WIJ ZIJN OP REIS

Vanwege Christus’ licht is er ook een christelijke jaartelling gekomen. In de zevende eeuw na Christus kerstende de monnik Dionysius Exiguüs de tijd door haar af te meten aan het Annus Domini: het jaar onzes Heeren. Het jaar van de geboorte van Christus is sindsdien het jaar 1 A.D. De christelijke jaartelling heiligt hiermee de tijd door haar te verbinden met Christus’ levensreis van ontvangenis tot verrijzenis. De Franse Revolutie (1789) wilde deze jaartelling afschaffen. Gelukkig is het haar niet gelukt om de tijdrekening zakelijk te maken en tellen wij ook in deze moderne en postmoderne tijden de jaren nog christelijk. A.D. 2013 hebben we vorige week afgesloten en we zijn A.D. 2014 binnengegaan. Waar staan wij tussen begin en einde van de tijden? Ik wil proberen om een balans op te maken en ik doe dat door vanuit een breder perspectief van twintig eeuwen Avondland te kijken naar A.D. 2013 en vooruit te blikken naar A.D. 2014.

HUIS VAN EUROPA

‘Europa’ was 2000 jaar geleden een Griekse godin die haar woning had gezocht in de Teutoonse en Germaanse wouden ten noorden van de Middellandse Zee. Zij is gekerstend door Paulus en Petrus, die gehoor gaven aan haar roep: ‘Kom over en help’. In hun spoor brachten monniken het Evangelie hier en ontstonden de eerste kerkjes die later uitgroeiden tot vroegchristelijke basilieken, Romaanse kerken en Gothische kathedralen. Europa was van een Griekse godin een christelijke dienares geworden. Europa werd van een heidense tempel een ‘Huis Gods’. Helaas is er verval gekomen in dat Huis. Kerk en wereld raakten al te zeer verstrikt onder de pausen van de 16e eeuw. Hervormers werden bloedig vervolgd en vermoord door de grootinquisiteurs die Christus toeriepen: ‘Wat komt Gij ons voor de voeten lopen’ (Dostojewski). Naast de kathedraal ontstond de kerk der Reformatie en de wegen gingen gescheiden sindsdien. Het ene premoderne christelijke Europa was in tweeën gescheurd.

ZIJLIJN

De moderniteit diende zich aan. Geloof en kerk werden in een traag en lang proces vanaf de 16e en 17e eeuw naar de zijlijn geduwd. Het licht der rede werd ontstoken in het Maison Claire van de Verlichting. Tijdens de Franse Revolutie werden meer dan 4000 kerken en kloosters vernietigd. Terwijl de elite dacht dat het licht der rede tot vooruitgang en humaniteit zou leiden, woekerde ondergronds de ultieme duisternis: het occulte Arische denken. Dit denken kwam in Hitler en het nazisme in 1933 bovengronds. Het wilde de gehele wereld veroveren en in het bijzonder het volk Gods – Israël en de Belijdende Kerk – uitroeien. Ternauwernood zijn we hieraan ontkomen. Er is in 1948 zelfs een wederkeer gekomen van de Joden naar Israël.

POSTMODERNE TIJDEN

Na de Tweede Wereldoorlog was het Huis van Europa een ruïne geworden. De na-moderne tijd ofwel de postmoderniteit brak zich baan. Alles was gefragmenteerd. Het geloof in een omvattend huis van geborgenheid was teloor gegaan. Ieder mens zocht en zoekt in deze postmoderne tijden zijn eigen huisje te bouwen zolang hij hier ronddoolt, geworpen in een nameloos en zinledig bestaan. Het enige ‘isme’ dat in deze postmoderne tijden nog wist te overleven was het consumptieve kapitalisme. Dat schiep zich een immense comfortzone in de achterliggende decennia en plunderde systematisch en met genoegen Gods goede schepping. Toen brak het jaar onzes Heeren 2013 aan.

A.D. 2013

We verkeren in een diepe economische crisis en we leren er niets van. Zodra het tij keert en we de kans krijgen, gaan we weer risicoondernemen en hollen we weer achter onze begeerte aan. Toen in november bekend werd dat er 0,1 procent economische groei was waargenomen, ontstonden er emotionele taferelen van pure vreugde en opwinding. Zelfs de bank die ooit een boerenleenbank was en als een vader lette op het geld van de boeren, is gevallen voor het grootkapitaal. Politici zijn verbijsterend nietszeggend in hun antwoorden op de crisis. Onze eigen premier smeekte het volk via de tv om toch weer eens een auto of huis te gaan kopen. Waar is de staatsman gebleven die ons als een Churchill de weg wijst? We herdenken 200 jaar monarchie, maar wat bindt ons nog samen als natie? We hoeven geen nationalist te zijn om de geestelijke erfenis van onze geschiedenis als een samenbindende kracht te koesteren: de strijd tegen water en tirannie onder Gods Ruysdaelhemel. Staat er in Holland nog een Huis?

HARDER

Ons land is in geestelijke zin weer harder geworden. Wie in het publieke domein iets durfde te zeggen dat tegen de tijdgeest ingaat, werd via de media neergesabeld. Mevrouw Orbán-de Haas moest onderduiken omdat ze gepleit had voor het huwelijk en tegen abortus. Kees van der Staaij kreeg de gasten van Pauw en Witteman over zich heen omdat hij zich verzette tegen de overspelsite Second Love. Toen een meisje van zeventien stierf, omdat ze uit principe niet was ingeënt tegen mazelen was het denkend deel der natie in opperste verontwaardiging. Aan de andere kant is de reactie op het aantal slachtoffers van comazuipen een oorverdovende stilte. In bladen als Spits en Metro en in programma’s als Pownews werd en wordt het christelijk geloof belachelijk gemaakt door mensen als Luuc Koelman en Rutger van Castricum. Voor hen is niets meer heilig.

BUITEN ONS LAND

Buiten ons land en buiten Europa woeden oorlogen. Waar velen in het Westen de zogenaamde democratiseringsgolf in het Midden- Oosten toejuichten, blijkt nu het ware gezicht van deze volksopstand: de kerk wordt in Egypte, Syrië en andere landen zwaar verdrukt. De oude leiders waren tirannen, maar zij wisten nog wel de geest in de fles te houden. Die komt nu, onder het mom van democratie, boven de oppervlakte. Er waren talloos vele hongersnoden, epidemieën, rampen en ziekten en recent was er de verschrikkelijke, allesvernietigende cycloon op de Filipijnen. Het was geen vrolijk jaar jaar. Het jaar 2013 dat deed denken aan de woorden uit de Schrift aangaande de laatste tijden dat de liefde zal verkillen en er oorlogen en geruchten van oorlogen zullen zijn.

KERK

Het 50e sterfjaar van de grote christelijke apologeet C.S. Lewis (1963) werd herdacht. Lewis verstond zijn tijd en wist vele moderne en postmoderne zoekers aan te raken met de genade Gods: alleen in Christus kan de leegte van de tijd werkelijk gevuld worden. Zelf had Lewis na een lange zoektocht en na veel verzet en strijd de vrede Gods mogen vinden in de Joy of ‘vreugde der overgave’. Het 200e geboortejaar van de grote christelijke denker Søren Kierkegaard (1813) werd herdacht. Hij was een gestalte van licht in de duisternis en ook een profetische gestalte die het moderne Europa de diepte van het heil voorhield: ieder mens moet werkelijk voor Gods aangezicht existeren. Ook Kierkegaard kende de Joy, getuige zijn grafschrift dat spreekt van de zoete vreugde van het verlangen naar ‘mijn Christus te loven in rozentuinen’. Er waren kerkelijke synodes van een aantal kleine denominaties en men probeerde de tijden te verstaan en antwoorden te vinden op de problemen van deze tijden. De noodzaak tot eenheid van de kerken onderling was onderwerp van gesprek. Kleine stappen van hoop werden daar gezet in de richting van kanselruil of geloofsgesprek. Er was zelfs een Nationale Synode in Dordrecht en velen hebben de urgentie van de eenheid van de kerk gevoeld. Tegelijkertijd werd in dit alles de verdeeldheid ook weer duidelijk zichtbaar.

NIEUWE PAUS

In Rome sprak een nieuwe paus de wereld toe: Franciscus. Er was harde kritiek op hem en het woord ‘antichrist’ weerklonk her en der ter diskwalificatie van deze paus van Rome. Maar dat het ‘Onze Vader’ voor de gehele wereld klonk heeft mij ontroerd en het boek Jezus Christus van paus Benedictus vind ik een prachtig boek. Ik kan niet meegaan in de al te harde kritiek van sommigen op de paus. Daarmee moffel ik niks weg want ik wil geen martelaar vergeten die onder het juk van deze kerk gevallen is en waarvoor zij nog altijd geen schuld beleed. Maar ik geloof wel dat er dwars door de misstanden heen – en hebben wijzelf die niet evenzeer? – ook in deze kerk licht en heil is. Ik heb afgelopen jaar tijdens diverse bezoeken die ik samen met een goede vriend aan het klooster bracht, ook zelf de vrucht en zegen daarvan mogen ervaren. Laten wij verlangen naar een toewending van Rome en Reformatie tot het aangezicht Gods in Christus.

GROOTSTE LICHT

Misschien is het grootste licht Gods in de kerk afgelopen jaar wel geweest dat er door tal van predikanten, onderwijzers, ouders of wie dan ook het Woord is gepredikt en er door vele gelovigen is geworsteld, geleden, gebeden en gehandeld in een geest van geloof en barmhartigheid. Dat alles krijgt geen Televizier- Ring of Oscarnominatie voor de wereldse podia maar het bestaat voor Gods aangezicht en wordt in Zijn fles bewaard. Misschien dat een teken van dit licht ook oplichtte toen op de puinhopen van de ramp in de Filipijnen een kind geboren werd dat van de ouders – zonder dat ze wellicht wisten dat dit jaar een Lewisjaar is – de naam Joy kreeg. Wat een moed om je kind op de puinhopen van je huis en leven deze naam te schenken. God zegene deze ouders en dit land en heel de arme wereld.

A.D. 2014

Vaak denk ik dat de Europese beschaving naar haar einde neigt. Wat zou er na het postmodernisme nog moeten komen? Misschien gaat God de fakkel van het Huis van Europa wel weghalen. Maar als ik dan langs de rivier hier bij ons kleine huis aan de Merwede loop en een vleug voorjaar ruik en in de verte de koekoek weer hoor roepen als het voorjaar nadert, dan denk ik: misschien gaat God met Europa en met ons land nog wel een weg van ommekeer en reveil. Misschien ontluikt er wel een nieuwe premoderniteit over de moderniteit en postmoderniteit heen. Wie weet komen er dan hier weer nieuwe kerkjes en worden de Germanen opnieuw gekerstend. Tijdens lezingen bemerk ik heel vaak dat juist de gewone man, vrouw of jongere een intense hang heeft naar een dergelijk reveil. Als ik het goed peil, is erin dezen meer dan voorheen een gevoel van grote urgentie aan het ontstaan. Wil de kerk deze kracht krijgen, dan moet zij misschien stoppen met het gevecht om het eigen gelijk. Velen zijn de keiharde debatten over ‘de genade te breed of te smal’, het absolute gelijk van de ene of de andere kerk en het elkaar de maat nemen inzake bijbelvertalingen en kledingregels zat.

NIEUW REVEIL Misschien dat de druk van buitenaf nog eens zo groot wordt in het nieuwe jaar of in de nabije toekomst dat we over onze greppels heenstappen en elkaar de hand reiken. Misschien dat een aantal leidslieden nu eens werkelijk in de spiegel moet gaan kijken en van zijn troon moet afkomen. Niet de harde hand en de scherpe lijn, maar de innerlijke kracht en de afhankelijke overgave zullen de kerk in stand houden. ‘Gij hebt kleine kracht’ en ‘Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht’. In naam van de nominale waarheid is door de scherprechters van de genade zóveel schade toegebracht aan de zielen van hen die naar heil en vrede snakken. Voor we het weten zijn we zelf de grootinquisiteur die denkt een Gode welgevallig werk te doen maar in feite Christus voor de voeten loopt. Laten we achter onze ruzies vandaan trekken en op zoek gaan naar een nieuwe eenvoud. Dat is de eenvoud van de genade die alles aan God toeschrijft wat tot ons heil dient. Het is ook de eenvoud die zegt: ‘Komt, gij gezegende des Vaders!’ Dan kan er een nieuwe lente en een nieuw reveil komen in ons land en in de wereld. Dan wordt dit nieuwe jaar, A.D. 2014, ook al is het geen Lewisjaar meer, misschien nog een ‘jaar van vreugde’.

Dr. E. Mackay uit Sliedrecht is docent cultuurgeschiedenis en filosofie aan Driestar Educatief te Gouda.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen