VEILIG BIJ DE DOMINEE

De context waarbinnen bovenstaande vraag gesteld werd, is die van psychisch lijden. Een omvangrijk terrein, omdat het veel gezichten en gradaties kent. De vraag is niet: ‘Wat mag ik verwachten van artsen, verpleegkundigen, van medicatie en behandelingsstrategieën, maar van het pastoraat?’ De vraagsteller kan ook familie van de directbetrokkene zijn. Ook zij heeft recht op pastorale zorg, empathie en compassie. Psychisch lijden trekt vaak een zware wissel op het welbevinden van de onmiddellijke omgeving. Vereenzaming bedreigt de partner wiens echtgeno(o)t(e) dementeert. Groot is de impact van schizofrenie op de andere gezinsleden.

GEZINSBUDGET

Psychische ziekte grijpt ook in op de partnerrelatie. En op het gezinsbudget. Misschien moeten er materiële offers gebracht worden vanwege inkomensderving en stijgende uitgaven. Zijn onze diakenen daar alert op…? Al schrijvend tast ik mijn vocabulaire af. Hoe noem ik de gebonden mens, zonder te stigmatiseren of te etiketteren, te kwetsen of te ergeren? Voor alles is hij gemeentelid. Een kwetsbaar mens die evenzo goed als de andere leden van mijn kudde aangewezen is op genade. Ook hij moet het hebben van de goede Herder Jezus Christus, Die ik vertegenwoordig in het pastoraat.

SPIEGEL

De vraag ‘Wat kan en mag ik verwachten van het pastoraat?’ houdt de dominee hiermee ook een spiegel voor. Het is een bezinningsvraag voor hemzelf. Laat ik de tijd nemen om daar grondig over na te denken en vooral niet te snel roepen dat men mij overvraagt. Velen voor mij zijn al met die vraag bezig geweest en gaven soms uitstekende en diepgravende antwoorden. Mij treft telkens weer Ezechiël 34. Daar blijkt de bewogenheid van de goede Herder in Zijn omgang met kwetsbare mensen. Dat is een doorgaande lijn in de heilige Schrift. In de gebrokenheid van het dagelijks bestaan ontroert het omzien van God naar het zwakke en naar ieder die niet of nauwelijks voor zichzelf kan opkomen. Hoe was Jezus niet met innerlijke ontferming bewogen toen Hij de vermoeide en ontredderde scharen zag als schapen zonder herder? (Matt.9:36)

VEILIG KLIMAAT

Zieken en zwakken mogen dan ook allereerst op betrokkenheid en empathie ofwel inlevingsvermogen rekenen. Wie pastorale zorg geeft, moet kunnen begrijpen, inen aanvoelen, maar ook oprechte interesse, toewijding, belangstelling en wijsheid tonen. Ook bescheidenheid is essentieel. Hoor de zieke niet uit. Ontlok hem geen biecht of belijdenis die hem later pijnlijk bezwaart. Pastoraat is geen bevrediging van eigen nieuwsgierigheid; evenmin een kruisverhoor waaraan wij de ander onderwerpen. Creëer liever een klimaat waarin de ander zich veilig voelt. Dat bereik je niet met één of twee vluchtige bezoeken. Vertrouwen moet groeien. Het kan helpen tegen de man of vrouw die je bezoekt te zeggen: U geeft aan wat u aan mij kwijt wilt. Ga ik te ver, voel je je bedreigd, zeg dan gelijk: ‘stop’. Sta de zieke ook toe aan te geven wanneer hij (je) moe wordt en het bezoek wil stoppen. Het kan al gauw te lang zijn. Op deze manier laten we veel initiatief aan hem over, zonder de regie (geheel) uit handen te geven.

DOEL

Pastoraal bezoek is niet vrijblijvend, dat zal duidelijk zijn. Het is wezenlijk anders dan dat van de arts, de therapeut, een kennis of familielid. De pastorale arbeider komt uit naam van God. Hij werkt ook niet met een verborgen agenda, maar heeft wel een duidelijk doel. Hij verlangt de boodschap van de reddende liefde van God in Jezus Christus gestalte te geven in het leven van de ander. Natuurlijk is het God Die dat uiteindelijk werkt, maar Hij gebruikt er wel mensen voor. Paulus spreekt van ‘Gods medearbeiders’. Om een gemeentelid bij psychisch lijden nabij te kunnen zijn, mis staat enige basale kennis van psychische ziekten en processen allerminst. Vooral ook wat die met hun slachtoffer doen in het algemeen en met zijn geloofsvertrouwen in het bijzonder. Daarbij gaan we niet zitten op de stoel van de arts, de psycholoog of de psychiater. We nemen de grenzen van onze deskundigheid in acht en overschrijden het terrein van onze verantwoordelijkheden niet. De dominee is voor alles zielzorger. Hij moet wijs zijn, maar niet eigenwijs. Dat geldt iedereen die in het pastoraat mag arbeiden. We passen wel op dat we de beschadigde mens niet nog dieper beschadigen. Dat gebeurt zodra we psychische ziekten reduceren tot een geestelijk probleem. De zieke gebrek aan geloof en vertrouwen op God verwijten. Zijn ziekte in verband brengen met demonie, of met het koesteren van een verborgen zonde. Onderschat ook de betekenis van goed kunnen luisteren niet. Dat wil zeggen: ook horen wat niet gezegd wordt. Of wat tussen de regels door gezegd wordt. Of wat in een wat eigenaardige verpakking bij ons neergelegd wordt. Een goed verstaander stelt vervolgens de juiste vragen op het juiste moment.

TROUW

Hoe trouw is de pastor? Kan men staat op mij maken? Ben ik alleen op afroep beschikbaar? Kom ik pas in touw na een of meer telefoontjes aan mijn adres? Of na enig aandringen vanuit de kerkenraad…? De pastor die ontrouw is, wekt bij de mens die psychisch in de kreukels zit, al gauw de indruk dat hij er niet meer toe doet. Dat geldt zeker van de depressielijder. Trouw kan een stimulans zijn voor de ander zich aan jou toe te vertrouwen. Maar dan moet ik wel veiligheid garanderen. Is de ander werkelijk veilig bij mij? Terughoudendheid met lichamelijke aanraking ligt daarbij voor de hand. Maar ook dit: is wat men mij toevertrouwt ook echt veilig bij mij? Neem ik mijn ambtsgeheim serieus? En gebruik ik wat de ander mij toevertrouwde niet op een dag tégen hem? Een goede vertrouwensrelatie kan een brug slaan naar God. Geschonden geloofsvertrouwen kan daardoor worden hersteld. Of ontstaat dwars door de crisis heen voor het eerst. Vertrouwen dat beschaamd wordt, heeft ingrijpende gevolgen. Laten we daar vooral niet lichtvaardig over denken

VALKUILEN

Er zijn nogal wat valkuilen waarin de pastorale werker kan vallen. Een gemeentelid ligt hem niet. Diens gedrag stoot af, irriteert of ergert hem. Of hij krijgt geen of weinig weerwoord. Je bezoek lijkt weinig nut te hebben. Maar dan ga je er vanuit dat ‘jíj’ er iets aan moet hebben. Een bezoek zou dán pas goed zijn als jíj’ resultaat ziet. Pastoraat aan psychisch zieke mensen vraagt tijd, geduld en uithoudingsvermogen. Het is vooral maatwerk, waarbij de vraag klemt of je naar beste weten en kunnen geeft. Is de liefde van Christus mijn drijfveer? Aanvaard ik de ander zoals God ook mij aanvaard heeft? Soms komt het niet tot een gesprek. De ander is te zeer opgesloten in zichzelf. Hij is besloten. Hart en mond zijn vergrendeld. Stil naast of tegenover hem zitten is geen verloren tijd. Bovendien leggen we hem in ons gebed toch neer aan de voeten van God?! Alsof dat niets is. En we laten – als het even kan – toch ook een woord van God bij hem achter voordat wij weggaan?

Ds. J. Belder is hervormd emeritus predikant te Dordrecht ( jbelderkliksafe. nl).

HANDREIKING

• Continuïteit en trouw zijn belangrijk.

• Steek geen preek af. • Hoor niet uit.

• Laat verwijten en beschuldigingen achterwege.

• Respecteer de wensen van degene die je bezoekt.

• Probeer enig ziekte-inzicht te krijgen.

• Meeleven vanuit de gemeente doet altijd goed.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen