Richtinggevende piëtist

Hofacker pakte het probleem van de geestelijke lauwheid aan in het opkomende klimaat van het rationalisme door te preken over een persoonlijk en genadige God, Die de grootste zondaar redt. Hij raakte een snaar aan van het thema dat tot op vandaag zijn weerklank vindt binnen de christelijke gemeente. Deze preken laten ook de prediker zelf zien; zijn stem roept op wat de Reformatie zo na aan het hart lag en de cadensen van het sola gratia, sola scriptura, en het sola fide zijn in elke preek te horen.

POSTMODERNE MENS

Uitleggers van het Evangelie die voluit willen staan in de gereformeerde traditie en die de bijbelse thema’s uit deze traditie aan de orde willen stellen, lopen vandaag de dag steeds meer op tegen de vraag: ‘Hoe doe ik dit?’ en: ‘Op welke manier breng ik de centrale zaken van de Reformatie bij de mensen van vandaag?’ Luisteren naar en leren van deze prediker uit het Schwabenland reikt ons veel aan om de postmoderne mens in de kerkbanken en in de prediker zelf, te ontdekken. Wie geroepen is tot de verkondiging van het Evangelie kan van deze preken leren om los te komen van een kramphouding in het preken en om in vrijheid en in volmacht te zeggen: Zo spreekt de Heere!

PIËTISME

Vanaf het ontstaan rond 1675 hebben veel wetenschappelijke theologen het piëtisme onder het vergrootglas gehouden en becommentarieerd. Enkele voor veel moderne mensen vreemde uitdrukkingen als ‘het bloed van Christus’, ‘verzegelen’ en ‘ach, wat voor ellendige mensen zijn wij toch’, die bij piëtistische predikers voorkomen en hun levens begeleiden, roepen bij anderen weerstand op. Na 1910, toen de eerste aanzetten van kritiek op het piëtisme door Karl Barth ook in Nederland duidelijk werden, heeft de discussie zich voortgezet. Deze viel bijna altijd in het nadeel van het piëtisme uit. Het piëtisme werd het stiefkind van de theologie. Hans Lilje betreurt in zijn levenservaringen de ‘theologische teloorgang’ van het piëtisme. Hij schrijft dat zich zowel in de theologie als binnen de kerk een principiële afwijzing van het piëtisme heeft doorgezet. Maar hierdoor is veel verloren gegaan voor onze kerken. Wij denken hierbij aan de bijbelkennis, de bekwaamheid van de gewone gemeenteleden om het Woord van God te begrijpen en uit te leggen, het bewustzijn als gemeente één totaal te vormen om levende gemeente te zijn en vooral de nadruk op de bewuste doorbraak van het geloof en de ernst van de navolging.

GEEN COMPROMIS

Hofacker was luthers predikant, met een uitgesproken affiniteit tot de gereformeerd reformatorische geloofsopvatting. Een man vol van geloof en missionaire bewogenheid. In zijn preken kon hij geen enkel compromis sluiten met de geest van zijn tijd. Gods leiding en Gods vinger zijn in zijn preken als met de handen te pakken.

Het piëtisme had als hoofddoel de vernieuwing van het christelijke leven. In 1675 probeerde Spener (1635-1705) met zijn reformatieprogramma Pia Desideria (vrome verlangens) het geestelijk leven van gemeenteleden te versterken. Daarbij was hij aangesproken door Luther, die geloofde dat er binnen de gemeente groepen mensen zijn die ‘met ernst christen willen zijn en het evangelie met de daad en met de mond belijden’. Het piëtisme was bij de dood van Spener over zijn hoogtepunt heen – verdrongen door de Verlichting – om in de negentiende eeuw binnen de opwekkingsbewegingen weer terug te komen. In de verkondiging kwam het accent weer te liggen op de centrale bijbelse boodschap. De rechtvaardiging van de zondaar door het heilshandelen van God in Christus aan Golgotha’s kruis gaf binnen de gemeenten weer nieuw leven.

BIJZONDERE INHOUD

Hoe verschillend is de wereld waarin Hofacker leefde, en onze wereld waarin wij geroepen worden voor God te leven. Een tijdsverschil van tweehonderd jaar en de vraag is dan ook begrijpelijk: Kan iemand die zo jong is overleden en die als mens in zijn leven helemaal op de eeuwigheid gericht was, ons mensen uit deze snelle digitale wereld nog met zijn preken – formeel en inhoudelijk – aanspreken, zelfs richtinggevend zijn voor ons? Wat is het geheim van deze prediker en zijn preken? Niet alleen tijdens zijn leven was hij de meest besproken man in Württemberg; generaties na zijn dood lezen zijn preken. Tijdens zijn leven werden duizenden als door een magneet tot hem aangetrokken. Dat zijn preken nu nog gelezen worden en dat mensen daar kracht en troost uit putten, geeft aan dat deze preken een bijzondere inhoud hebben. Er zijn meer grote predikers geweest in de negentiende eeuw, die duizenden mensen onder hun gehoor hebben gehad, maar die al tijdens hun leven vergeten raakten. Het oordeel van de prediker en hoogleraar J.J. van Oosterzee (1817-1882) over zijn eigen leven is veelzeggend: ‘Vergood, verguisd, vergeten’.

REFORMATORISCH

Het leven van Hofacker speelde zich af in een vrij kleine, besloten wereld. De markantste momenten van zijn leven zijn snel verteld. Geboren op 15 april 1798 in Wildbad (in het Zwarte Woud). Tijdens zijn theologische studie in Tübingen ervoer hij een bewuste geestelijke omkeer en wist zich gerechtvaardigd door God. Vanaf die tijd leeft hij vanuit de grondpositie van de reformatorische theologie en zoekt hij een terugkeer naar de bijbelse vroomheid. Een zonnesteek maakte dat zijn gezondheid tot aan het eind van zijn leven zeer wankel was, maar in zijn ziekte leerde hij dat ‘de Heere die mensen hebben wil, die niet door rennen en lopen, maar alleen door Zijn erbarmen zalig willen worden’.

Na zijn studietijd helpt hij zijn zieke vader als vicaris in Stuttgart en in 1825 vervangt hij hem volledig. De mensen verdrongen zich bij duizenden in de kerk wanneer hij preekte. Zelfs tegen de muren stonden ladders opgesteld, zodat de mensen door de ramen naar binnen konden kijken. Om gezondheidsredenen moest hij het werk in Stuttgart opgeven en verhuisde hij naar Rielinghausen. Tot zijn dood op 18 november 1828 werkte hij hier, zijn eerste en laatste gemeente. De vermoeiden en Godzoekers hoorden in zijn preken dat hij hen begreep en in staat was hen te troosten. Zijn wij in staat de impulsen van het piëtisme voor de prediking vandaag vruchtbaar te maken?

OPWEKKINGSBEWEGING

In grote delen van Duitsland maakte zich vanaf 1816 de opwekkingsbeweging kenbaar. De grootste tegenstand tegen de theologie van de Verlichting kwam begin negentiende eeuw van de kant van predikanten, zowel van gereformeerde als ook van lutherse huize. Voorgangers als Krummacher (1774-1837), Kohlbrügge (1803-1875), Wichelhaus (1819-1858), Zahn (1834-1900), Hofacker en Harms (1778-1855) braken een lans voor de onfeilbaarheid van de Schrift en lieten in de negentiende eeuw in het brede spectrum van de theologie hun stem horen. In Württemberg was de oude piëtistische onderstroom steeds aanwezig gebleven. Het rationalisme had zich daar vanaf het midden van de achttiende eeuw wijd verbreid, maar nooit was het piëtistische leven helemaal weg geweest. De grootste invloed in die tijd ging uit van Hofacker. Hij wordt gezien als één van de leidende personen binnen de opwekkingsbeweging in Württemberg. De opwekkingsbeweging was een kritische vernieuwingsbeweging binnen het gezamenlijke protestantisme. Deze elementaire boetebeweging had als doel de mensen weer terug te leiden naar het bijbelse geloof en zodoende het reformatorische gedachtegoed opnieuw tot zijn recht te laten komen

Dr. J. Kommers is hervormd emeritus predikant te Harderwijk en buitengewoon hoogleraar aan de North-West University in Potchefstroom, Zuid-Afrika.

Ludwig Hofacker wordt op 15 april 1798 in Wildbad (in het Zwarte Woud) geboren en overlijdt in 1828 op jonge leeftijd. Hij studeert theologie in Tübingen. Daar maakt hij een bewuste geestelijke omkeer mee. Hofacker was luthers predikant met een uitgesproken affiniteit tot de gereformeerd reformatorische geloofsopvatting. Hij was een van de leidende personen binnen de opwekkingsbeweging in Württemberg. De predikant keert zich tegen het rationalisme en zoekt een terugkeer naar de bijbelse vroomheid. Zijn preken worden tot op de dag van vandaag gelezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen