EERBIED, EENVOUD EN RUST

Tegelijk is ook de buitenkant belangrijk. Reden waarom Paulus schrijft dat alle dingen op gepaste wijze dienen te gebeuren (1 Kor.14:40).
Dan komt er nog een moeilijkheid bij. Wat voor de één een goede stijl is, is dat voor een ander soms niet. Daarin speelt mee wat je gewend bent, hoe je de dingen aanvoelt. Ten slotte, het is niet de bedoeling dat we bij dit onderwerp naar anderen kijken, maar naar onszelf. Dan juist wordt stijl in de kerk belangrijk. Het heeft dan vooral met je persoonlijk geloof te maken.

KLOPPEND HART
Om te beginnen vragen we ons af van welke karakter de stijl in de kerkdienst is. We moeten beseffen dat een kerkdienst een bijeenkomst van geheel eigen aard is.
Het is een bijeenkomst van de gemeente van Christus. Dat betekent dat de stijl van die bijeenkomst gestempeld wordt door Christus. Dat geeft meteen al het bijzondere van de stijl aan. We geloven dat Christus Zelf door Zijn Woord en Geest aanwezig is in de kerkdienst.
We merken dit vooral aan het kloppende hart van de kerkdienst, de prediking als verkondiging van het Woord. In de prediking spreekt Christus tot ons als gemeente, door de mond van de dienaar van het Woord. Christus Zelf handelt door de prediking in ons, zoals we daarover kunnen lezen in zondag 31 van de Heidelbergse Catechismus.
Hij opent de deur naar het Koninkrijk voor allen die in Hem geloven. Maar wie niet in Hem gelooft, voor die is de deur dicht.
Dat is de hoogspanning van de prediking. Een preek is niet maar een gewone toespraak, maar een instrument in het handelen van Christus. Dat tilt de preek boven het puur menselijke uit. Een preek kan mooi of niet mooi zijn, kort of lang, maar het eigenlijke van een preek gaat daar boven uit. Een preek komt van Christuswege met gezag tot ons.
Het dragen van een toga onderstreept dat in onze gereformeerde traditie, zoals ook het dragen van waardige kleding door de andere ambtsdragers.

ANTWOORD
Dat de preek als een geladen Woord van God tot ons komt, blijkt uit wat er verder gebeurt in de kerkdienst. Dan gaat het om het antwoord van de gemeente op het Woord. In zingen, bidden en danken, in de collecte.
Van groot belang bij het nadenken over stijl in de kerkdienst is dus dat we niet van onderop denken en van onze kant beginnen, maar van boven af, van de andere kant, van de kant van Christus.
Christus schept in de bijeenkomst van de gemeente een voluit geestelijke stijl. Een stijl van geheel eigen aard.
Ik zou die stijl nader willen invullen met vier trefwoorden: eerbied, eenvoud, rust en liefde.

EERBIED
Wanneer we beseffen dat in de kerkdienst Christus centraal staat, dan wekt dat eerbied.
Christus komt naar ons toe in Zijn Woord, in heilige liefde. Dat is een groot wonder. Hoe is het mogelijk dat Hij met zondaren wil samen zijn (Koopmans). Christus wil ons persoonlijk en als gemeente ontmoeten. Hij neemt de tijd voor ons. Dat is een grote genade.
Als we de kerk binnenkomen, zegt Christus tegen ons: ‘Toon eerbied waar Ik woon’ (Ps.99:8). Het wonder van de aanwezigheid van Christus in de kerkdienst roept de houding van de jonge Samuel op: ‘Spreek, want uw dienaar luistert’ (1 Sam.3:10).
Eerbied kun je niet vastleggen in strakke gedragscodes. Het gaat veel meer om een eerbiedig hart, dat ernaar verlangt Gods Woord te horen. Dit brengt ons tot het gebed: ‘Heere, laat eerbied in mij zijn die overeenkomt met uw heilige liefde’. Zo bezien is eerbied geen wet, maar evangelie, geen geven, maar ontvangen.

EENVOUD
Ook eenvoud is een zaak van het hart. In de lijn van Psalm 27:4: één ding heb ik van de Heere verlangd. Eenvoud in de kerkdienst is dat het je alleen om de Heere begonnen is. Dat je niet met een dubbel hart in de kerk zit. Geen twee heren dient, maar Eén: Jezus.
Deze eenvoud is ons niet aangeboren, maar wordt gewekt door de Heilige Geest. Dat begint al in de preek en daarnaast in de liturgie. Eenvoud is het sieraad van de kerkdienst. Dat een preek eenvoudig is – wat iets anders is dan simpel – is een heel principieel punt.
Het gaat om de verkondiging van de Ene Nodige. Zonder pronkzucht of populariteit. Het gaat om de diepe eenvoud van het ene Woord. En niet om de vlakke veelheid van zoveel hoofden, zoveel zinnen in de gemeente. In een eenvoudige preek komt Christus naar ons toe en wordt de weg naar Christus eenvoudig gemaakt.
Eenvoud is er ook in het antwoord van de gemeente. Eenvoud in je houding, in je plaats in de gemeente. Eenvoud in zorgvuldigheid, de vijand van de ‘Franse slag’.
Eenvoud ook in de kleding. Vroeger droegen we als kinderen zondagse kleren. Vandaag spreken we over vrijetijdskleding. Gaat het alleen maar om een andere term of is er meer aan de hand? Eenvoud schuwt pronkzucht en sleetsheid. Eenvoud leer je dicht bij Christus. Eenvoud heeft te maken met ootmoed. In eenvoud geldt vooral zelfkennis.

RUST
Naar de kerk gaan is Thuiskomen. Dat betekent dat je te midden van de hectiek van het dagelijkse leven tot rust komt. Hier wordt de rust geschonken (Ps. 36:3). Een rust die we vinden in Christus, de grote Rustaanbrenger. Ook dat is eerst en vooral een zaak van het hart. Je verlaten op het werk van Christus. Tot rust komen in de kerk is stil worden tot God.
Stilte en rust zijn in onze wereld een zeldzaamheid. In de kerk zijn ze cruciaal. Laten we de gevulde stilte in de kerkdienst zorgvuldig bewaken. Stilte en zingen zijn vrienden, stilte en kakofonie verdragen elkaar niet.
De kerk is een stukje heilige grond, geen sociëteit. Stilte en aan je buurvrouw vragen: ‘Hoe gaat het met u?’ kan samengaan. Stilte en ophef maken over jouw winst en jouw winnen zijn vijanden.
Wat een zegen als je voorafgaand aan de dienst je bijbeltje pakt en kijkt waar de preek over gaat en wat er gezongen wordt. Wat zijn we dwaas als we ons die stilte ontnemen.

LIEFDE
De kerkdienst is een oefenplaats in liefde. De gemeente vormt als het goed is een geloofsgemeenschap, verbonden door de liefde van Christus. Zo bezien is de liefde in de kerkdienst de meeste van de gaven van de Geest (1 Kor.13:13).
Je in de liefde van Christus oefenen, maakt dat je niet passief bent in de kerkdienst, maar actief. Je ziet de ander, je mist de ander. Je gaat niet op je strepen staan als een ander op jouw plaats zit. Niemand heeft een plaats als bezit. Elke plaats is gemaakt van het hout van het kruis.
Liefde betekent meeleven met de ander. Daar kan een zondagsbrief in helpen. Liefde betekent bidden voor elkaar en met elkaar. Liefde is gunnende liefde. Je ziet de ander met de ogen van Christus.
Liefde verdraagt de beweeglijkheid van kleine kinderen en het gedrag van gemeenteleden met een verstandelijke beperking.
Liefde in de kerkdienst geldt ook buiten de kerk en maakt dat we onze auto niet voor de uitrit van de buren van de kerk parkeren.
De liefde is inderdaad de meeste. Ze is er alleen als door Christus geschonken wederliefde. De diepste vorm van liefde is waarheid en haar hoogste vorm is trouw. Waar het Woord werkt, komt er een glans van liefde op de eerbied, de eenvoud en de rust van de gemeente te liggen. Een voorsmaak van het Koninkrijk van God.

OUDERS
Er is nog veel te zeggen over dit onderwerp, bijvoorbeeld over wat er aan de kerkdienst voorafgaat en wat er op volgt. Laat ik alleen nog wijzen op het voorbeeld van de ouders. Eerbied, eenvoud, rust en liefde uitstralen naar de kinderen… zou dat niet de meest wijze vorm van opvoeden zijn als het gaat om stijl in de kerkdienst?
Wat mij betreft: jong geleerd is oud gedaan.

Dr. W. Verboom uit Harderwijk is emeritus hoogleraar geschiedenis van het gereformeerd protestantisme.

GESPREKSVRAGEN
• Wat is voor u wezenlijk als het gaat om stijl in de eredienst?
• Hoe bereidt u zich voor op de kerkdienst? Bespreek eens mogelijkheden en belemmeringen.
• Herkent u de vier trefwoorden in het artikel? Wat zou u willen onderstrepen of nuanceren?
• Maakt u wel eens andere kerkdiensten mee dan een klassiek gereformeerde? Welke overeenkomsten en/of verschillen ervaart u dan?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen