GEEN NIEUW BELEID VEREIST

Naar mijn waarneming heeft de evangelicalisering het geestelijk klimaat in veel gemeenten beduidend veranderd. Zelf behoor ik tot de generatie die gevormd is door de prediking van predikanten als G. Boer, L. Blok, R. Bartlema, L. Vroegindeweij, Jac. Vermaas en L. Kievit. Ze maakten in verscheidenheid de hoofdstroom van de Gereformeerde Bond uit. Ik zou deze predikanten niet willen aanduiden als bevindelijke bonders, maar gewoon als authentiek hervormdgereformeerden. De grondtoon van hun prediking was enerzijds de verloren mens die zich bevindt tegenover de hoge en heilige God en anderzijds de genadevolle toewending van deze God in Christus naar die verloren mens, die het eeuwig oordeel waardig is. ‘Het ruime Evangelie van de smalle weg’, zoals ds. W.L. Tukker dat typeerde.

VERSCHOVEN

Vandaag zijn die accenten veelal danig verschoven. De gemeente is de gemeente van Christus, verbondsgemeente, waar een beginsel van geloof te vinden is. Dat geloof moet worden versterkt en bemoedigd om zichtbaar te zijn in de samenleving. (Overigens gebeurt dat vaak zichtbaar in bewonderenswaardig dienstbetoon, dat niet te na gesproken.) Deze verschuiving heeft mijns inziens te maken met evangelische invloeden. Het godsbeeld is veranderd. Net als de prediking. De oproep tot bekering en de mogelijkheid van verloren gaan zijn naar de achtergrond verschoven. De geloofskeus staat centraal, gevolgd door een proces van geloofsgroei. Er is daardoor meer aansluiting op de cultuur en een relativering van de waarheidsvraag. Veelzeggend is in dit verband dat Van de Lagemaat in zijn onderzoek constateert dat bij gemeenteleden het christelijke soms meer betekenis heeft dan het gereformeerde. Al eerder, in 2007, schreef ds. J. Maasland in De Waarheidsvriend over deze verandering in de prediking. Vorig jaar wijdde ds. P. Nobel enkele artikelen aan evangelicalisering.

ZUIGKRACHT CULTUUR

Hiernaast doet de zuigkracht van de cultuur zich gelden. De werkelijkheid is gereduceerd tot het zichtbare en God is de grote afwezige. We ademen meer en meer in de sfeer van een internationale samenleving, waarin de beschermende grenzen van traditie, gezin, kerk en school zijn weggevallen. Er is een ontmoeting met een veelheid van godsdiensten en levensbeschouwingen. Daarnaast is er een verzadigd bestaan en het geweld van de sociale media, waaraan vooral jongeren worden blootgesteld. Hoe houden we de mensen vast, hoe zijn ze te winnen voor het Evangelie en hoe voorkomen we dat we de jongeren verliezen? Zij leven in een wereld ver van de traditionele. De geest van onzekerheid, twijfel, oppervlakkigheid en moderniteit dringt ook bij hervormd-gereformeerden binnen. Zowel bij wie vernieuwingsgezind is als bij wie alles bij het oude wil houden. Het gaat niet alleen om jongeren. De crisis van de secularisatie laat ook de generaties boven hen niet onberoerd. Velen ontmoeten de sfeer van de wereldse cultuur op de plaats waar zij werkzaam zijn. En vooral zij die op verantwoordelijke posten in een seculiere bedrijfscultuur staan, ervaren de zuigkracht van aanpassen en zich aanvaardbaar maken voor de werkomgeving. Ze raken daardoor beïnvloed en worden ontvankelijker voor vernieuwingen. Zo komen de vragen van de moderniteit ook de kerk binnen.

TOCH AANPASSEN?

Gelet op de genoemde invloeden van individualisering en evangelicalisering is het de vraag of er in het huidige seculiere klimaat iets te winnen is met een beleid van aanpassingen, zoals Van de Lagemaat voorstelt. Naar mijn gedachten is het niet in de eerste plaats een zaak van aansluiting zoeken bij de veranderingen die zich in de samenleving voordoen, maar van hoe we in het geseculariseerde klimaat staande blijven. Hoe blijven we bewaard bij het geloof dat ons vanuit de traditie vanuit de Reformatie en de Nadere Reformatie is overgeleverd? En hoe kunnen we dat op de jongere generatie overdragen? ‘Een van de ernstigste symptomen van de huidige crisis in kerk en cultuur is gelegen in de toenemende teloorgang van de verborgen omgang met God’, schreef dr. A. de Reuver in 2002. En ds. T. Poot uitte in het interview dat ik vorige week citeerde zijn zorg over de verwaarlozing van bijbellezen en gebed bij de gemeenteleden. Leeft het besef dat het een geweldig wonder van de Heilige Geest is als een mens zich in geloof overgeeft aan God in Christus?

GEEN NIEUW BELEID

Het probleem zit dan ook dieper dan de studie van Van de Lagemaat aan het licht brengt. Zijn aanbevelingen richten zich voornamelijk op verandering van beleid in de zin van aanpassing van vormen en regels, op een soepeler opstelling van de bond in de ontmoeting met de vragen van deze tijd. Ze zijn een antwoord op de waargenomen doorwerking van de individualisering. Naar mijn overtuiging moeten we de resultaten van zijn onderzoek echter bezien in de bredere context van de postmoderne cultuur van relativisme. Slagen we erin het gereformeerde geloofsgoed over te dragen aan de volgende generatie? Dat vereist geen nieuw beleid van de bond. Veelmeer gaat het om de vraag of de bond − en dan bedoel ik dit als het geheel van de gemeenten en gemeenteleden − blijft bij de geloofsverbondenheid met Christus, gewerkt door de Heilige Geest. Met zijn doelstelling om in dit klimaat het gereformeerde leven in stand te houden en stem te zijn in het geheel van de kerk staat de Gereformeerde Bond voor een opgave die moeilijker is dan het uitvoeren van een beleid van ‘bewust vernieuwen’, dat Van de Lagemaat aanbeveelt.

PREDIKING

Daarvoor zal het antwoord primair van de prediking van het Woord moeten komen. Dat is minder eenvoudig dan het lijkt. Om in deze tijd de kernbegrippen uit de leer van de kerk verstaanbaar over te brengen is Schriftkennis bij de luisteraars vereist. En dat in een tijd waarin deze juist meer en meer verloren gaat. Het vraagt verdieping, terwijl een overvloed aan informatie, jacht en vluchtigheid onze tijd kenmerken. Aansluiting vinden bij gemeenteleden verlangt van de predikers grondige kennis van de wereld waarin de hoorders leven en werken. Desondanks, zou er voor een prediking die eeuwenlang diepe sporen heeft getrokken nu geen ingang meer zijn? Het is bij uitstek de gereformeerde prediking die, als de Schriften voluit opengaan, antwoord geeft op de diepste levensvragen waar ouderen en jongeren in deze tijd mee in aanraking komen. ‘De omstandigheden mogen veranderen, de mens in zijn werkelijke nood en het enige geneesmiddel ervoor veranderen niet’. (Lloyd Jones) Er zijn in de geschiedenis geestloze tijden en perioden van opleving. Sociologisch onderzoek helpt om trends en ontwikkelingen op het spoor te komen, maar de loop van het Evangelie onttrekt zich aan prognoses. Christus houdt Zijn kerk in stand en de kerk leeft van hoop en verwachting. Daarmee blijven er binnen het kader van de aanvaarding van het gezag van het geschreven Woord van God nog voldoende vragen over. Op het gebied van de exegese denk ik dan aan Israël en het chiliasme. En, in confrontatie met deze tijd, aan het lijden in de wereld en de raadselen van de wereldgeschiedenis. Maar deze raken de betrouwbaarheid van de Bijbel niet. Laten deze niet het uitgangspunt zijn. Anders blijft er geen Schrift over.

TRADITIE

Ten slotte, de kerk van de Reformatie staat in de lijn van de geslachten. In de context van de tijd hebben zich gewoonten en vormen aan het gereformeerd geloofsleven toegevoegd. Gebruiken en regels die eens van grote betekenis waren, kunnen in een latere tijd als steriel en hol ervaren worden, zeker in een tijd als de onze, die met de geschiedenis weinig affiniteit heeft. Ze kunnen de overdracht, de voortgang en werfkracht van het Evangelie in de weg staan. Daarmee moeten we naar plaats en omstandigheden zorgvuldig handelen. Ds. H.G. Abma sprak in politiek verband eens de gevleugelde woorden dat je soms moet veranderen om dezelfde te blijven. Met dat laatste bedoelde hij: dezelfde blijven in principes en grondslag. Het belangrijkste is dat de traditie gevuld is vanuit de levende inhoud van het geloof. Zonder dat zal ze geen stand houden. Dan is er meer sprake van een manier van leven dan van levend geloof. Dat verklaart de kerkverlating bij Rome en de gereformeerden. Zij zijn voor ons meer dan een baken in zee.

TOEKOMST

Van de Lagemaat heeft een breed uitgewerkte, omvangrijke studie geschreven. Zaken die voor een deel bekend zijn krijgen nu een sociologisch kader. Dat geeft een heldere inkijk in wat leeft onder leden van de kerk. De meeste zaken zullen buiten Ede niet veel anders zijn. Ik deel de mening van Van de Lagemaat dat we het verschijnsel van individualisme serieus moeten nemen. Ik kan hem echter niet bijvallen in zijn aanbevelingen om de waarnemingen tot uitgangspunt van beleid te maken en de eigen identiteit in een open gesprek met de cultuur ter discussie te stellen. Daarom acht ik de sociologische conclusies van zijn studie weliswaar leerzaam en intellectueel interessant, maar zijn theologische aanbevelingen niet bruikbaar voor het beleid van de Gereformeerde Bond. Hij signaleert een stille evolutie in afwijking van de landelijke koers van de bond, maar er is naar mijn gevoelen een ernstiger vorm van evolutie. Een die zich vervreemdt van het geloofsgoed van de Reformatie en de Nadere Reformatie. Daarop is mijns inziens alleen antwoord te geven met de prediking van het Woord, gezegend door de Heilige Geest. Wat de toekomst van de Gereformeerde Bond betreft hangt daarom alles af van de vraag of de gemeenten blijvend gekenmerkt zijn door een innerlijke band aan de leer van de kerk en een dienovereenkomstige heiliging van het leven.

Ir. L. van der Waal uit Ridderkerk is voormalig lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen