EEN SCEPTISCH VOLK

Wat is de situatie van de kerk in Europa, het continent dat het meest geraakt is door het Evangelie en waar nu de meeste weerstand is? In dit jaar van Europese verkiezingen komt elke veertien dagen een lidstaat naar voren. Deze week: Spanje.

Het besef dat de crisis moreel is, is breed verbreid in Spanje. Ieder kent de achtergrond van materialisme, speculatie, grootheidswaanzin. Er is zoveel gebrek aan elementair economisch inzicht en verantwoordelijkheidsbesef dat de grens tussen wanbeleid en corruptie reeds lang is verdwenen.

MORELE CRISIS

Het gevolg is een cynisch volk dat alle vertrouwen in de politiek verloren heeft. Desondanks geeft het – verbazingwekkend genoeg – toch liever Duitsland en Angela Merkel de schuld dan zichzelf. En ook de Europese Unie of de euro, die tot op heden symbolen zijn van moderniteit en vooruitgang, krijgen de schuld niet. Illustratief is de wijze waarop de Catalaanse filosoof Norbert Bilbeny in 2012 een en ander verwoordde in een artikel in het Catalaanse dagblad La Vanguardia. De morele crisis is volgens Bilbeny het gevolg van de verwaarlozing van de klassieke deugden als voorzichtigheid, gerechtigheid, kracht en matigheid. Dat zijn noodzakelijke deugden om het hedonisme en de overconsumptie van onze tijd te beteugelen. Hij verdedigde zelfs een eerherstel voor de primaire instellingen in de samenleving, het gezin, het onderwijs en de sociale solidariteit. Verbazingwekkend en teleurstellend was het echter dat Bilbeny tegelijk waarschuwde tegen een ‘merkeliaanse versie van kapitalisme’, volgens hem gekarakteriseerd door ‘de idee van inspanning, soberheid en tucht, gekoppeld aan schuldbesef en een calvinistische moraal en uitverkiezing’.

ORIËNTATIECRISIS

Door dit commentaar zien we dat de crisis ook een oriëntatiecrisis is. Degenen die de pretentie hebben leiding te geven, hebben zelf de dingen niet duidelijk. Want wil Bilbeny werkelijk zeggen dat zijn land uit de crisis kan komen zonder zich in te spannen, zonder herziening van de prioriteiten, zonder de dingen op orde te brengen en zonder de schulden te betalen? En vanwaar zijn minachting voor het calvinisme en de uitverkiezingsleer? Ik geef toe, Bilbeny doet slagen in de lucht. Maar hij geeft ook uiting aan zijn diepe minachting voor geschiedenis en religie. Bilbeny wil dat de crisis opgelost wordt zonder historische oriëntatie en zonder enige relatie met de geheimen van het leven.

KATHOLIEK

Spanje is een katholiek land maar het is opvallend dat Bilbeny zijn antiklerikale gevoelens richt op de protestantse moraal. Dit onderstreept ongetwijfeld de zwakte van het huidige Spaanse katholicisme. Het is echter geen bevestiging van enige reële invloed van het protestantisme in de Spaanse samenleving. Die is namelijk te verwaarlozen. In de zestiende eeuw voorkwam de Inquisitie dat het protestantisme zich wortelde in Spanje en het protestantisme dat vooral Angelsaksische geloofszendingen vanaf de negentiende eeuw binnenbrachten, is ook nooit een volksbeweging geworden. De constitutionele godsdienstvrijheid vanaf 1869 was onzeker en zelfs lange tijd opgeschort. Toch zijn er talrijke, meestal zeer kleine, kerken gesticht, denominaties met eigen opleidingen opgericht en is, ook onder invloed van de protestantisering van Latijns-Amerika, een eigen Spaanstalige theologie aan het ontstaan.

PROTESTANTEN

Evenwel, het aantal autochtone protestanten is nog geen 1 procent. Daarbij komt dat het Spaanse protestantisme zich verre houdt van de politiek. Niet alleen vanwege de reeds eerder genoemde minachting voor een corrupt bedrijf. Het komt ook door de dominerende premilenniaristische theologie. Deze theologie radicaliseert de gedachte dat de ‘wereld met al haar begeerlijkheid voorbijgaat’. (1 Joh.2:17) De meest gangbare overtuiging is dat de christen geen roeping heeft in deze wereld, behalve het evangelie te verkondigen en zijn eigen heil veilig te stellen. Evangelische christenen zijn voorstander van een radicale scheiding tussen kerk en staat. Wat dit betreft oriënteren ze zich op Noord-Amerikaanse theologieën, maar het in de VS gangbare nationalisme kennen ze niet. Dat is vanwege hun geringe identificatie met het eigen land. Voor zover ze zich met het historische protestantisme identificeren, gebeurt dat in ieder geval niet met het protestantisme als politieke beweging.

POLITIEKE PARTIJ

Een laatste factor die de houding van de protestanten tegenover de politiek bepaalt, is het ontbreken van een landelijke christendemocratische partij. Volgens de Catalaanse publicist Enric Juliana betreurt de Rooms-Katholieke Kerk het zeer dat in de nadagen van de dictatuur geen christendemocratische partij is opgericht die door de bisschoppen wordt gecontroleerd. Ze heeft te veel vertrouwd op de conservatieve partij (PP) als belangenbehartiger van de kerk. Protestanten daarentegen, als ze dus al deelnemen aan de verkiezingen, stemmen doorgaans op de socialisten (PSOE). Ze identificeren de conservatieven met de Francodictatuur en zijn vervolging en discriminatie van de protestanten. Echter, ook de PSOE heeft de protestanten van zich vervreemd door de ethische politiek van de laatste regeringsperiode. Het Spaanse protestantisme is geschetst als een kleine minderheid zonder invloed op de samenleving. Het is een minderheid met een gebrekkige identiteit en vitaliteit. Details van het kerkelijke leven bevestigen dit. De evangelische kerken in Spanje, merendeels gesticht als zendingskerken in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, blijken veelal kerken van één generatie te zijn. Na deze ene generatie is de zendingsdrang uitgeput, de theologie en de prediking zwak en clichématig geworden en is gebleken dat allerlei experimenten de kerken niet hebben kunnen vernieuwen. HOOP Tegelijk zijn er tekenen van hoop. Juist toen de negatieve symptomen meer dan duidelijk begonnen te worden, kwam een immigratiestroom van Zuid-Amerikanen op gang naar Spanje. Onder hen zijn zoveel evangelische christenen dat ze een nieuwe dynamiek geven aan het evangelische leven. Een ander hoopvol teken is dat er ondanks het zorgwekkende perspectief jonge mensen zijn die zich geroepen weten, sommigen na een krachtige bekering, om Gods kerk te dienen en zich daarop voorbereiden. Het bijzondere is dat de gereformeerde theologie aanzien geniet bij deze jongeren. Het lijkt dat deze theologie van zonde en genade het best hun ervaring verklaart en dat ze aanvoelen dat ze de meest crisisbestendige theologie is. Zeker is dat het aanzien van de gereformeerde theologie in de VS een rol speelt.

HERKATHOLISERING

We stelden de vraag of de Spaanse kerken een antwoord hebben op de morele crisis. De eerder genoemde Enric Juliana verwacht in de komende decennia een herkatholisering van Spanje. Een volgende generatie zal weer verlangen naar traditionele waarden en normen. Natuurlijk hopen we als protestanten dat deze beweging zal leiden tot een doorbraak van het evangelie en tot een tot bloei komen van de protestantse kerken. Maar waarom zouden we ook niet hopen op een grondige vernieuwing van het katholicisme? Niet het folkloristische en syncretistische katholicisme van de Spaanse traditie, maar een werkelijk bijbels georiënteerd en evangelisch katholicisme dat krachtig genoeg is om nieuwe hoop te geven aan een sceptisch en cynisch volk.

Ds. B. Coster is door de Spaanse Evangelische Zending uitgezonden naar Spanje en predikant van de Iglesias Reformadas de España.

RELIGIE IN SPANJE

Spanje heeft een bevolking van 47 miljoen inwoners. Hoewel het land één van de laagste geboortecijfers in Europa heeft, is de bevolking sterk gegroeid door immigratie. In 2013 was 71 procent van de bevolking rooms-katholiek, 25 procent was niet religieus en 2 procent beleed een andere godsdienst. Tot deze laatste 2 procent behoren de protestanten. Doordat de Europese residenten uit Noord-Europa soms wel en soms niet worden meegeteld, is het aantal protestanten onduidelijk. Spanjaarden hanteren zelf voor de autochtone bevolking het cijfer van 0,5 procent. Geschat wordt dat ongeveer de helft van de protestanten behoort tot Pinksterkerken. Verder behoren ze – in volgorde van grootte – tot de baptisten, Vergadering der Gelovigen, oecumenische richting en andere, waaronder gereformeerden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen