SOMS HELPEN WOORDEN NIET

W ie geen onbekende is op het terrein van psychische ziekten, weet dat je met een ‘goed’ gesprek de ander er niet even bovenuit tilt. Onze zinnen – hoe goed bedoeld – jagen geen ziekte weg. Laat ik het voorbeeld nemen van een ernstige depressie. Eigen daaraan zijn een verwrongen klankbodem en belevingsarmoede, waardoor onze woorden op een andere wijze binnenkomen dan wij bedoelden. Áls ze al aankomen.

MUUR

Wat kan de pastor doen als de depressie zijn schijnbare almachtigheid steeds nadrukkelijker demonstreert? Hij kan de almachtige liefde en genade van God daar tegenover stellen. Dat laatste lijkt tegen dovenmansoren gezegd. De ervaren predikant is zich ervan bewust dat de gedachten van de in depressie vastgesnoerde mens haast automatisch worden heengetrokken naar wat hem juist veroordeelt. Naar teksten die hem ervan ‘overtuigen’ dat hij een verworpene is. Dat hij de liefde en de genade van God verzondigd heeft. Staat hij niet schuldig aan zonde tegen de Heilige Geest? Hier valt niet tegen op te redeneren. De pastor botst met al zijn zorgvuldig gekozen woorden en Gods sprekende beloften tegen een hoge muur op. Hij moet zich daar echter vooral niet door uit het veld laten slaan. In afhankelijkheid van de HEERE doet hij zijn werk, altijd maar weer wijzend op de eenvoudige bijbelse grondwaarheden. En houd het ook vooral eenvoudig. Bijbelse voorbeelden staan hem in veelvoud ter beschikking. Denk slechts aan de Psalmen.

TROUW

Trouwens, hoe machtelozer de pastor zich voelt, des te meer zal hij zijn kracht zoeken bij God. Het zal hem aanvuren tot meer gebed voor deze in donkerheid en duisternis wegzinkende mens met zijn danig geschokte geloofsvertrouwen. Hij zal trouw blijven in zijn bezoeken, ook als er van werkelijk contact weinig of niets merkbaar is. Hij zaait het goede zaad onder tranen. ‘Die ’t zaad draagt dat men zaaien zal, gaat wenend voort en zaait het al.’ Hij zal de laatste zijn die deze broeder of zuster in de steek laat, omdat er toch niets met hem te beginnen zou zijn. Het verrassende is – dat moet toch ook nog even opgemerkt worden – dat met het intreden van herstel al die fatalistische gedachten en ideeën die de zieke erop nahield doorgaans ook weer verdwijnen. Een reden om je dan maar niet al te druk te maken, als het toch vanzelf overgaat? Nee, wie zal zeggen wat de zieke in zijn diepste ontreddering toch nog heeft opgepikt van ons bezoek? Wat op de een of andere manier is blijven haken en wat de Heilige Geest heeft willen gebruiken? Dubbelgroot is de vreugde als hij niet alleen herstelt van zijn psychisch lijden, maar ook nog eens als een verlost mens daaruit oprijst, doordat hij Zijn Verlosser in de handen gevallen is.

FAMILIE

Wat kan en mag de familie van de patiënt van het pastoraat verwachten? Ook voor hen is de pastor er. En niet te vergeten de wijkouderling of een andere broeder uit de kerkenraad. Iemand die deze vorm van pastoraat als het ware op het lijf geschreven is. Gaat het om een zuster uit de gemeente, dan zou een gecertificeerde ‘klaagvrouw’ haar diensten kunnen bewijzen. Heel goed, zolang de dominee maar niet uit het zicht verdwijnt. Delegeren is goed, een vereiste zelfs in een gemeente van enige omvang. Maar je kunt ook te snel en te veel delegeren. Je bent niet geroepen en beroepen om afwezig te zijn in het pastoraat. Laat Ezechiël 34 je inspireren en waarschuwen. Dagelijks verkeren met een psychisch labiel of ziek mens is een hele opgaaf. Denk aan de partner die dementeert. Aan de echtgeno( o)t(e) of het thuiswonende kind met een ernstige dwangneurose, of een ingrijpende persoonlijkheidsstoornis. Een verslavingsprobleem of schizofrenie. Pastoraat betekent steunen, meedragen, meedenken. Misschien moet de pastor wel aansturen op het inroepen van medische hulp, thuishulp of andere vormen van zorg. Doe dat slechts in een uiterste situatie buiten de betrokken persoon of personen om. Hoe gemakkelijk verspeel je je krediet niet. Als dat gebeurt ben je niet langer betrouwbaar voor de ander. Wat je daarna nog zegt is krachteloos.

ACHTERGRONDEN

In het begeleiden van een mens met niet-aangeboren hersenletsel heeft niet alleen de familie de predikant nodig, hij heeft hén ook nodig. Zeker als hij niet bekend is met de biografie van de patiënt. Om zijn werk naar behoren te kunnen doen is enig inzicht in de levensgeschiedenis van de zieke essentieel. ‘Wat voor werk deed hij? Uit wat voor gezin, familie is hij afkomstig? Wat was zijn plaats in de gemeente? Had hij een levende relatie met de HEERE? Wat zijn zijn lievelingsliederen en bijbelgedeelten van zijn persoonlijke voorkeur en liefde? Waarom hadden die zoveel betekenis voor hem…?’ Voor je het weet zit je al volop in een pastoraal gesprek met zijn familie. De pastor kan niet alleen aandringen op het inroepen van deskundige hulp, hij kan het ook nodig achten te waarschuwen tegen bepaalde ‘hulpverleners’, voor lieden met zogenaamde ‘singuliere’ gaven. Of voor therapieën en behandelingen waarbij vanuit Gods Woord op zijn minst een vraagteken te zetten is. Ik denk daarbij ook aan het charismatisch pastoraat of bevrijdingspastoraat, dat pretendeert de gave van gezondmaking te hebben en verlossing uit allerlei noden te realiseren. Hij kan ook met het oog op een sterk analytische vorm van psychotherapie de vraag opwerpen wat iemand ermee wint om voortdurend te graven in het eigen verleden, in het naar boven halen van verdrongen en pijnlijke herinneringen. Wat is de meerwaarde van alles willen weten en eindeloos op zoek te zijn naar de oorzaken van de huidige misère? Is het zinvoller om vanuit de liefde van Christus vergeving te schenken aan hen die ons pijn deden? Om je verdriet en kwetsuren te brengen bij het kruis van Christus? Daar zijn uiteindelijk alleen de vrede en de rust te halen en daarmee de innerlijke genezing.

WAAROM

Zowel de zieke als zijn familielid kan het de pastor lastig maken met zwaarwegende vragen. Veelal gekleurd door een sterk ‘waarom?’ Moet de predikant op alles een afgewogen antwoord hebben? Ik denk het niet. Waarom zou hij nooit eens ook zijn eigen verlegenheid met de loop van het leven durven laten zien? Nadert hij juist door het tonen van eigen kwetsbaarheid en kleinheid niet het dichtst de worstelaars en komt hij zo niet het meest echt over? Gelukkig hoeven de zieke en zijn familie het ook weer niet te doen met de woorden en verlegenheid van de predikant. Laat hij vooral de Bijbel openen en de gezamenlijke vragen neerleggen voor God, de ‘Troost in noden’. Soms behoeft de zielzorger veel geduld, zelfverloochening en uithoudingsvermogen in het begeleiden van de zieke en zijn familie. Laat hij niet ontmoedigd raken, maar volhouden. Biddend volhouden. Ik wijs nog op de waarde van het onderlinge pastoraat in de gemeente. Schreef Paulus niet: ‘Draagt elkaars lasten en vervul zo de wet van Christus’? (Gal.6:2) En zei Christus niet zoiets als: ‘Toen ik ziek was zijn jullie me niet vergeten’? (Matth.25:36)

Ds. J. Belder is hervormd emeritus predikant te Dordrecht ( jbelderkliksafe. nl).

HANDREIKING

• God is sterker dan welke ziekte ook

• Voor Hem bestaan geen hopeloze gevallen

• Ken je eigen grenzen

• Overvraag jezelf noch de ander

• Het gebed van de rechtvaardige vermag veel

• Houd het beeld van de goede h(H)erder vast (Ez.34)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen