Catechismusjaar 2013

De belangstelling voor het oude, maar telkens weer nieuwe leerboek en belijdenis van de kerk is veel groter dan vijftig jaar geleden, toen de Heidelberger 400 jaar bestond. De rol van de (digitale) media heeft meegespeeld. Maar voor velen deed ook de vraag mee: wat is nu eigenlijk onze identiteit als (gereformeerde) christenen? Hiervoor blijkt de catechismus ons woorden aan te reiken. Woorden die cirkelen rondom de eerste onovertroffen vraag en antwoord over de enige troost in ons leven en sterven. Het afgelopen jaar zou wel eens een begin gemaakt kunnen zijn met het kijken met nieuwe ogen naar die spiritualiteit.

OPENING
Het begon op 19 januari in de St. Jan te Gouda. Daar had ’s avonds na een symposium in de Driestar de opening van het catechismusjaar plaats. Op 30 oktober was op dezelfde plaats de sluiting. Daar waren de mensen te vinden die samen het levende netwerk van het jubileum van de catechismus vormen. Daar ervoeren we de samenbindende kracht van de Heidelberger. Tussen de opening en sluiting hebben veel activiteiten plaatsgevonden (zie kader). Te veel om op te noemen.
Het kloppende hart van het jubileum vormden de plaatselijke samenkomsten in de gemeenten.
Zelf mocht ik daar telkens weer aan mee doen. Het waren vaak open en eerlijke avonden. De gezamenlijke kerken in Staphorst/Rouveen belegden op initiatief van ds. P. van den Berg (gereformeerd vrijgemaakt predikant te Staphorst) een bijzondere avond. Hier ontmoetten ongeveer 450 hersteld-hervormden, leden van de Protestantse Kerk, vrijgemaakt- en oud gereformeerden elkaar. Het was een avond om nooit te vergeten. Laat ik ook de prachtige ontmoeting met onze blinde broeders en zusters in Sonneheerdt in Ermelo noemen.

DANKBAAR
Wanneer we het geheel van deze activiteiten overzien, mogen we dankbaar zijn. We hebben in 2013 de trouw van God door de eeuwen heen op ongekende wijze ervaren. Tot op de dag van vandaag mag de Heidelberger een eigen, soms zelfs grote plaats innemen in geloof en kerk. Laten we er zuinig op zijn en de talenten die we ‘om niet’ ontvingen niet begraven. Wat mij opviel bij alles wat we mochten beleven en vieren, zijn de volgende dingen. Er waren bij het jubileum mensen en instanties betrokken van wie je het niet verwacht had. Ik denk aan Eukumindo, het Europees oecumenisch samenwerkingsverband met de kerken in Indonesië en de vereniging Sonneheerdt, maar ook aan de gezamenlijke kerken in Staphorst. Anderen van wie je verwacht had dat ze meededen, deden niet mee, zoals de synode van de Protestantse Kerk. Jammer. Dat is een gemiste kans.

OUDEREN
Tijdens de vele plaatselijke bijeenkomsten vielen mij ook bepaalde dingen op. Zo had de aanwezigheid van predikanten een motiverende invloed, maar hun afwezigheid werkte demotiverend. De meeste bezoekers waren ouderen. Voor veel jongeren leeft de catechismus niet. Ouderen slagen er niet in om de inhoud van de Heidelberger uit te stralen naar de generaties onder de veertig. Als het gaat om het uit het hoofd leren van de catechismus, bleken veel gemeenteleden daar negatieve gevoelens bij te hebben. Dat betreft ook in heel wat gevallen de vroegere catechismuspreek, die men als abstract en dogmatischonpersoonlijk had ervaren. Tegelijk schrok ik ervan dat de kennis van dit belijdenisgeschrift zo gering is. Ook merkte ik tot mijn verbazing dat de vele publicaties die afgelopen jaar verschenen voor de meeste ‘gewone’ gemeenteleden volslagen onbekend zijn gebleven. Hier schort iets aan de communicatie.

WETTISCHE SCHEMA’S
Zo zouden wel meer minpunten te noemen zijn. Maar we doen de vele initiatiefnemers geen recht als we het hierbij zouden laten. Telkens weer trof mij het enthousiasme – bijna een Entdeckungsfreude – tijdens de vele bijeenkomsten Dan keken we met nieuwe ogen naar de spiritualiteit van dit oude, wijze leerboek, bevrijd van wettische schema’s, die zo veel en zo lang het bevrijdingslied van Heidelberg hebben misvormd en het levend getuigenis hebben gestold.
Vinden we het vreemd dat onze jongeren dan weg zijn? We hebben wat vruchteloos gediscussieerd over de drieslag: ellende, verlossing en dankbaarheid. De Heidelberger is in plaats van een samenbindend lied op Gods genade vaak verworden tot een treurig voorbeeld van verdeeldheid, vanwege al de opgelegde rasters die hem monddood maakten.

UITDAGING
Waar deze rasters worden weggenomen en de catechismus ineens zijn eigen lied begint te zingen, daar bloeit alles open. En daar ligt nu voor ons de uitdaging en de opdracht naar de nieuwe generatie toe. Na alles wat we het voorbije jaar meemaakten, is het mijn overtuiging dat de Heidelberger een samenbindende kracht bezit. Maar dan moet de catechismus wel zelf aan het woord komen. Dat samenbindende betreft de generaties, maar ook de traditie en het heden en ook de vele (gereformeerde) kerken.
We hebben dat als een geschenk ervaren in Staphorst. Maar ook in Salatiga in Indonesië, waar zoveel verschillende kerken, van Papoea tot Sumatra elkaar vonden in de verwoording van het geloof in de catechismus. Niets bindt meer samen dan de belijdenis van zondag 1: ik ben niet (meer) van mezelf, maar van Jezus Christus. Mogen we hier ook eens hoopvol kijken naar het COGG? De Heidelberger kan het ‘verscheurd verlangen’ vervullen. Hoeveel jongeren en ouderen snakken er niet naar? Zou dit de oogst van het jubileumjaar mogen zijn? Het antwoord is aan ons.

PUBLICATIES
• Facsimile’s van de eerste Duitse druk en van de eerste Nederlandse vertaling (Emden 1563) (Van Wijnen, Franeker).
• Diverse wetenschappelijke uitgaven, bijvoorbeeld het Handboek Heidelbergse Catechismus van A. Huijgen e.a. (Kok, Utrecht).
• Publicaties voor de gemeente, bijvoorbeeld C. Bos, Bevrijd geloven (Groen, Heerenveen) en P.J. Vergunst, W. Verboom, Catechismus.nu (Boekencentrum, Zoetermeer).
• In het buitenland verscheen onder andere L.D. Bierma The Theology of the Heidelberg Catechism (Grand Rapids).
• Artikelen in kerkelijke bladen en tijdschriften, zoals het Nederlands Dagblad, het Reformatorisch Dagblad en Visie. Het RD spande de kroon. Er kan nauwelijks een ander onderwerp genoemd worden waaraan zoveel kolommen gewijd werden. Chapeau!
• Twee glossy’s: Zondag (Kok) en Eenheid (Groen). • Het Grote Catechismusspel (Groen).

BIJEENKOMSTEN
• Wetenschappelijke conferenties en symposia (van Apeldoorn tot Stellenbosch, van Leuven tot Cluj en van Heidelberg tot Atlanta). • Kerkelijke, semikerkelijke bijeenkomsten en debatavonden.
• Op de Wegwijsbeurs in Utrecht, waar Protestants Nederland achter de schermen de motor was.
• Festiviteiten in Heidelberg: de wetenschappelijke conferentie van de Theologische Faculteit, kerkelijke vieringen, waaraan jongeren uit Enschede meededen en tentoonstellingen in het Slot en in het museum.
• Reizen naar bekende plaatsen uit de tijd van de verschijning van de catechismus.

IN DE TOEKOMST
• Samenzangsessies rondom de berijming van dr. H. van ’t Veld om te komen tot een cd.
• Nieuwe eigentijdse catechismus als leerboek. • Interkerkelijk opgezette nieuwe postille voor de catechismuspreek.

Dr. W. Verboom uit Harderwijk is emeritus hoogleraar geschiedenis van het gereformeerd protestantisme

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen