GESPREKSAANWIJZINGEN

Ds. Bos heeft ervaren dat de Heidelbergse Catechismus in het pastoraat een belangrijke leidraad is en zo ook een hulpmiddel kan zijn in het pastorale gesprek. Anders gezegd: de catechismus heeft niet alleen waarde als ‘leerboek’ in de catechese of als ‘schatboek’ in de prediking, zij heeft ook zeker herderlijke betekenis in de pastorale praktijk. Om de vertaalslag naar de mens in onze tijd en cultuur te kunnen maken is het nodig om deze cultuur te duiden. De auteur ziet in deze tijd een streven naar vrijheid als centraal gegeven. Vrijheid betekent voor de mens een bijna onbeperkt kunnen bevredigen van behoeften en het ‘alles zelf kunnen bepalen’. Vanuit het geloof weten we echter dat we echte vrijheid alleen ontvangen in overgave aan Christus. Het geloof heeft in zichzelf dan ook iets paradoxaals: echte vrijheid ligt in overgave aan Christus en je door Hem laten leiden. De auteur probeert het evenwicht te bewaren in spreken vanuit geloof én ervaring, hoofd én hart, kennis én vertrouwen. We kunnen niet alleen rationeel geloven en daarom benadrukt hij, met de catechismus, steeds de relationele kant.

VRAGEN

Om dicht bij het hart te komen gebruikt de catechismus de stijl van vragen stellen-antwoordendoorvragen. Hierdoor kunnen geloofswaarheden gemakkelijker toegeëigend en verinnerlijkt worden. Juist doordat de opzet vragenderwijs is, is de catechismus herderlijk van aard en waardevol in het geloofsgesprek. Om het verhaal van het leven van de ander voluit tot zijn recht te laten komen en te kunnen plaatsen in het verhaal van God met de mens, is oprecht luisteren een voorwaarde. De lezer krijgt in Bevrijd geloven waardevolle handvatten rond gespreksvaardigheden en gespreksstijl om als pastor vooral gespreksbegeleider te kunnen zijn.

FOCUS

De auteur richt zich op hen die pastorale bezoeken afleggen, zoals predikanten, kerkelijk werkers en ouderlingen. In Bevrijd geloven ligt de focus op de pastorale vragen rond geloofszekerheid en toe-eigening. Steeds weer blijkt de verwondering over de vrijheid en de zekerheid die de catechismus vanuit het Woord biedt . ‘De catechismus leert het geloof persoonlijk toe te eigenen en biedt een gezonde voedingsbodem voor de groei en de verdieping van het geloof.’ Vanuit de catechismus schetst de auteur een mogelijke structuur in geestelijke begeleiding. Hierbij geeft hij drie grote lijnen aan: het getrooste leven, het leven in zonde en het begin van nieuw leven. Bevrijdend helpen vanuit de catechismus is in de eerste plaats troost bieden. Daarbij is luisteren naar (geestelijk) lijden van grote betekenis. In gesprekken blijkt twijfel een veel voorkomende vorm van geestelijk lijden te zijn. In de vraag en antwoord 2 van de catechismus vinden we dan een ‘vingerwijzing op de hoofdweg voor het getrooste leven’.

SCHULD

Een pastor kan niet om vragen rond oordeel en verlossing heen. Vragen rond schuld en schuldgevoel zijn de meest wezenlijke, maar tegelijk ook misschien wel het moeilijkste aspect in het pastoraat. De auteur probeert met de catechismus de diepte te peilen in het ‘onbekwaam tot enig goed’, in het ‘niet kunnen beantwoorden aan het hoge ideaal’, in het verlangen naar oorspronkelijke heelheid en het vrij voelen tegenover God en medemens. Hierbij worden pastorale vingerwijzingen geboden om bevrijdend hulp te bieden. De catechismus schenkt vervolgens aandacht aan het begin van het nieuwe leven: leven uit het geloof, door de leiding van God, naar het beeld van Christus. Hierbij worden contouren zichtbaar hoe God, van buiten ons, in ons diepste innerlijk werkt door Zijn Woord en Geest. Vergeving en verlossing staan centraal. Hierin krijgen vragen rond het verstaan van God, voorzienigheid maar ook de navolging een plek. In het pastorale gesprek blijkt dat er vele vragen leven rond het werk van de Heilige Geest en het zicht op (leven in) het Koninkrijk van God, rond rechtvaardiging, heiliging en het deel krijgen hieraan. Eenzijdigheid in denken kan leiden tot wanhoop. Wie dit herkent vanuit de pastorale praktijk, vindt ook hierbij in Bevrijd geloven een pastorale vingerwijzing. De catechismus besluit met de dankbaarheid. Dit uit zich in het vertrouwen op God, de overgave aan Hem, het verwachten van alle goeds van Hem en Hem met het hele hart liefhebben. In dit licht vormen de Tien Geboden verkeersregels die ons leven beschermen. Het gebod zet aan tot gebed; het gebed geeft vorm aan aanhankelijkheid en afhankelijkheid als belangrijkste uiting van leven in relatie met God. Essentieel is het aanroepen van Zijn Naam, dit geeft existentieel zicht op de belofte van verlossingszekerheid. Opvallend in ‘Bevrijd geloven’ vind ik dat de schrijver duidelijk bekering en wedergeboorte plaatst na het geloof en daarbij opmerkt dat ‘het innerlijke kennen van Christus maakt dat we een innerlijke afkeer krijgen van zonden’. ‘Beven voor Gods wet’ kan leiden tot wanhoop, maar als je weet van vergeving kun je zonde onder ogen zien en belijden. De catechismus stelt het vertrouwen op de belofte centraal.

POSTMODERNE MENS

Hoewel ds. Bos waardevolle vingerwijzingen geeft voor het (pastorale) geloofsgesprek in de gemeente, is zijn doelgroep beperkt. Zijn typering van mens en cultuur, ook in de verschillende casussen, is wat kort door de bocht. Om echt te kunnen aansluiten bij de postmoderne mens (inclusief jongeren) is een meer open houding en een grotere vertaalslag naar bestaansniveau nodig, naar de diepe lagen in ons bestaan van angst en vertrouwen, gemis en verlangen, afwijzing en erkenning, pijn en genezing. De bijbelse kernwaarden die in de Heidelbergse Catechismus uitkristalliseren hebben blijvende betekenis, maar kunnen nog verder doorvertaald worden dan in Bevrijd geloven gebeurt.

T. van de Water- Luijk uit Nijkerk is freelance kerkelijk werker en lid van de commissie Toerusting van de Gereformeerde Bond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen