben dan hebben we het over een categorie mensen. Dispensatie leent zich nooit voor een categorie. Het lost helemaal niets op, afgezien van het feit of je het zou moeten willen.’

Homoseksuele gemeenteleden hebben een zware strijd te voeren, zij hopen misschien op zo’n soort oplossing.
‘We moeten het niet zo benaderen dat alleen de homoseksuele medemens het moeilijk heeft. Er zijn ook andere vormen van kruisdragen. Zij die ongehuwd zijn omdat ze nooit een partner tegengekomen zijn, hebben in feite met dezelfde problematiek te maken.
Weduwnaar of weduwe zijn is ook zwaar. Het leven is vaak schrijnend.
Ik denk alleen dat homoseksuele christenen het vaak nog moeilijker hebben, omdat ze er niet over kunnen praten. Misschien is hun situatie toch draaglijk als er een gemeente is die begrip voor hen heeft, als het onderwerp bespreekbaar is en je niet stikt in de eenzaamheid. De eenzaamheid lijkt me het allerergste. Als die nou eens doorbroken zou kunnen worden.’

SAMENLEVING
Is er bij uzelf iets veranderd door het schrijven van dit boek?
‘In het pastoraat heb ik mensen ontmoet die een strijd met homoseksualiteit voeren. Het is dus niet voor het eerst dat ik ermee bezig ben. Maar door intensieve studie is mij wel veel duidelijker geworden wat de maatschappelijke en politieke impact van het probleem is. Aan de ene kant beseffen we dat homoseksualiteit een politiek item van de eerste orde is. Anderzijds benadert de kerk het als een persoonlijk probleem. We willen een pastorale houding naar individuele gemeenteleden hebben, we willen een begaanbare weg zoeken, maar politiek en samenleving gebruiken de verwarring op het gebied van relaties als breekijzer om de instituten huwelijk en gezin open te breken.
Daarom moet je bij alle welwillendheid en pastorale aandacht ook die andere kant niet uit het oog verliezen. De overheid sleutelt aan het fundament van de samenleving en daar moet de kerk alert op zijn.’

GEMEENTE
Hervormd-gereformeerde gemeenten hebben in hun beleidsplan de zinsnede opgenomen dat er ter plaatse geen homorelaties worden gezegend. Daar bent u niet tevreden mee.
‘In de plaatselijke regeling moet je dit aangeven, maar dat betekent niet dat je ook pastoraal beleid hebt. Zo’n formulering in de plaatselijke regeling geeft iets aan van de identiteit van de gemeente.
Dat is prima. Vervolgens moet de bezinning nog wel op gang komen. Het onderwerp bespreekbaar maken en het doorbreken van de eenzaamheid is het belangrijkste. Je kunt er als kerkenraad dan een duidelijk standpunt op na houden, terwijl er toch nabijheid kan zijn. Er zou zo’n klimaat in de gemeente moeten zijn dat mensen hun problemen kwijt kunnen. Dat is nu lang niet overal het geval.
Hoe je dat precies vorm moet geven is een lastige vraag. Een van de homoseksuele meelezers zei: ‘Ga er alstublieft geen gemeenteavond over houden. Dat wordt toch ook niet gedaan over kinderloosheid.’ Als zo’n kwetsbaar onderwerp expliciet aan de orde komt, kan het de zaak namelijk moeilijker maken en kan men zich meer geïsoleerd voelen. Kerkenraden en predikanten doen er goed aan een signaal af te geven, zodat mensen die ermee tobben weten dat ze bij hen terechtkunnen. Je moet laten weten dat er niet veroordelend over gesproken zal worden.’

INTEGER VERHAAL
Ds. Prosman stelt vast dat veel organisaties vanwege de maatschappelijke en politieke impact huiverig zijn om iets over homoseksualiteit te zeggen. ‘Sommige kerkenraden hebben er iets over in hun beleidsplan staan, maar zetten dat beslist niet op internet. De media zitten er vaak bovenop.
Behoudende christenen voelen zich in het defensief gedrongen, maar maatschappelijke verschuivingen moeten wel gesignaleerd worden. Als kerk moet je niet al te benauwd zijn. Als je een integer verhaal houdt, waar zou je dan bang voor moeten zijn?
Er is een vrijheid van meningsuiting. Waarom zou je jezelf daarin sterke beperkingen opleggen? De bangheid komt ook voort uit onzekerheid, de eigen onzekerheid. Vandaar dat het goed is om weer opnieuw over dit thema na te denken. Als de bezinning niet op gang komt, zullen kerkenraden zich uiteindelijk laten leiden door wat in de samenleving leeft. Aan de hand daarvan gaat men toch beleid ontwikkelen. Dat is volgens mij niet goed. Het gaat er nu om dat er breed opnieuw over het thema homoseksualiteit wordt nagedacht.’

N.a.v. Dr. Ad Prosman, ‘Homoseksualiteit tussen Bijbel en actualiteit. Een poging tot verheldering’, Artiosreeks, uitg. Groen, Heerenveen; 283 blz.; € 12,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen