Blijde zondagsviering

Jarenlang zond de IKON rechtstreeks radiokerkdiensten uit op de zondagmorgen. Daaraan voorafgaand was het de beurt aan de NCRV met klassiekers als ‘Woord op zondag’ en ‘Te Deum laudamus’. Programma’s waaruit liefde voor de Schrift en de kerkmuziek sprak en die de luisteraar ook het nodige leerden over de theologische wind die er op dat moment waaide. Per 1 januari is dat allemaal door nieuwe omroeppolitiek verdwenen. De IKON roept nu haar sympathisanten op lid te worden van de EO en Radio 5 is omgedoopt tot ‘Radio Nostalgia’, een zender waar ‘gouwe ouwe’ muziek uit de jaren ’60-’70 de ruimte krijgt. Kortom, niets is meer wat het lijkt.

Om de pijn van het ontbreken van een kerkdienst te verzachten is de IKON gestart met de ‘Vermoedenviering’. Ferdinand Borger, een van de vaste presentatoren, legt in het huisorgaan van Op Goed Gerucht uit wat deze viering behelst:

Wat gaat de luisteraar horen? Een viering die uit drie gedeeltes gaat bestaan. Na de tune valt hij direct in het kyriegesprek. Waarover hebben de tafelgasten zich ontfermd deze week? Wat ligt hun op het hart? Wat moeten ze kwijt? We horen een van de kyrieliederen uit de schat van de kerk. Dan stijgt de verwachting: nu we de sores achter ons laten, kunnen we ons openstellen voor iets nieuws. We gaan luisteren naar een tekst. Wat gaan we vandaag horen? Degene die de overweging doet vertelt kort wat er gaat komen. En waarom. Dan leest iemand de (bijbel) tekst en horen we muziek. De overweger van dienst spreekt nu zijn gedachten uit, puntig bijna als een column, verbeeldend. Geëngageerd soms. Even laten bezinken nu. We luisteren naar rustige muziek. Oude muziek misschien die de diepte van de traditie peilt. Een tafelgesprek volgt, waar heeft de overweging de gasten geraakt? Associaties worden uitgewisseld, inzichten gedeeld. De luisteraar hoort hoe het verhaal verder gaat. En kan zelf aanschuiven. Dan zwijgen de stemmen. Een kort muziekstuk geeft ruimte aan een laatste eigen gedachtevorming. Het wordt tijd nu om de blik weer naar buiten te richten. De wereld komt in zicht. Voorbeden volgen, afgesloten met muziek, een gezongen Onze Vader of een ander gebed uit de brede traditie van de kerk. We richten onze blik verder naar buiten. Een van de gasten heeft op de uitkijk gestaan. Waar wordt de wereld beter? Wat zijn plekken waaraan wij hoop ontlenen, waar is er engagement dat ons verwarmt? Nog verder naar buiten gaat het nu, een lied nog op de drempel. De deuren staan al open, het heilige en het seculiere vermengen zich. Oosterhuis kan hier klinken. Of Anouk. Of Barbara Streisand. Dan, op de drempel horen we de zegen.

Inmiddels zijn de IKON-uitzendingen op zondagmorgen hun derde maand ingegaan. De vieringen zijn traditioneler dan je vanuit het bovenstaande zou verwachten. Ze zijn gestructureerd naar de oecumenische orde van de eredienst al wordt er geen leesrooster gevolgd. Een serie is het evenmin, want elke voorganger gaat te rade bij haar of zijn eigen inspiratie. Wat ik wel een beetje mal blijf vinden, is dat er maar liefst vier dominees in de studio bijeen zijn die na de preek ook nog elkaars overweging gaan bespreken. Het mag allemaal ook wel wat korter en minder uitleggerig. Ik houd dat voor kinderziektes. Niettemin is dit een serieus project dat waardering en luisteraars verdient. De lofzang wordt gaande gehouden, ook op Radio Nostalgia.

Ds. P.L. de Jong, emeritus predikant te Delfshaven, brengt zijn lezers van de morgen- naar de middagdienst. In het Christelijk Weekblad wijdde hij een artikel aan de tweede dienst. In sommige gemeenten wordt die dienst afgeschaft. Bedenk wel, zegt collega De Jong, dat weg ook echt weg is. Ds. De Jong zet in met de waarschuwing van sommige preekregelaars:

‘Dominee, u weet toch dat het maar een klein koppeltje mensen is, dat u aantreft.’ Het voelt als een uitnodiging om maar niet te komen. Maar volgens de synagoge is het minimum tien en volgens de Heer zelf twee of drie.

In Delfshaven sleet het besef uit dat je op zondag twee keer naar de kerk behoorde te gaan. Naast de hoofddienst ’s morgens (ca. 400 kerkgangers) komen er ’s middags zo’n 80 à 110 kerkgangers, maar ook wel eens 50. Bijna allemaal jonge mensen.

Waarom ga je er mee door? vroeg men wel eens aan mij. Is dat niet iets van vroeger toen men de hele zondag nog thuis zat zonder auto? Is dat niet iets voor Klaaswaal, niet voor de stad? Tegen afschaffen hadden weinig kerkenraadsleden zich verzet. Op een enkeling na, die nog wel het gevoel had dat je twee keer naar de kerk niet mocht opgeven. Daaraan refereren – ‘als je van een meisje houdt, ga je toch liever haar twee keer opzoeken dan 1 keer’, bekend masculien voorbeeld van de doorsnee dominee die in de Biblebelt de middagdienst probeert te redden – had geen enkele zin meer. Dat meisje, okay. Maar nog een kerkdienst? Het is kerkdienst of meisje geworden. En praat je elkaar zo niet een slecht geweten aan? Is dat nodig? Op een zondagavond vroeg ik bij de zegen aan de tachtig: willen jullie eens even blijven en mij zeggen waarom je deze dienst belangrijk vindt. Er bleven er ca. 25. Van hen een paar die net als ik een beetje een kerkdier waren, de anderen hadden allemaal een andere reden. ‘Ik heb gewerkt vannacht!’ ‘Ik vind het ’s morgens veel te druk.’ ‘Ik hou van kort, geen lange gebeden meer, geen kindergedoe.’ ‘Ik voel me veilig ’s avonds, ik hou ook erg van vrijblijvend.’ Allemaal andere redenen dan die voor de morgendienst. Ik begreep ineens: de avondkudde is een andere dan de morgenkudde. Ze moet ook anders geweid worden.’

Op zoek naar de kracht van de tweede dienst, kwamen er verschillende punten naar boven:

Het begint pas om 17.00u (of 18.00, 19.00u). Voor een hele rij mensen is dat heel aantrekkelijk. Welke mensen zijn dat? Mensen die ’s morgens langzaam op gang komen. Of gescheiden vaders die hun kinderen weer afgeleverd hebben, en nu naar een kerk kunnen; zoekers die hechten aan anonimiteit en vrijblijvendheid; vaste kerkgangers die ineens bedenken: waarom zou ik niet nog een keer gaan? Er zijn mensen en er is koffie (en tegenwoordig in Delfshaven ook een broodje.) Het is bij de avond, iedereen is al moe. Dat betekent: er hoeft niets meer. De sfeer van de dienst past zich daarbij aan. Ook de organist. (…) De diensten zijn eenvoudig, sober, niet somber. De verkondiging diep, de sfeer verstillend. Je kunt heel anoniem en vrijblijvend meedoen. Je hoeft niet perse naast iemand te gaan zitten en te gaan socializen. Er is soms een hele bank voor jou. Een vriendelijke knik naar iemand in de verte is voldoende. Ga deze diensten vooral niet opleuken, zeiden de jonge mensen, met van die koren die alleen maar met zichzelf bezig zijn. Wij willen geen zangdiensten of zware leerdiensten of themadiensten over thema’s die ons nauwelijks interesseren zoals vrije tijd, duurzaamheid, werk en geloof. Het moet over God gaan, we komen voor God. Laat ons gewoon zitten en luisteren, en opnemen, stil worden dicht bij God, zo ongeveer zoals je op zondagavond stil een goed glas wijn drinkt. We willen eventueel ook best bij elkaar komen zitten, zei men, als je ons maar een beetje laat doen. ‘Laat mij’, zou Ramses (Shaffy) zeggen.

De Jong begreep: de knop moet om. Later groeide er ook een extra avondmaalsviering

Men stond in een kring, dicht bij elkaar, tastbaar, voelbaar. Anders dan in de hoofddienst. Met het afschaffen van deze dienst schaf je ook allerlei Nicodemusachtige contacten af. Met een betrekkelijk kleine kudde is volgens de bijbel niets mis.

Ds. De Jong schrijft dit niet in zijn algemeenheid, maar met gemeenten voor ogen waar de tweede dienst dreigt te verdwijnen. Hij benadrukt dat deze dienst eigen kansen heeft, omdat er misschien wel een andere kudde komt. Met een kleine kudde is niets mis. Dat is geen tobberige maar een ontspannen benadering die heel mooi past bij een ‘blijde zondagsviering’ (H.F. Kohlbrugge).

Ds. G. van Meijeren uit Utrecht is interim-predikant in de Protestantse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen