BOEKBESPREKINGEN

Dr. W. Verboom
Het ene lied en de vele stemmen, 52 catechismuspreken en -verklaringen door de eeuwen heen.
Uitg. Groen, Heerenveen; 880 blz.; € 29,95.
Het ene lied uit Heidelberg heeft de afgelopen 450 jaar vele andere stemmen laten spreken. In deze eeuwen is er heel wat gepreekt en gecatechiseerd over de Heidelbergse Catechismus. En ook vandaag is de Heidelbergse Catechismus nog steeds een beproefd leerboek. De impact van de catechismuspreek op de gemeente kan niet gauw worden overschat. Het ene lied en de vele stemmen bevat 52 catechismuspreken en verklaringen die door dr. W. Verboom zijn samengebracht. Samen behandelen ze alle zondagen van de catechismus. Het betreft uitgaven die door de eeuwen heen zijn verschenen in het Nederlandse taalgebied. In de taal en spelling van deze tijd zijn ze toegankelijk gemaakt voor de huidige (ook mindere geoefende) lezer. De hertaling zorgt er voor dat veel teksten, afgezien van de inhoud, lezen als hedendaagse teksten. Een reeks auteurs brengt zijn opvattingen over de kernen van het geloof onder woorden. Het zijn allemaal schrijvers die in de gereformeerde traditie willen staan en de Heidelbergse Catechismus willen vertolken in hun tijd.
In een inleiding vertelt dr. Verboom kort dat de stemmen die klinken soms sterk van elkaar afwijken. Deze opmerking van dr. Verboom wordt bevestigd bij het lezen. We treffen een verrassende schakering aan in stijl en opvatting. Preken uit de zeventiende eeuw laten soms een duidelijk verschil zien tussen de voetianen en de coccejanen. De voetiaan Cornelius Pouderoyen gaat bij zijn verklaring van zondag 38 (het vierde gebod over de sabbat) uitgebreid op de vraag in welke zaken er op de zondag zijn geoorloofd en welke niet. Zijn lezers krijgen zeer concrete situaties uit het leven voorgelegd. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mag een student op die dag wel bezig zijn met de studie van wereldse kunsten en wetenschappen?’ beantwoordt hij met een eenvoudig ‘nee’. De (ernstige) coccejaan Johannes D’Outrein zegt, in tegenstelling tot Pouderoyen, in zijn uitleg van zondag 34 dat het vierde gebod een ceremonieel karakter heeft en dan Christus het juk van de ceremoniën heeft afgeschaft. De verklaring van Reddingius, een zogeheten supranaturalist, wijkt duidelijk af van de verder orthodoxe verklaringen die W. Verboom heeft opgenomen. Reddingius spreekt zonder voorbehoud over het liefhebben van de deugd en is zeer optimistisch over de redelijke vermogens van godvruchtigen. Leggen wij hier bijvoorbeeld een preek van G.H. Kersten naast, dan klinkt er een heel andere stem. Kersten onderstreept naar aanleiding van de uitleg van zondag 2 ‘dat al onze genegenheden alleen maar ten kwade zijn’. Mijn nieuwsgierigheid is wel opgewekt wat Reddingius over zondag 2 zegt. Er is ook verschil in omgang met de tekst van de Heidelbergse Catechismus. Iemand als dr. J.G. Woelderink is soms behoorlijk kritisch richting de tekst van de Heidelbergse Catechismus. Cornelius Corstens zet zich stevig in om de tekst van de catechismus te verdedigen. In een aantal preken en verklaringen, zoals in die van Van der Groe en Van der Kemp, treffen we een stevig polemische toon. Andere preken en verklaringen, zoals die van Van der Hagen en Kohlbrugge, kenmerken zich door hun irenische inslag. De preken van de vertegenwoordigers van deze stroming kennen vaak een hoog christocentrisch gehalte. Een plezier om te lezen zijn de preken die eenvoudig onderwijs geven. De preek van ds. Knap is bijvoorbeeld sterk betrokken op het leven van de gelovigen. Daarnaast dagen de meer theologische teksten uit om verder te denken over theologische thema’s. De uitleg van Ursinus over de Heilige Geest is hier een voorbeeld van. De kracht van het nieuwe boek van dr. Verboom is dat we, naast de bekende namen, kennis kunnen maken met catechismuspreken en verklaringen die anders veel minder toegankelijk waren of onbekend.
De preken en verklaringen die wij in Het ene lied en de vele stemmen tegenkomen beslaan vrijwel de gehele 450 jaar die tussen ons en de totstandkoming van de Heidelbergse Catechismus ligt. Dr. Verboom is geslaagd in de opzet om een veelzijdige schakering van catechismus preken en -verklaringen toegankelijk te maken voor een breder publiek. De veelzijdige schakering neemt niet weg dat diverse verklaringen geen plaats konden krijgen in dit verzamelwerk. Een bijdrage uit het laatste decennium ontbreekt, maar deze zijn gemakkelijk op andere (digitale) manieren te raadplegen. Vanwege de gevolgde opzet, waarbij telkens een andere zondag wordt behandeld, laten de preken zich lastig vergelijken. Soms lijkt het er dan op dat Verboom (vergelijk bijvoorbeeld Pouderoyen over het sabbatsgebod) dan een verklaring kiest waarin een eigen accent duidelijk naar voren komt. Dit wekt bij mij als lezer de nieuwsgierige vraag op of de theologie van de desbetreffende auteur bij de verklaring van andere zondagen ook zo expliciet aan de orde komt. Voor de lezer zijn deze verklaringen en preken waarin het eigen accent springend naar voren komt echter wel boeiend.
Het ene lied en de vele stemmen laat zien dat veel catechismuspreken aan de ene kant zeer tijdgebonden zijn en aan de andere kant in elke tijd opnieuw een brug kunnen slaan naar het geloof van de kerk der eeuwen. Daarmee biedt deze verzameling preken en verklaringen een rijke bron voor gelovigen vandaag die zich willen verdiepen in de catechismus. De preken kunnen goed gelezen worden ter voorbereiding of na afloop van de catechismusdiensten. De diverse soorten preken dagen predikanten uit om na te (blijven) denken over de inhoud en de stijl van de catechismuspreek vandaag. Daarmee is dit boek van harte aanbevolen als hulpmiddel rondom de catechismuspreek.

P. VEERMAN, WILNIS

H. Bor
Gedenkt de gevangenen.
Uitg. Den Hertog, Houten; 175 blz.; € 14,50.
Wie Gedenkt de Gevangenen. Ervaringen met mensen in de marge leest, hoort het hart van een evangelist kloppen. H. Bor, bekend vanwege zijn evangelisatiepost in Gent − waar hij regelmatig groepen jongeren uit Nederland te gast ontving om enthousiast over zijn werk (en Gods werk) te vertellen − is er de auteur van. Bor dient nu de kleine gemeente van de christelijke gereformeerde kerk in Poederoijen. Hij schreef een goed leesbaar boekje met een levendige beschrijving van vele ervaringen met gevangenen. Ook het hart van het evangelie klinkt daarin door. Dit brengt teweeg dat je gemakkelijk meegenomen wordt in een wereld die gewoonlijk ver van de gemeente af staat. Bors beschrijving kan heel dienstbaar zijn om bepaalde stigma’s te helpen wegnemen.
Een aandachtspuntje zou kunnen zijn dat de verwoording van verschillende ontmoetingen een slotstukje heeft waarin wat clichématig de dogmatiek van zonde en genade aan de orde komt. Wie Bor kent, weet dat dit in zijn optreden niet zo geweest zal zijn.
De schrijver is er mijns inziens in geslaagd de belevingswereld van gevangenen dichtbij te brengen en kan er een positieve bijdrage in leveren om met andere ogen naar onze naasten in de cel te kijken. Jammer dat er op een tiental plaatsen wat (taalkundige) slippertjes in de tekst zitten, die er in de drukproef gemakkelijk uitgehaald hadden kunnen zijn, maar dit doet de waarde van het boekje zeker niet teniet.

C. VAN DEN BERG, OUDDORP

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen