Boekbesprekingen

Gerard Dekker Dat Koninkrijk, verwachten we dat nog? Over de ontwikkeling van de samenleving en de houding van het christendom daartegenover. Uitg. Meinema, Zoetermeer; 136 blz.; € 12,95.

De auteur noemt deze publicatie eerder een essay dan een boek. Het wijkt af van zijn eerdere godsdienstsociologische werken, omdat het niet slechts een objectieve beschrijving van een situatie weergeeft, maar doortrokken is van een persoonlijke zorg om de manier waarop de kerken reageren op maatschappelijke veranderingen, of misschien juist om de manier waarop ze dat niet doen. In het essay gaat het om de spannende vraag of christenen nog wel de spanningsvolle verwachting van het Koninkrijk van God kennen. Dekker vreest van niet en leest dat voor een belangrijk deel af aan de afwijzende reactie van de kerken op allerlei ontwikkelingen in onze maatschappij. Volgens Dekker is er sprake van veel conservatisme en worden kansen gemist om als christenen ons te manifesteren in die maatschappij. Er is namelijk volgens de auteur veel aanleiding om juist in het licht van die veranderingen actiever aanwezig te zijn. Ze zijn in Dekkers oog eerder positief dan negatief te duiden. Hij werkt dat voor een aantal maatschappelijke ontwikkelingen uit. Hij constateert dat er op het gebied van oorlog en vrede al veel gewonnen is. Lokaal is er wel geweld, maar op mondiaal niveau minder dan voorheen. Er is daarentegen veel meer internationale samenwerking ontstaan. Door de dekolonisatie is er meer recht in de internationale verhoudingen gekomen. Ook voor mensenrechten is meer aandacht gekomen. Het streven naar duurzaamheid heeft een blijvende plaats in het overheidsbeleid gekregen. In de verhouding tussen mensen is meer gelijkheid ontstaan. Minderheidsgroepen worden beter beschermd. Dekker is zeer te spreken over de vrouwenen homo-emancipatie. Ook de individualisering en de toegenomen mondigheid ziet hij als positieve ontwikkelingen. Op het vlak van het persoonlijk leven zijn levensstandaard en -verwachting hoger geworden. Kortom, wat Dekker betreft is de maatschappij er vrijwel alleen maar beter op geworden. Al deze ontwikkelingen ziet hij zonder meer als manifestaties van het Koninkrijk van God. Hij sluit daarbij aan bij Bonhoeffer, die ook de secularisatie positief waardeert. Daarmee komen we bij het punt waar Dekkers analyse volstrekt geen recht doet aan de bijbelse notie van het Koninkrijk. Dat is immers in de eerste plaats het domein waar Christus het voor het zeggen heeft en waar Hij aanbeden wordt. De huidige ontwikkelingen in de samenleving drijven daar eerder van weg en in die zin is Dekkers optimisme volledig ten onrechte. Bovendien denkt Dekker als het gaat over het Koninkrijk helemaal in termen van menselijke maakbaarheid. Wat dat betreft kon de titel van het essay beter zijn: ‘Dat Koninkrijk, gaan we dat nog maken?’

M.J. DE VRIES, PAPENDRECHT

Fred van Lieburg (red.) Opwekking van de natie. Het protestantse Réveil in Nederland. Uitg. Verloren, Hilversum; 311 blz.; € 29,-.

Deze bundel artikelen over het Réveil is een exponent van de derde fase waarin het Réveilonderzoek zich bevindt. Na de focus op (de betekenis van) personen uit het Réveil en het belichten van deelaspecten van het Réveil wordt in de huidige cultuurhistorische benadering het Réveil in een breder (inter) nationaal perspectief geplaatst. De bundel bevat veel afzonderlijke en uitvoerige studies naar ‘een veelvormige beweging waarop historici moeilijk greep kunnen krijgen’, die in elk geval deel uitmaakte van een keten van religieuze revitaliseringsoffensieven die in een kantelend politiek getij een herleving van geloof en traditie nastreefden. Prof.dr. D.Th. Kuiper onderzoekt in deze bundel de sociale en culturele afkomst en onderlinge verbondenheid van 66 Réveilfamilies. Hij concludeert dat het nageslacht zich tot de ethischen en confessionelen in de Hervormde Kerk rekende, maar er ook afzwaaiers waren, naar de Kohlbruggianen, de apostolische gemeente, de Vergadering der gelovigen. Dr. Bart Wallet gaat na hoe de Joodse identiteit van Da Costa en diens ‘zelfbewuste Joodse interpretatie van het christelijk geloof’ voor het Réveil bepalend was. Ook voor onze tijd van belang is het antwoord op de vraag waarmee Bart Jan Spruyt zijn bijdrage begint: ‘Wat is er hede ten dage meer over van het Réveil dan een vervagende nostalgische herinnering en de stichting Tot Heil des Volks?’ Hij luistert daarbij naar Chantepie de la Saussaye, die een nader Réveil wilde waarin de erfenis van godsvrucht uit het begin zou uitgroeien tot een geloof dat zich rekenschap gaf van de vragen van de tijd, een geloof dat zich vanuit de organische samenhang van heel de Schrift niet opsluit in de eigen wereld, een geloof dat daarmee meer is dan een eiland van troost en toevlucht. Fred van Lieburg laat de scopus van anderhalve eeuw onderzoek naar het Réveil zien en concludeert dat deze beweging steeds weer kan inspireren tot ‘eigentijdse perspectieven en agenda’s om in het belang van een goede samenleving de balans tussen gezin, school, kerk en staat te bepalen.’ Herman Paul gaat in de slotbeschouwing explicieter in op de relevantie van onderzoek naar het Réveil, waarbij hij pleit voor onderzoek vanuit het brede perspectief van een geschiedbeoefening die religie als een van de drijvende krachten in een samenleving serieus wil nemen. Met Opwekking van de natie heeft Paul de vrucht in handen van wetenschappers die religie niet aan kerkhistorici willen overlaten. Deze bundel inspireert ons op de schouders van ons voorgeslacht te gaan staan en zo meer te zien dan een vorige generatie kon.

P.J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen