ROOMS-KATHOLIEK BOLWERK

De zestiende eeuw betekent in Polen een bloeitijd voor het protestantisme. Maar mede door de komst van de jezuïeten, met hun agressieve tegenoffensief, verdwijnt het protestantisme in korte tijd weer groten- deels uit Polen.

‘ECHTE’ POOL
In de negentiende eeuw wordt Polen opgedeeld door Pruisen, Rusland en het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Pas in 1918 herkrijgt het land weer zijn onafhankelijkheid.
In deze tijd van zogenaamde delingen identificeren de Polen zich steeds meer met de Rooms-Katholieke Kerk en ontstaat het stereotype beeld dat een echte, vaderlandslievende Pool rooms-katholiek is.
Dit idee leeft nog altijd. Het gevolg is dat Polen protestanten wantrouwen. Vooral de Lutherse Kerk, de grootste protestantse kerk in Polen, wordt vaak de ‘Duitse kerk’ genoemd. Gezien de moeilijke geschiedenis met Duitsland heeft dit een nogal negatieve klank en betekent het eigenlijk dat een lid van de Lutherse Kerk geen goede Pool kan zijn. Het protestantisme is iets vreemds, iets on-Pools.

HEILIGSCHENNIS
Sinds de negentiende eeuw bestaan verschillende evangelicale kerken in Polen, zoals baptisten, broedergemeenten, vergadering van gelovigen. Begin twintigste eeuw komen daar de pinkstergemeenten bij en na 1980 ook vele onafhankelijke charismatische gemeenten. De Rooms-Katholieke Kerk staat vanouds erg negatief tegenover deze kerken en schildert ze als sekten af.
Jezuïeten verspreidden ooit, in de zestiende en zeventiende eeuw, het verzinsel dat er onder de drempel van elke protestantse kerk een Maria- icoon begraven ligt. Anno 2014 geloven veel Polen, vooral op het platteland, dit nog steeds. Ze dénken er niet aan een protestantse kerk binnen te stappen, omdat het voor hen heiligschennis is.
Dit is weliswaar niet de officiële
stem van de Rooms-Katholieke Kerk, en vele geestelijken wijzen dit soort leugens ook af, maar helaas zijn er toch nog veel Polen die protestanten als een gevaarlijke sekte behandelen en bestrijden.
Vooral in kleinere plaatsen en op het platteland is het voor protestanten erg moeilijk om in de maatschappij te functioneren, omdat ze eenvoudigweg niet worden geaccepteerd.

STEEDS MEER MACHT
Veel hangt daarbij af van de plaatselijke priester. Soms doet deze er alles aan om de protestantse kerk tegen te werken, waarbij hij vaak veel invloed bij de lokale overheid heeft en de protestantse kerk ook van die kant tegenwerking kan verwachten. In andere plaatsen kan de plaatselijke priester juist relatief open zijn en vinden er zelfs gemeenschappelijke kerkdiensten plaats, hoewel dit laatste eigenlijk alleen de traditionele protestantse kerken geldt.
De Rooms-Katholieke Kerk probeert vandaag de dag steeds meer macht naar zicht toe te halen. Ze gedraagt zich feitelijk zoals de communistische partij in het vorige regime; ze wil het hele openbare en privéleven controleren en slaagt daar deels ook in.
Er zijn in Polen nauwelijks bijzondere scholen. Op openbare scholen wordt de invloed van de Rooms- Katholieke Kerk steeds groter.
Leerlingen zijn min of meer verplicht aan bepaalde missen deel te nemen en het komt voor dat de godsdienstlerares (meestal een non) protestantse kinderen openlijk als sektarisch bestempelt. Dit maakt het leven voor veel protestantse kinderen moeilijk.
Een deel van de bevolking juicht deze ontwikkeling toe, maar er is onder een toenemend deel ook steeds meer kritiek. Door contacten in het westen en door internationale werkervaring krijgen velen een ruimere blik, waardoor ze ook het protestantisme anders gaan zien.

GEESTELIJK LEVEN
Als het gaat om het geloofsleven in Polen, dan is er weinig verschil tussen een lid van een traditionele protestantse kerk en een roomskatholiek. Geloof bestaat vooral uit bepaalde rituelen en praktijken.
Begrippen als bekering, wedergeboorte en geestelijk leven zijn onbekend. Er zijn in de gereformeerde en lutherse kerken evangelische christenen die werkelijk uit hun geloof leven, maar zij zijn een minderheid.
In evangelicale en charismatische kerken krijgen persoonlijk geloof, een persoonlijke relatie met God en een leven uit geloof veel meer nadruk. Maar hier blijkt de bekering uiteindelijk vaak toch vrij oppervlakkig en vooral op emoties gebaseerd te zijn, waardoor levensheiliging vaak weinig aanwezig is. Een ander probleem is dat veel mensen die de Rooms-Katholieke Kerk verlaten en zich aansluiten bij een protestantse kerk dat doen omdat ze kritiek hebben op de Rooms-Katholieke Kerk, waardoor ze zichzelf vooral als niet-rooms zien. Niet het positieve Evangelie, maar de negatieve kritiek overheerst.
De traditionele protestantse kerken proberen vaak juist zo open mogelijk te zijn ten opzichte van de Rooms-Katholieke Kerk, in de hoop geaccepteerd te worden en meer aanwezig te kunnen zijn in de maatschappij.

GELOOFSKENNIS
Een ander probleem is het grote gemis aan geloofs- en bijbelkennis. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat voorgangers vaak gebrekkige theologische opleiding genoten hebben. In veel, vooral charismatische gemeenten bestaat een afkeer van theologische studie, maar worden geloofservaringen en emoties benadrukt, wat allerlei problemen tot gevolg heeft. Verdrietig genoeg zijn er in veel plaatsen in Polen daarom geen gezonde, bijbelgetrouwe gemeenten. In de plaats waar mijn schoonouders wonen, een stad van 90.000 inwoners, zijn in totaal vijf kleine protestantse gemeenten. Maar deze zijn óf erg vrijzinnig óf zeer charismatisch.

VERDEELD
Tussen de traditionele protestantse kerken en de vrije kerken is weinig contact. Veel lutheranen en gereformeerden zien evangelicalen als sektarisch of fundamentalistisch en omgekeerd gelden de lutheranen en gereformeerden als vrijzinnig en traditioneel, niet veel beter dan de rooms-katholieken.
De historische kerken onderhouden vaak oecumenische contacten met de Rooms-Katholieke Kerk, wat bijvoorbeeld resulteert in gezamenlijke kerkdiensten, waarbij de laatste duidelijk dominant is. Evangelicalen moeten doorgaans niet veel van oecumene hebben.
Onder evangelicale christenen is onderling ook veel verdeeldheid. Het ontbreekt vaak aan zicht op wat fundamenteel is voor het christelijk geloof en wat niet.
Minder belangrijke zaken leiden tot kerkscheuringen, waarbij het kan gebeuren dat in een middelgrote stad drie verschillende pinkstergemeenten bestaan, die alle drie tot het landelijke verband behoren maar onderling geen contact hebben.

SECULARISATIE
Toch is het allemaal niet zo negatief als het lijkt. Er is in de afgelopen twintig jaar duidelijk veel veranderd ten goede en er is minder weerstand tegen protestanten onder de bevolking. Geloof en kerk zijn meer en meer een zaak van keuze dan van gewoonte geworden. De jongere generatie is niet vanzelfsprekend rooms-katholiek, simpelweg omdat hun ouders dat zijn.
Dit maakt het minder ingrijpend uit de Rooms- Katholieke Kerk te treden en lid te worden van een protestantse kerk. Toch valt dit in de praktijk tegen. De meeste uittreders kiezen voor onkerkelijkheid of zelfs voor een andere religie, zoals het boeddhisme. De secularisatie wordt in de toekomst ook een probleem in Polen, hoewel het nog wel zal duren voordat de situatie is zoals in West-Europa.
Ik voorzie geen grote groei van het protestantisme in Polen. Het is hoe dan ook nog steeds erg exotisch en totaal onbekend voor de meeste Polen. De meeste groei verwacht ik in charismatische kerken. Er is een sterke charismatische beweging binnen de Rooms- Katholieke Kerk, waardoor deze geloofsbeleving minder ‘vreemd’ is. Charismatische kerkdiensten zijn bovendien aantrekkelijk: er is veel moderne muziek en er gebeurt veel. Daarnaast zijn charismatische christenen vaak zeer actief op het gebied van hulp aan sociaal zwakkeren. Traditionele evangelicale kerken met de grote nadruk op de Woordverkondiging worden daarentegen als onaantrekkelijk ervaren en door velen als niet meer van deze tijd gezien.

Is het vreemd dat de meeste protestanten in Polen met een soort minderwaardigheidscomplex leven? Toch moeten we bedenken dat de kerk geen menselijk instituut is; ze is van Jezus Christus, Die Zijn kerk bewaart en wil zegenen. Ook in Polen.

P. Snoeijer woont met zijn gezin in de Pools-Duitse grensstad Zgorzelec-Görlitz. Als veldwerker van de stichting In de Rechte Straat schrijft en verzorgt hij artikelen en publicaties. Hij gaat tevens voor in een baptistengemeente.

Wat is de situatie van de kerk in Europa, het continent dat het meest geraakt is door het Evangelie en waar nu de meeste weerstand is? In dit jaar van Europese verkiezingen komt elke veertien dagen een lidstaat naar voren. Deze week: Polen.

GODSDIENST IN POLEN
Polen heeft ca. 38.544.000 inwoners, waarvan het overgrote deel tot de Rooms-Katholieke Kerk behoort. Van de rooms-katholieken bezoekt naar schatting ruim de helft minstens eenmaal per week de mis. Het aantal rooms-katholieken dat nooit in de kerk komt ligt rond 8 procent.
Bij de historische protestantse kerken (luthers, gereformeerd, methodist) ligt het kerkbezoek vrij laag. Nauwkeurige cijfers zijn er niet, maar naar schatting woont slechts zo’n 25 procent regelmatig een kerkdienst bij. Een groot deel, mogelijk meer dan de helft, komt vrijwel nooit meer in de kerk. Onder de evangelische en charismatische kerken ligt het kerkbezoek daarentegen erg hoog.

Kerken in Polen 1997 2012
Rooms-Katholieke Kerk 35.000.000 87 % 33.400.000
Oud-Katholieke Kerken 55.000 0,26 % 43.800
Oosters Orthodoxe Kerken 555.765 1,3 % 559.200
Protestanten (totaal) 159.025 0,4 % 155.000
Jehova’s getuigen 161.000 0,33 % 129.000
Overige religies 20.170 0,05 % 16.000
Niet bij een kerk behorend 2.695.181 4,2 % 1.618.800

De cijfers zijn afkomstig van het Poolse Bureau van Statistiek, bepaald op basis van enquêtes. Kerken geven zelf doorgaans aantallen op. De Rooms-Katholieke Kerk accepteert het feitelijk niet als iemand uit de kerk wil treden. De uitgetreden persoon ziet zichzelf niet meer als rooms-katholiek, maar blijft wel in de kerkelijke administratie staan, omdat de Rooms-Katholieke Kerk hem eenvoudig niet uitschrijft. Daardoor komt de kerk zelf tot duidelijk hogere aantallen en staan veel protestanten formeel en tegen hun wil nog steeds ingeschreven in de Rooms-Katholieke Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen