Twee soorten Israël

Dr. Paas (1942) is predikant in de Christelijke Gereformeerde Kerken en oudzendingswerker van de GZB. In ‘Israëlvisies in beweging. Gevolgen voor kerk, geloof en theologie’ presenteert hij zijn kijk op Israël. Deze opvatting is dezelfde als die dr. H.M. Matter enkele decennia geleden verdedigde. Kort gezegd: God is de Schepper van alle mensen. Hij wil de wereld verlossen uit het verderf van de zonde. Daartoe zond Hij Zijn Zoon, Jezus Christus. Wie in Hem gelooft, is voor eeuwig behouden. In dit grote plan van God had het verbond met Abraham een tijdelijke plaats. De theologische betekenis van Israël als (etnisch) volk houdt op bij de kruisiging van Christus. Vanaf dat moment zijn er twee soorten Israël. Het ene is het ware Israël (Gal.6:16). Dat zijn al degenen die in Christus geloven en in Hem behouden zijn. Zij zetten de lijn voort van de oudtestamentische gelovigen. Zij zijn de ware kinderen van Abraham, door het geloof. Dit ware Israël is de kerk, die vanaf Adam altijd bestaan heeft. Daarin treffen we zowel gewezen Joden aan als mensen die geen Jood waren. Dat vroegere verschil is in Christus weggevallen, want Hij heeft de scheidsmuur afgebroken. Gods verbondstrouw geldt dit geestelijke Israël.

‘NA-BIJBELS ISRAËL’

Daarnaast is er een tweede Israël, namelijk het etnische, aardse volk van de Joden. Paas noemt dat het na-bijbelse Israël. Het kenmerkende van dit volk is dat het Christus verwerpt. Het is het judaïsme, het rabbinisme. Dit Israël heeft de christenen in de Vroege Kerk vervolgd. Later woonde het verstrooid, maar sinds 1948 heeft het een eigen land en staat in het Midden- Oosten. Dit etnische Israël heeft sinds Christus geen enkele betekenis voor het christelijk geloof. Het is geen thema dat in een christelijke dogmatiek aandacht verdient. Dit aardse Israël staat uiteraard onder Gods algemene voorzienigheid, zoals elk ander willekeurig volk op aarde. Maar er is geen enkel raakvlak met Gods verbondstrouw of verlossingsplan. In feite is dit volk gelijk aan de ‘heidenen’, en daarom moet er onder hen zending worden bedreven op dezelfde manier als onder mensen in Malawi, China of Nederland. Tegen deze visie zijn fundamentele bezwaren, die niet alleen cirkelen rondom de uitleg van Romeinen 11. Het gaat veeleer om de grondhouding die daaraan voorafgaat. Ds. Paas leest alle teksten van het Oude Testament strikt vanuit het Nieuwe. Hij leest dus van voren naar achteren. Ik zou liever de gang van de HEERE God volgen, zoals beschreven eerst in het Oude en daarna in het Nieuwe Testament. Dan blijft er ruimte voor het eigene van (de profetie van) het Oude Testament. Naar mijn inzicht wordt bij ds. Paas Christus de flessenhals waar elke oudtestamentische tekst doorheen geperst moet worden. Maar dat lukt niet. Alles wat over Christus geschreven staat in het Oude Testament, moest vervuld worden (Luk.24: 44). Maar dat betekent niet dat alles in het Oude Testament alleen maar over Christus gaat.

‘ISRAËLISME’

Dr. Paas wil met zijn boek het gesprek over Israël stimuleren. De Engelse term Christian Zionism heeft hij niet vertaald door ‘christenzionisme’. Hij kiest voor ‘Israëlisme’. Daarmee wil hij erkennen dat niet iedereen die vanwege Gods beloften verwachting koestert voor Israël als land, volk en staat daardoor ook automatisch het Joodse zionisme steunt. Dat is meteen de enige en laatste handreiking aan medechristenen die behept zijn met een ‘overdreven fascinatie voor Israël’. ‘Het Israëlisme bedreigt de fundamenten van Kerk en theologie.’ Wie een andere visie heeft dan dr. Paas, is ‘ketters’. Wie denkt dat Gods trouw zich uitstrekt over het na-bijbelse Israël, moet noodgedwongen wel uitkomen bij relativering van Christus. Zijn uniciteit en godheid komen in gevaar, kijk maar naar dr. A.F. Troost. Het einde is de tweewegenleer: er is een aparte weg tot behoud voor etnisch Israël, buiten Christus om. Je maakt van God een God die de apartheid sanctioneert, nu niet in Zuid-Afrika, maar in Israël. Wie aandacht vestigt op Gods trouw aan na-bijbels Israël, maakt van Israël een afgod, een gouden kalf (onder verwijzing naar Ex.32). Idolatrie. Het filosemitisme, de fascinatie voor Israël, is vrucht van de Verlichting. Dus: wees gewaarschuwd. Het antisemitisme in West-Europa is te wijten aan mensen die aanvankelijk Israël hadden ‘verheerlijkt’. Deze polemische toon ontsiert het boek. Jammer. Dit boek helpt het gesprek niet verder.

GEHEIMENIS

Binnen de Gereformeerde Bond worden er verschillende accenten gelegd als het gaat over Gods bemoeienis met Israël. Vorig jaar hebben theologen uit onze kring diepgaand met elkaar gesproken over dit thema. We lazen Galaten 3 en 4. En Hebreeën 8. Tastend, biddend om licht. Hoe verhouden zich het oude en het nieuwe verbond? We spraken over de hermeneutiek. Het hoofdstuk uit de dogmatiek van Van den Brink & Van der Kooi sloeg een accolade. We hebben elkaar vragen gesteld. Dr. Paas stelt geen enkele vraag, heeft geen enkele aarzeling. Hij weet alles al. Proeft hij niet iets van het geheimenis? Wie zal Gods raad doorgronden? Het boek raakt nergens de toonhoogte van het loflied waarmee Paulus Romeinen 9 tot en met 11 besluit. Ik houd bij dr. Paas’ boek vele vragen over. De geschiedenis is geen bron van openbaring, maar wat betekent 1948? Helemaal niets? Als het Israëlisme slechts een schaamlap is voor de Shoa, hoe kan het dan dat er christenen zijn geweest die vóór 1948 verwachting hadden voor Israël? Hoe waardeert dr. Paas het feit dat wij, gelovigen uit de heidenen, meelezers zijn met na-bijbels Israël als het gaat over wat wij het Oude Testament noemen? Is de God van de Joden een andere God dan die wij aanroepen? Als we over nabijbels Israël uitsluitend in volkenrechtelijke termen kunnen spreken, moeten we dat ook doen over de islam en over het opnieuw opkomende antisemitisme in Europa? Ziet dr. Paas geen geestelijke strijd? Wil hij daarom met Sabeel een gesprek met ‘vredelievende’ moslims? De stelling van ds. Paas dat theologen als Miskotte, Van Ruler, Gerssen en Graafland de secularisatie bevorderd hebben door te wijzen op het ‘tegoed’ van het Oude Testament, is veel te grof om waar te kunnen zijn.

GOEDS

Heb ik niets goeds gelezen? Toch wel. Het is aangrijpend om te lezen hoe de Palestijnse christenen klem zitten. Wat betekent onze verbondenheid in Christus met hen? Ook ben ik met dr. Paas van oordeel dat het zogeheten dispensationalistische premillenialisme van J.N. Darby, stichter van de Vergadering der gelovigen, meer te maken heeft met rechts-conservatieve Amerikaanse politiek dan met zindelijke theologie. In die kringen maakt men van Gods beloften aan Israël een project, een ideaal waaraan wij moeten bouwen. De nadruk op Christus alleen is mij uit het hart gegrepen. Alleen, betekent dat noodzakelijk dat maar één dichtgetimmerde visie op Israël de juiste is?

N.a.v. Steven Paas Israëlvisies in beweging. Gevolgen voor kerk, geloof en theologie. Uitg. Brevier, Kampen; 316 blz.; € 23,90.

Ds. J.A.W. Verhoeven is hervormd predikant te Leerdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen