GEESTELIJK LEIDINGGEVEN

Hoewel veel kerkenraden het opstellen van een beleidsplan waarschijnlijk als een verplicht nummer beschouwen, kan het wel degelijk een bruikbaar instrument zijn bij het geestelijk leidinggeven.
Daarvoor is wel nodig dat er een goed gesprek plaatsvindt over waar de gemeente precies geestelijk in geleid moet worden. Een zogenaamde SWOT-analyse kan daarbij een hulpmiddel zijn. Het is inmiddels in ten minste twee gemeenten toegepast.

SWOT-ANALYSE
In veel bedrijven wordt een SWOT-analyse gemaakt bij het opstellen van beleid. SWOT staat voor Strengths (sterkten), Weaknesses (zwakten), Opportunities (kansen) en Threats (bedreigingen). De uitkomst van zo’n analyse geeft aan wat goed gaat en versterkt kan worden en wat zwak is en verbetering behoeft. Kan zo’n ‘wereldlijk’ hulpmiddel wel in de kerk gebruikt worden?
Het beste bewijs daarvoor vinden we in de zeven brieven die de Heere Jezus openbaarde aan de apostel Johannes op Patmos, om door te geven aan de zeven gemeenten in Klein-Azië. Goed beschouwd zijn dat zeven kleine SWOT-analyses. De Heere begint steeds met een gemeente te prijzen om een bepaald sterk punt (de S). Dan geeft Hij aan wat in die gemeenten niet goed gaat (W). Vervolgens laat Hij zien wat veranderd moet worden (O), en ten slotte krijgt de gemeente te horen wat er gebeurt als er geen verandering komt (T).
Als nu de Heere Zelf op deze manier aan die zeven gemeenten geestelijk leidinggeeft, dan is het zeker niet ongepast wanneer kerkenraden dat ook doen. In plaats van de bedrijfskundige termen gebruiken we dan liever de woorden zegeningen, zonden, bekeringen en bedreigingen. Maar het principe blijft hetzelfde: proberen bij het licht van de Schrift en biddend om de leiding van de Heilige Geest zicht te krijgen op de hoofdpunten die voor het geestelijk leidinggeven in de betreffende gemeente van belang zijn.

PAPENDRECHT
In twee kleine ‘portretjes’ willen we laten zien hoe dat in de praktijk kan werken. We beschrijven kort hoe een SWOT-analyse gebruikt is in de gemeenten van Papendrecht (wijk West) en Schoonhoven.
In Papendrecht werd een aparte avond belegd om met behulp van een SWOT-analyse de grote lijnen voor het beleidsplan te bepalen.
Elk lid van de kerkenraad moest op post-it papiertjes drie sterkten (zegeningen), drie zwakten (zonden), drie kansen (bekeringen) en drie bedreigingen (oordelen) opschrijven en die vervolgens op één van de vier grote vellen S, W, O en T plakken.
In een pauze brachten een paar broeders per vel ordening aan door alle post-its die ongeveer over hetzelfde gingen bij elkaar te plakken. Het was wonderlijk om te constateren hoe gemakkelijk er op die manier een paar grote thema’s uitkwamen, die vervolgens in een plenaire bespreking werden doorgenomen.
Het vel met de ‘bekeringen’ bevatte allemaal punten waarvoor geestelijke leiding nodig was.
Maar niet alles kan tegelijk aangepakt worden. Daarom kregen alle broeders in een tweede post-it ronde de opdracht om een belangrijkheidsgetal te geven bij elk van de thema’s (1, 2 of 3). Door de stemmen op te tellen bleek al snel waar de prioriteiten moesten liggen.
Na afloop gaf iedereen aan dit als een heel vruchtbare bespreking ervaren te hebben. Dit jaar wordt gewerkt aan de uitwerking van een aantal deelthema’s, die ook als jaarthema’s zijn benoemd voor de activiteiten in het winterseizoen.

SCHOONHOVEN
In november 2012 verbleef de kerkenraad van de hervormde gemeente Schoonhoven twee dagen in de Abdij van Postel. Het was goed om in alle rust te luisteren naar wat God in Zijn Woord wil zeggen. Vooraf hadden we de zeven brieven aan de gemeenten in Klein-Azië bestudeerd (Openb. 2-3). Het doel van deze onderlinge ontmoeting was nadenken over de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de gemeente. Hiermee startten we vrijdag door in vier groepen via een ‘carrousel’ deze deelonderwerpen te belichten. Na vier gespreksrondes leverde elk deelonderwerp vijf aandachtspunten op.
Op zaterdagochtend sloot de gastenpater van de abdij de maaltijd af met een Schriftlezing uit Openbaring 3:14–22 (brief aan de gemeente Laodicea). Omdat hij niet wist welk thema we behandelden, ervoeren we het als bijzondere leiding van God dat hij juist deze brief las.
Daarom begonnen we de zaterdagochtendsessie met een bijbelstudie over dit Schriftgedeelte. In niet mis te verstane woorden werden we bepaald bij de lauwheid van die gemeente. Ze is druk met de waan van alle dag, maar God staat op plek twee. We moesten met elkaar belijden dat dit helaas ook voor ons geldt. Hoe gaan wij met God en Zijn Woord om? Gelukkig lazen we in het tweede deel van deze brief prachtige beloften van God, Die (nog) klopt aan onze deur.
Deze twee fijne dagen (waarin we van hart tot hart konden spreken), leverde tien ‘actiepunten’ op, te vertalen in beleid. We hopen op een vervolg van deze klop op de deur in zowel kerkenraad als gemeente.

POSITIEF
De ervaringen met deze werkwijze in deze gemeenten zijn dus positief. Hoewel ontleend aan de bedrijfskunde blijkt dat het instrument van de SWOT-analyse geenszins een kil en zakelijk hulpmiddel is. Het is een nuttig hulpmiddel om een geestelijk gesprek op gang te brengen en te structureren.
Centraal stond steeds de vraag: stel dat de Heere Jezus een brief zou schrijven aan onze gemeente (‘Aan de engel der gemeente te Papendrecht, Schoonhoven’), wat zou Hij daar dan in schrijven? Van onszelf kunnen wij dat niet weten, maar als ambtsdragers mogen we een beroep doen op de verlichting door de Heilige Geest.
Dat neemt onze beperkingen niet weg, maar geeft ons vertrouwen in Hem, Die Zelf voor Zijn gemeente zorgt en daarbij ambtsdragers als instrumentjes inschakelt.
Onze ervaringen hebben ook laten zien dat het goed is wanneer iemand die ervaring heeft met dit soort hulpmiddelen de bespreking begeleidt. Kerkenraden die dergelijke ervaring niet ‘in huis’ hebben, doen er goed aan die eventueel van buiten af in te roepen. Een SWOT-bespreking kan namelijk ook uitlopen op een Babylonische spraakverwarring wanneer deskundigheid op dit gebied ontbreekt.

PRAKTISCHE UITVOERING
Ten slotte is het goed op te merken dat het niet ophoudt bij deze analyse. Die is juist het begin. Na de bespreking van de hoofdthema’s en de prioritering ervan, moeten deze grote thema’s vertaald worden naar het niveau van de praktische uitvoering. Welke consequenties hebben de uitkomsten voor de prediking en de eredienst, voor de huisbezoeken, voor het jeugdwerk, voor andere activiteiten in de gemeenten, zoals gemeenteavonden, verenigingen en kringen?
Als een beleidsplan niet meer is dan een stuk geduldig papier, kan de kerkenraad de SWOT-avond wel als heel verrijkend ervaren, maar zal de gemeente er niets aan hebben. De kerkenraad kan in een reeks vergaderingen de verschillende thema’s later verder uitwerken. Het verdient sterke aanbeveling om per vergadering hiervoor ruim de tijd te nemen (ten minste 45-60 minuten). Een andere mogelijkheid is om er een aantal speciale vervolgvergaderingen aan te wijden. Agenda’s van kerkenraadsvergaderingen staan soms vrijwel helemaal vol met onbetekenende organisatorische punten.

RIJKE BELONING
Geestelijk leidinggeven in de gemeente kan alleen wanneer die punten die werkelijk het geestelijk leidinggeven betreffen, voorrang krijgen. Daar is meer voorstudie voor nodig dan voor het bespreken van al die organisatorische zaken. Maar een kerkenraad die haar roeping tot geestelijk leidinggeven serieus neemt en daar inspanning voor over heeft, wordt rijk beloond. Ook de gemeente zal daardoor gebouwd worden onder de zegen van de Heere.

P. van Eeuwijk uit Dordrecht is organisatieadviseur en coach.

Dr. M.J. de Vries is bijzonder hoogleraar christelijke filosofie in Delft en lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

Als andere kerkenraden met een SWOTanalyse hebben gewerkt, willen zij hun ervaringen dan delen met de auteurs? Zij zijn hierin zeer geïnteresseerd (info@jtro.nl).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen