Vrijzinnigen over de Geest

In Laat maar waaien. Moderne gedachten over de Heilige Geest staan diverse ervaringsverhalen die duidelijk maken hoe vrijzinnigen over de Geest denken. Zo geeft Marieke Fernhout een verhaal door (zie kader) om duidelijk te maken wat voor haar de Heilige Geest als Trooster betekent. Dit is een van de ervaringsverhalen die mijns inziens goed de bedoeling weergeven van deze uitgave van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten (VVP).

ICOON
Ik ben nieuwsgierig. Vrijzinnigen kunnen wellicht woorden vinden voor de Heilige Geest en haar werk. Inderdaad ‘haar’, want de Geest is de moederlijke, troostende kant van God (zie Jes.66:13 en Joh.14-16). Misschien hebben zij woorden waar ik niet op kom.
En ja, die vind ik. Onze synodepreses ds. K. van den Broeke stelt dat God geen idool maar een icoon is. ‘Jij ziet iets, maar wat je vooral ziet, is dat je aangezien wordt. Het onderscheid tussen subject en object vervaagt. Kijkend naar de icoon word je meegenomen in een beweging van elkaar aanzien, een beweging van liefde. Kijkend naar de icoon word je aangeraakt door de Heilige Geest. Geest en Kerk horen voor mij bij elkaar. Kerk is immers de wereldwijde gemeenschap van mensen die het Woord van God horen, interpreteren en communiceren. Kerk is de plek om iconen te kijken. Het is de oefenplaats om samen te leven en de betekenis van het kruis van Christus te leren verstaan. Kerk is de beweging van mensen die zich laten leiden door het visioen van een land van recht en vrede, waar het leven goed is voor ieder.’

VERHALEN VAN MENSEN
Klaas Douwes verbeeldt zich de Geest als zijn ‘speelkameraadje’, die hem leidde naar de theologiestudie en begeleidde naar de volwassenwording.
Nel Verburg kan meer met de drieslag eeuwig, bezielend en verbindend als typerend voor het werk van de Geest dan met de drie-eenheid.
Vele malen wordt herhaald dat de Geest niet aan de letter van Bijbel, dogma’s, tradities, belijdenissen gebonden is. De schrijvers zijn bang voor of wars van het zich hechten aan objectieve waarheden.
Maar wat dan wel? Grensdoorbrekend wordt zo snel oeverloos. Religieus gevoel vervangt zo maar geloof in Christus. Eén keer komt de tekst 1 Johannes 4:1 langs. Maar welk criterium is er om geesten te kunnen onderscheiden? En hebben vrijzinnigen geen ervaring met wedergeboorte? Van Geestesgaven nooit gehoord? Ook niet als het gewone mensen betreft? Te vaak wordt erkend dat de Geest vaag is. Maar natuurlijk wil men ook weer niet zweverig en onaards gaan spreken.

TEGENSTEM
Twaalf vrijzinnige stemmen klinken harmonieus samen. De tegenstem uit onderstaand motto, dat voor in het boekje staat afgedrukt, moet blijkbaar van buiten komen

Geest, ragfijn geluksgevoel, stem en tegenstem, God aan het werk, beweging.

Er zijn ook andere protestanten. Gereformeerde Bonders bijvoorbeeld. Ik ben er een van. Ik ben me steeds bewuster geworden van de bril die ik op heb en dat ik tot vooroordelen geneigd ben. Daarom vind ik de allergie van vrijzinnigen voor hen die nog wat kunnen met de transcendentie van de drie-enige God en met objectieve waarheid steeds meer overdreven overkomen. Ik sta en ga blijmoedig en dankbaar in de bevindelijke traditie van de (Nadere) Reformatie. Calvijn wordt de theoloog van de Heilige Geest genoemd. Ik begrijp wat iemand bedoelt met de opmerking na een preek: ‘Ik heb het werk van de Heilige Geest gemist.’ In Peru werd mijn theologie en geloof verdiept door de ontmoeting met pinksterkerken en verbreed met de link leggen tussen de Geest en de (her) schepping en de strijd tegen de onrechtvaardige structuren van de maatschappij. Riolering aanleggen in een krottenwijk leerde ik zien als een hoopvol teken van het werk de Geest. In mijn boekje Gedreven door de Geest, geschreven voor de vijftigdagentijd tussen Pasen en Pinksteren, benadruk ik dat de Geest niet vaag en zweverig is, maar God-opde- meest-dichtbije-manier.

SUBJECTIEF
Wat ik van vrijzinnigen leer is dat de Geest kan werken als mensen elkaar ontmoeten en elkaar vertellen wat hun is overkomen. Wat hun toeviel. Van Ruler heeft het verband gelegd tussen ultragereformeerd ultragereformeerd en vrijzinnig. Beide groeperingen lopen het grote risico – met heel verschillende taalvelden weliswaar – wel erg veel nadruk te leggen op het subjectieve. Troostverhalen en interreligieuze ontmoetingen kunnen net als bekeringsverhalen al snel de schijnwerper richten op de gepassioneerde en enthousiaste mens.
Ik zou graag blijven benadrukken dat de Geest niet losgemaakt mag worden van Christus; dat Geest en Woord in één adem moeten samenstemmen; dat de Heilige Geest en de kerk als lichaam van Christus samen horen en samen bidden om de komst van het Koninkrijk; dat de Geest met zending is begonnen en de kerk wakker houdt; dat de Geest het zuchten van de schepping hoort en in ons bidt als wij niet bidden kunnen; dat de kerk van Nederland de kerken – ook de pinksterkerken – in het Zuiden hard nodig heeft. Kortom, Laat maar waaien vind ik te vrijblijvend, te ingewikkeld en te vaag.

ROUWDIENSTEN
Maar ik laat me door deze nota graag stimuleren om elkaar verhalen te vertellen in de lijn van het verhaal over Kees en Iris. Laten we daarmee oefenen, bijvoorbeeld in rouwdiensten. Dan kunnen we duidelijk maken hoe Persoon en werk van de Heilige Geest vervlochten zijn met het gewone leven van gewone gelovige mensen Dat is geen mensverheerlijking, want via de band van het leven van de kinderen van God eren we dan hun Redder en Trooster. Er is namelijk grote vraag naar voorbeeldfiguren die door de Geest leven. Pinksteren is niet het meest vage feest, maar het meest concrete.

Verrassing

'In een huis waar mensen met een verstandelijke handicap wonen is een van de bewoners, Jan, overleden. Iris, een begeleidster, heeft daar niet echt om kunnen huilen want Jan is overleden na vele nare maanden, dagen en uren van ziekte. Jans overlijden is dus ook wel een opluchting. En het werk gaat gewoon door: Iris gaat Kees eten geven. Kees kan niet zelf eten. Hij kan eigenlijk niets: zich niet wassen, zich niet aankleden, hij is nooit zindelijk geworden. Hij kan niet zitten, hij zit vastgebonden in zijn stoel omdat hij er anders uitzakt. Hij spreekt niet, begrijpt geen woorde Iris geeft Kees te eten.Dan klinkt in de kamer het lievelingsliedje van Jan – en bij Iris komen nu wel de tranen. Kees ziet dat en slaat zijn armen om haar heen. Met alles wat wij over Kees weten, kan dat helemaal niet. Hij kan aan tranen niet de betekenis van verdriet verbinden, laat staan verzinnen dat je iemand troost door je armen om haar heen te slaan. En toch heeft Kees Iris getroost. Alsof hij dat uit het niets heeft gedaan.
Kees moet je eigenlijk wel beschrijven met ‘niet’: niet zelf eten, niet zelf zitten enzovoort. Maar ondanks dat ‘niet’, dat ‘niets’, heeft hij Iris getroost. Dat kwam als een verrassing, maar het kwam niet uit het niets. Het is moeilijk te zeggen wie Kees nu wel is. Maar soms gebeurt hij. Iris heeft het ervaren. Dus, wat wil ik hier nu eigenlijk mee wil vertellen: dat het me niet zoveel uitmaakt hoe het zit met die Geest. Als Kees er maar is. En op de één of andere manier hangt dat met elkaar samen.’ (p.15)

MARIEKE FERNHOUT

N.a.v. Erik Jan Tillema (red.), ‘Laat maar waaien. Moderne gedachten over de Heilige Geest’; uitgave van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten; te downloaden van of te bestellen via www.vrijzinnig. nl; 25 blz.; € 0,00/€ 2,00

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen